اوراق گام؛ حلقهای که پلتفرمهای تأمین مالی را به هم وصل میکند + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، موج تازه پلتفرمهای تأمین مالی زنجیرهای در شبکه بانکی ایران، در ظاهر با برندها و نامهای متفاوتی معرفی شده است، اما در لایه زیرین این جریان، زیرساختی رسمی قرار دارد که نقش مهمی در اجرای این مدل تأمین مالی ایفا میکند؛ «اوراق گام» یا «گواهی اعتبار مولد».
این ابزار که با ضمانت بانکها صادر میشود و در چارچوب سیاستهای اعتباری بانک مرکزی در اختیار شبکه بانکی قرار گرفته، یکی از ابزارهای رسمی تأمین مالی زنجیره تولید در ایران است. از همین رو، بررسی جایگاه پلتفرمهایی مانند آویرا بدون توجه به زیرساختهایی مانند گام، تصویر کاملی از مدل جدید تأمین مالی در شبکه بانکی ارائه نمیدهد.
اوراق گام چگونه کار میکند؟
سازوکار اوراق گام بر مبنای تأمین اعتبار در زنجیره تولید طراحی شده است. در این مدل، یک بنگاه تولیدی میتواند با ارائه فاکتور خرید مواد اولیه به بانک، اوراقی با سررسید حداکثر یکساله دریافت کند. این اوراق امکان استفاده در معاملات را دارند و قابلیت نقلوانتقال در بازار سرمایه نیز برای آنها در نظر گرفته شده است.
تفاوت این ابزار با تسهیلات معمول بانکی در آن است که اعتبار به جای آنکه صرفاً در اختیار یک بنگاه قرار گیرد، در زنجیرهای از معاملات میان خریداران و تأمینکنندگان جریان پیدا میکند. انتقال اوراق در طول زنجیره نیز بدون کارمزد انجام میشود و برخی مشوقها و معافیتها برای استفاده از این ابزار در نظر گرفته شده است.
به این ترتیب، گام را میتوان یکی از اجزای مهم زیرساخت تأمین مالی زنجیرهای در شبکه بانکی دانست؛ زیرساختی که پلتفرمهای مختلف بانکی میتوانند در لایه خدمات و ارتباط با مشتری، مدلهای متفاوتی برای استفاده از آن یا ابزارهای مشابه ارائه کنند.
گام از خودرو تا دارو و صنایع مختلف
گسترش استفاده از اوراق گام در سالهای اخیر، دامنه این ابزار را از یک مدل محدود اعتباری فراتر برده است.
بر اساس اعلام مدیر اداره تأمین مالی زنجیره تولید بانک مرکزی، صدور اوراق گام از نیمه دوم سال گذشته شتاب گرفته و تاکنون در بخشهایی از جمله خودروسازی، لوازم خانگی، صنایع غذایی، دارو و درمان، بازرگانی و فلزات مورد استفاده قرار گرفته است. مجموع استفاده از این ابزار نیز ۹۷۴ هزار میلیارد ریال اعلام شده است.
بانک مرکزی همچنین برای توسعه استفاده از گام، هدفگذاری کرده است که دستکم ۱۰۰ هزار میلیارد تومان از معاملات بورس کالا از طریق ابزارهایی مانند گام تسویه شود. در بخش دیگری نیز تأمین دستکم ۱۰۰ هزار میلیارد تومان از سرمایه در گردش زنجیرههای نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع غذایی و کشاورزی از طریق این ابزارها هدفگذاری شده است.
این ارقام نشان میدهد که تأمین مالی زنجیرهای و ابزارهای مرتبط با آن، در حال تبدیلشدن به بخشی از سیاست اعتباری شبکه بانکی است و گام یکی از ابزارهای رسمی این ساختار به شمار میرود.
بانکها از پلتفرم تا زیرساخت بازار سرمایه
در میان بانکهای کشور، بانک ملی ایران اوراق گام را بهعنوان یکی از ابزارهای تأمین نقدینگی چرخه تولید معرفی کرده است. همزمان، بانک مرکزی در راستای توسعه کاربرد این اوراق، سامانه گام را به سامانه بورس کالای ایران و شرکت سپردهگذاری مرکزی متصل کرده است.
