رقابت در بازار خدمات پرداخت؛ فاصله واقعی بازیگران چقدر است؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بررسی فعالیت شرکت‌های فناوری و پرداخت وابسته به بانک‌ها نشان می‌دهد ایپام، از زیرمجموعه‌های هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری ایران (TIT)، و شرکت پرداخت الکترونیک سداد، دو مجموعه فعال در حوزه خدمات مالی و فناوری بانکی هستند که هر یک در ارتباط با یک بانک مادر فعالیت می‌کنند. با این حال، اطلاعات منتشرشده درباره مشتریان و پذیرندگان این دو شرکت از نظر کمیت و جزئیات یکسان نیست و امکان مقایسه عددی مستقیم میان آنها را فراهم نمی‌کند.
در حالی که درباره فعالیت ایپام، اطلاعاتی از ساختار سازمانی، خدمات و ارتباط آن با بانک گردشگری در دسترس است، داده‌های مربوط به سداد عمدتاً از آمار شبکه پرداخت بانک ملی استخراج شده‌اند. این آمار، اگرچه ابعاد فعالیت بانک ملی در شبکه پرداخت را نشان می‌دهد، اما نمی‌تواند به‌عنوان تعداد مشتریان یا پذیرندگان شرکت سداد تلقی شود.
TIT؛ بازوی فناوری اطلاعات گروه مالی گردشگری
هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری ایران (TIT) از سال ۱۳۸۸ به‌عنوان بازوی فناوری اطلاعات گروه مالی گردشگری فعالیت می‌کند. مأموریت اصلی این مجموعه، ارائه خدمات فناوری اطلاعات به شرکت‌های زیرمجموعه گروه و بانک گردشگری عنوان شده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در یکی از مطالب معرفی این هلدینگ، بانک گردشگری مالکیت ۱۰۰ درصدی TIT را در اختیار دارد. البته این اطلاعات مربوط به مطلبی است که حدود ۵۵۵ روز پیش منتشر شده و برای اطمینان از وضعیت فعلی سهامداری، باید آخرین اطلاعات رسمی شرکت یا گزارش‌های مالی بانک بررسی شود.
طبق ویژه‌نامه خردادماه ۱۴۰۵ وبلاگ TIT، شرکت‌هایی مانند ایپام، رایان فناور و باشگاه گردشگری ایرانیان در مجموعه زیرمجموعه‌های این هلدینگ قرار دارند. در این ساختار، ایپام یکی از بخش‌های فعال در توسعه خدمات نرم‌افزاری و راهکار‌های بانکداری دیجیتال به شمار می‌رود.
ایپام؛ توسعه‌دهنده خدمات بانکداری دیجیتال
ایپام با برخورداری از مجوز‌های پرداخت‌یاری و پرداخت‌سازی از بانک مرکزی و شرکت شاپرک، در حوزه‌هایی مانند بانکداری مجازی، بانکداری باز، این‌شورتک و سوپرمارکت مالی فعالیت می‌کند.
نقش این شرکت در ساختار TIT را می‌توان در توسعه نرم‌افزار‌ها و سرویس‌های مورد نیاز بانکداری دیجیتال جست‌و‌جو کرد. به این ترتیب، فعالیت ایپام صرفاً به ارائه خدمات پرداخت محدود نیست و بخش‌هایی از راهکار‌های فناورانه مورد استفاده در خدمات مالی و بانکی را نیز در بر می‌گیرد.
یکی از نشانه‌های ارتباط عملیاتی ایپام با بانک گردشگری، اظهارات مدیرعامل این شرکت در مقاله‌ای درباره تحولات سازمانی آن است. بر اساس این مطلب، ایپام در یک سال گذشته هم‌زمان با ارائه خدمات به بانک گردشگری، ساختار سازمانی و فرایند‌های داخلی خود را نیز تغییر داده است.
