نمایش خانگی در پاییز ۱۴۰۵؛ چهار پلتفرم، چهار منطق رقابت + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بازار نمایش خانگی ایران در سال‌های اخیر عمدتاً تحت تأثیر رقابت سه پلتفرم فیلیمو، نماوا و فیلم‌نت شکل گرفته است؛ بازاری که با ورود شیدا، بازیگر جدیدی را نیز در کنار نام‌های باسابقه خود می‌بیند. با این حال، ارزیابی دقیق جایگاه این پلتفرم‌ها با محدودیت مهمی روبه‌روست: آمار‌های عمومی، تازه و قابل‌مقایسه‌ای از تعداد مشترکان و سهم بازار همه آنها منتشر نمی‌شود. ازاین‌رو، بررسی وضعیت رقبا نیازمند تفکیک داده‌های مربوط به سال‌های مختلف از نشانه‌های کیفی و روند‌های رقابتی است.
فیلیمو؛ مزیت مقیاس و سابقه فعالیت
فیلیمو از سال ۱۳۹۳ فعالیت خود را آغاز کرده و به شرکت صبا آیده تعلق دارد. این پلتفرم در سال‌های گذشته به یکی از بازیگران اصلی بازار پخش آنلاین ایران تبدیل شده و بر اساس برخی برآورد‌های عمومی، بیش از نیمی از بازار را در اختیار داشته است. همچنین درآمد آن در سال ۲۰۲۲ حدود ۷۳۰ میلیارد تومان گزارش شده؛ رقمی که به دلیل قدمت داده‌ها، نمی‌توان آن را نمایانگر وضعیت مالی کنونی شرکت دانست.
جایگاه فیلیمو در شاخص‌های برند نیز قابل‌توجه بوده است. در یکی از سنجش‌های منتشرشده، شاخص «اولین برند ذهنی» این پلتفرم ۶۵٫۴ درصد اعلام شد؛ رقمی که از قدرت شناخت برند آن در میان مخاطبان حکایت دارد. سابقه طولانی فعالیت، پایگاه کاربران و تجربه تولید سریال‌های اختصاصی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی فیلیمو به شمار می‌روند.
در مقابل، کمبود آمار‌های منظم و به‌روز از تعداد مشترکان و عملکرد مالی، ارزیابی مستقل وضعیت فعلی آن را دشوار می‌کند. همچنین نقد‌هایی درباره برخی جنبه‌های فنی خدمات این پلتفرم مطرح شده است؛ موضوعی که در بازار رقابتی نمایش خانگی، در کنار کیفیت محتوا و قیمت اشتراک اهمیت دارد.
نماوا؛ برند شناخته‌شده در جست‌وجوی جایگاه رقابتی
نماوا یکی دیگر از بازیگران باسابقه بازار است که از اواخر سال ۱۳۹۹ فعالیت خود در حوزه تولید سریال‌های اختصاصی را گسترش داد. این پلتفرم در شاخص‌های شناخت برند جایگاه قابل‌توجهی دارد؛ به‌طوری‌که در یکی از سنجش‌ها، آگاهی از برند با کمک برای نماوا ۴۵٫۹ درصد و برای فیلم‌نت ۴۰٫۶ درصد گزارش شده بود.
با این حال، شناخت برند لزوماً به معنای انتخاب بیشتر از سوی مخاطب نیست. داده‌های منتشرشده از سال ۱۴۰۲ نشان می‌دادند که جایگاه پلتفرم‌ها در ترجیح کاربران می‌تواند در فاصله زمانی کوتاه تغییر کند. در برخی داده‌های شهریور همان سال، نماوا در رتبه دوم قرار داشت، اما در دی‌ماه ۱۴۰۲ فیلم‌نت توانست در یکی از سنجش‌ها از آن پیشی بگیرد.
نماوا برای حفظ رقابت‌پذیری خود از ابزار‌هایی مانند تخفیف‌های اپراتوری و بسته‌های اشتراک استفاده کرده است. برای نمونه، در آستانه نوروز ۱۴۰۴، قیمت اشتراک یک‌ماهه آن با تمدید خودکار ۹۶ هزار تومان اعلام شده بود. این قیمت تاریخی را نمی‌توان بدون داده‌های تازه مبنای مقایسه تعرفه‌های فعلی قرار داد، اما نشان می‌دهد قیمت‌گذاری و همکاری با اپراتور‌ها از ابزار‌های رقابت در این بازار بوده‌اند.