این اتصال از آن جهت اهمیت دارد که امکان استفاده از اوراق گام برای تسویه معاملات بورس کالا را فراهم میکند و در نتیجه، نقش این ابزار را از یک محصول صرفاً بانکی به بخشی از زنجیره تأمین مالی میان بانک و بازار سرمایه گسترش میدهد.
طبق اعلام بانک مرکزی، بانک صنعت و معدن و بانک پاسارگاد نیز از نخستین بانکهایی بودهاند که استفاده از اوراق گام را در بورس کالا و انرژی عملیاتی کردهاند.
از این منظر، رقابت در بازار تأمین مالی زنجیرهای تنها به طراحی اپلیکیشن یا ایجاد یک برند بانکی محدود نمیشود؛ بلکه میزان اتصال پلتفرمها به زیرساختهای رسمی اعتباری و بازار سرمایه نیز میتواند یکی از مؤلفههای مهم این رقابت باشد.
آویرا؛ لایه جدید بانک گردشگری در تأمین مالی زنجیرهای
بانک گردشگری و گروه مالی گردشگری نیز با رونمایی از «آویرا» به جمع بانکهایی پیوستهاند که برای توسعه تأمین مالی زنجیرهای، پلتفرم اختصاصی خود را معرفی کردهاند.
بر اساس معرفی رسمی آویرا، این پلتفرم با هدف تسهیل جریان اعتبار میان اعضای زنجیره اقتصادی طراحی شده و بر ارتباط میان خریداران، تأمینکنندگان و منابع مالی تمرکز دارد. مدیریت نقدینگی، سرمایه در گردش و تسهیل جریان مالی میان حلقههای زنجیره نیز از محورهای اصلی این پلتفرم عنوان شده است.
از این منظر، آویرا را میتوان در لایه خدمات و ارتباط بانکی با زنجیرههای اقتصادی بررسی کرد؛ در حالی که در سطح ملی، ابزارهایی مانند اوراق گام و زیرساختهای متصل به آن، بستر رسمیتری برای گردش اعتبار میان بنگاهها فراهم کردهاند.
بنابراین، نقطه مهم در ارزیابی آینده آویرا تنها نام تجاری یا امکانات رابط کاربری آن نیست. میزان اتصال و همراستایی این پلتفرم با زیرساختهای رسمی تأمین مالی زنجیرهای، از جمله گام و ارتباط آن با بازار سرمایه، میتواند در تعیین جایگاه آتی آن در این بازار اهمیت داشته باشد.
رقابت اصلی در لایه زیرساخت شکل میگیرد
تعدد پلتفرمهای تأمین مالی زنجیرهای در شبکه بانکی نشان میدهد که بانکها در حال آزمایش مدلهای مختلف برای هدایت اعتبار به سمت زنجیره تولید هستند. برخی بر توسعه پلتفرمهای اختصاصی تمرکز کردهاند و برخی دیگر تلاش دارند ارتباط خود را با بازار سرمایه و ابزارهای رسمی تأمین مالی تقویت کنند.
در این میان، اوراق گام یکی از نقاط اتصال این مدلهای مختلف است؛ ابزاری که با پشتیبانی بانک مرکزی و اتصال به سامانههای بازار سرمایه، جایگاهی فراتر از یک محصول اختصاصی یک بانک دارد.
آویرا نیز در چنین فضایی وارد بازار شده است. این پلتفرم، مانند دیگر برندهای بانکی فعال در حوزه تأمین مالی زنجیرهای، برای تثبیت جایگاه خود نیازمند آن است که نسبت خود را با زیرساختهای رسمی موجود و ابزارهایی مانند گام مشخص کند.
در نهایت، آینده این بازار تنها با تعداد پلتفرمها یا تنوع برندهای بانکی تعیین نخواهد شد؛ بلکه میزان اتصال این پلتفرمها به جریان واقعی معاملات، زنجیرههای تولید و زیرساختهای رسمی اعتبار و بازار سرمایه، میتواند مشخص کند کدام مدلها ظرفیت بیشتری برای توسعه خواهند داشت.