این اطلاعات، بانک گردشگری را به‌عنوان مشتری شناخته‌شده ایپام در منابع بررسی‌شده معرفی می‌کند. با این حال، داده‌ای درباره همکاری این شرکت با سایر بانک‌ها یا بنگاه‌های اقتصادی به‌عنوان مشتریان مستقل در دسترس نیست؛ بنابراین نمی‌توان درباره گستردگی سبد مشتریان سازمانی ایپام اظهارنظر قطعی کرد.
گردش‌پی؛ مسیر ارتباط ایپام با کسب‌وکار‌های آنلاین
یکی از برند‌های مرتبط با ایپام، گردش‌پی است که در حوزه مدیریت تراکنش‌های مالی فعالیت می‌کند. این مجموعه با مجوز پرداخت‌یاری از بانک مرکزی و شاپرک، خدماتی را در زمینه پرداخت و مدیریت تراکنش ارائه می‌دهد.
وجود نمونه قرارداد پذیرندگان اینترنتی در وب‌سایت گردش‌پی نشان می‌دهد کسب‌وکار‌های آنلاین یکی از گروه‌های هدف این خدمات هستند. این موضوع می‌تواند نشانه‌ای از تلاش ایپام برای توسعه فعالیت در خارج از ساختار بانکداری گروه مالی گردشگری و ارتباط با پذیرندگان مستقل باشد.
با این حال، اطلاعات مشخصی درباره تعداد پذیرندگان فعال گردش‌پی، حجم تراکنش‌های پردازش‌شده یا سهم این مجموعه از بازار پرداخت‌یاری منتشر نشده است. در نتیجه، اگرچه امکان شناسایی بخشی از بازار هدف این برند وجود دارد، اما اندازه واقعی شبکه پذیرندگان آن از داده‌های فعلی قابل استخراج نیست.
سداد؛ شرکت پرداخت الکترونیک وابسته به بانک ملی
شرکت پرداخت الکترونیک سداد از بازیگران فعال حوزه خدمات پرداخت است که در ارتباط با بانک ملی فعالیت می‌کند. بخشی از ارتباط عملیاتی این مجموعه با مشتریان را می‌توان در خدمات درگاه پرداخت بانک ملی مشاهده کرد.
بر اساس اطلاعات موجود، رسید پرداخت درگاه بانک ملی با نام شرکت پرداخت الکترونیک سداد صادر می‌شود. همچنین در اطلاعات منتشرشده درباره فرایند دریافت درگاه، به سامانه جامع پذیرندگان سداد اشاره شده و برخورداری از حساب فعال بانک ملی به‌عنوان یکی از شرایط متقاضیان مطرح شده است.
بر این اساس، صاحبان کسب‌وکار و پذیرندگان اینترنتی از گروه‌های مخاطب خدمات سداد هستند و دارندگان کارت‌های بانک ملی نیز در بخشی از شبکه خدمات پرداخت مرتبط با این مجموعه قرار می‌گیرند.
با این حال، باید میان مشتریان بانک ملی و مشتریان مستقیم شرکت سداد تفاوت قائل شد. تعداد دارندگان کارت یا میزان تراکنش‌های ثبت‌شده در شبکه بانک ملی، به‌تنهایی نشان‌دهنده تعداد مشتریان شرکت پرداخت الکترونیک سداد نیست.
آمار شبکه پرداخت بانک ملی؛ شاخصی از مقیاس فعالیت بانکی
گزارش شهریورماه ۱۴۰۵ شرکت شاپرک، اطلاعاتی درباره جایگاه بانک ملی در شبکه پرداخت کشور ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، بانک ملی با سهم ۱۹.۵۱ درصدی از کارت‌های تراکنش‌دار، رتبه نخست را در این شاخص به خود اختصاص داده است.
همچنین سهم این بانک از تعداد تراکنش‌های پذیرش‌شده ۱۶.۰۱ درصد اعلام شده و بانک ملی از نظر گردش مالی نیز با ثبت ۱۰ هزار و ۱۱۶ هزار و ۴۴ میلیارد ریال، در جایگاه دوم قرار گرفته است.
این ارقام، ابعاد حضور بانک ملی در شبکه پرداخت را نشان می‌دهند و می‌توانند برای شناخت مقیاس فعالیت بانک مادر سداد مورد توجه قرار گیرند. با این حال، این داده‌ها مربوط به بانک ملی هستند و نمی‌توان آنها را مستقیماً به عملکرد شرکت پرداخت الکترونیک سداد نسبت داد.
برای ارزیابی مستقل سداد، انتشار اطلاعاتی مانند تعداد پذیرندگان فعال، تعداد پایانه‌های تحت پوشش، حجم تراکنش‌های پردازش‌شده و سهم شرکت از بازار پرداخت ضروری است؛ داده‌هایی که در اطلاعات بررسی‌شده به‌صورت مستقل در دسترس نیستند.
مقایسه ایپام و سداد؛ تفاوت در شفافیت اطلاعات
بررسی ساختار فعالیت این دو شرکت نشان می‌دهد ایپام و سداد هر دو در پیوند با بانک‌های مادر خود فعالیت می‌کنند، اما حوزه خدمات و داده‌های منتشرشده درباره آنها یکسان نیست.
ایپام در ساختار هلدینگ TIT و در ارتباط با بانک گردشگری قرار دارد و فعالیت آن حوزه‌هایی مانند بانکداری دیجیتال، بانکداری باز، پرداخت‌یاری و توسعه راهکار‌های مالی را شامل می‌شود. گردش‌پی نیز یکی از مسیر‌های ارائه خدمات این مجموعه به کسب‌وکار‌های آنلاین است.
در مقابل، سداد در حوزه پرداخت الکترونیک و ارائه خدمات مرتبط با پذیرندگان فعالیت می‌کند و ارتباط آن با شبکه خدمات بانک ملی از طریق درگاه پرداخت و سامانه جامع پذیرندگان قابل مشاهده است.
با این حال، برای هیچ‌یک از دو شرکت در داده‌های بررسی‌شده، آمار مستقل و قابل اتکایی از تعداد مشتریان یا پذیرندگان به دست نیامده است. در مورد ایپام، اطلاعات موجود بیشتر به ساختار سازمانی و مشتری شناخته‌شده آن، یعنی بانک گردشگری، مربوط می‌شود. درباره سداد نیز ارقام منتشرشده عمدتاً به عملکرد شبکه پرداخت بانک ملی اختصاص دارد، نه عملکرد مستقل شرکت.
جمع‌بندی
ایپام و سداد را می‌توان دو نمونه از شرکت‌های فعال در حوزه فناوری و خدمات مالی دانست که فعالیت آنها با زیرساخت و شبکه بانکی مجموعه‌های مادر ارتباط دارد. ایپام در ساختار هلدینگ TIT، توسعه خدمات بانکداری دیجیتال و راهکار‌های پرداخت را دنبال می‌کند و از طریق برند گردش‌پی نیز به بازار کسب‌وکار‌های آنلاین متصل شده است. سداد نیز در حوزه پرداخت الکترونیک و خدمات پذیرندگان، با بانک ملی ارتباط عملیاتی دارد.
با وجود این، اطلاعات موجود برای مقایسه تعداد مشتریان یا پذیرندگان این دو شرکت کافی نیست. آمار شبکه پرداخت بانک ملی را نمی‌توان معادل مشتریان سداد دانست و برای ایپام نیز داده مستقلی درباره تعداد پذیرندگان گردش‌پی یا مشتریان سازمانی منتشر نشده است.
از این منظر، مهم‌ترین نتیجه قابل اتکا، تفاوت در ساختار فعالیت و حوزه خدمات این دو مجموعه است، نه برتری یکی از آنها از نظر مقیاس مشتریان. انتشار آمار مستقل و تفکیک‌شده از عملکرد شرکت‌ها می‌تواند امکان ارزیابی دقیق‌تر جایگاه آنها در بازار خدمات پرداخت و فناوری مالی را فراهم کند.