فیلم‌نت؛ رشد جایگاه با تکیه بر تولید محتوا
فیلم‌نت در سال‌های اخیر توانسته جایگاه خود را در رقابت با دو پلتفرم باسابقه‌تر تقویت کند. در یکی از سنجش‌های مربوط به دی‌ماه ۱۴۰۲، حدود ۱۷٫۷ درصد از کاربران این پلتفرم را ترجیح می‌دادند؛ نتیجه‌ای که در همان مقطع از پیشی‌گرفتن آن از نماوا حکایت داشت.
تولید آثار اختصاصی و مجموعه‌های بلند، یکی از محور‌های راهبرد محتوایی فیلم‌نت بوده است. در اطلاعات ارائه‌شده برای این گزارش، از مجموعه «لیلی و شیرین» در چهار فصل و ۵۲ قسمت به‌عنوان یکی از تولیدات برنامه‌ریزی‌شده این پلتفرم نام برده شده است؛ با این حال، وضعیت انتشار آن باید با اطلاعات قطعی و به‌روز سنجیده شود.
فیلم‌نت در کنار تولید محتوا، از شیوه‌های تبلیغاتی مبتنی بر حضور برند در بستر برنامه‌ها نیز بهره می‌گیرد. چنین رویکردی می‌تواند راهی برای تنوع‌بخشی به درآمد‌ها باشد، اما ارزیابی اثرگذاری آن به اطلاعات دقیق‌تری درباره قرارداد‌های تبلیغاتی، میزان مخاطب و بازده تجاری نیاز دارد.
با وجود رشد جایگاه فیلم‌نت در برخی سنجش‌ها، نبود آمار منظم از تعداد مشترکان و سهم بازار، همچنان مقایسه دقیق عملکرد آن با فیلیمو و نماوا را محدود می‌کند.
شیدا؛ بازیگر تازه‌وارد با تمرکز بر تولیدات اختصاصی
شیدا با مالکیت کامل گروه مالی گردشگری وارد بازار نمایش خانگی شده و برای معرفی خود، بر تولیدات اختصاصی و همکاری با نام‌های شناخته‌شده سینما و تلویزیون تمرکز کرده است. سریال «آبان» از جمله آثار این پلتفرم بود که طبق برنامه اعلام‌شده، چهارشنبه‌ها ساعت ۲۰ منتشر می‌شد.
شیدا همچنین از برنامه تولید چند اثر دیگر خبر داده بود؛ از جمله «بامداد خمار» به کارگردانی نرگس آبیار، «مو به مو» از پرویز شهبازی و «ده پهلوان» از حسن فتحی که برای تابستان ۱۴۰۵ برنامه‌ریزی شده بود. با این حال، اعلام برنامه تولید یا زمان‌بندی اولیه به‌تنهایی به معنای انتشار قطعی آثار نیست و وضعیت هر عنوان باید جداگانه بررسی شود.
از نظر جذب مخاطب، شیدا پیش‌تر از رسیدن تعداد کاربران خود به ۵۰۰ هزار نفر خبر داده بود؛ اما بدون تعریف روشن از این شاخص ــ از جمله اینکه منظور کاربران ثبت‌نام‌شده، مشترکان فعال یا خریداران اشتراک است ــ نمی‌توان آن را مستقیماً با آمار سایر پلتفرم‌ها مقایسه کرد.
در بخش تولید محتوا، همکاری با سازندگان شناخته‌شده می‌تواند به افزایش توجه اولیه مخاطبان کمک کند، اما تثبیت جایگاه شیدا به عواملی فراتر از نام عوامل تولید وابسته است؛ از جمله استمرار انتشار آثار، گستردگی کتابخانه محتوا، تجربه کاربری، قیمت اشتراک و توانایی تبدیل مخاطب اولیه به مشترک پایدار.
چهار پلتفرم، چهار موقعیت متفاوت
مقایسه این چهار بازیگر نشان می‌دهد که رقابت در بازار نمایش خانگی را نمی‌توان با یک شاخص واحد توضیح داد. فیلیمو از مزیت سابقه فعالیت، شناخت برند و مقیاس برخوردار است؛ نماوا با وجود برخورداری از آگاهی قابل‌توجه از برند، در برخی سنجش‌های ترجیح کاربران با نوسان جایگاه مواجه بوده است؛ فیلم‌نت در بخشی از داده‌های سال ۱۴۰۲ رشد قابل‌توجهی نشان داده و شیدا نیز با تمرکز بر تولیدات اختصاصی و همکاری با چهره‌های شناخته‌شده در تلاش برای تثبیت جایگاه خود است.
قیمت اشتراک نیز یکی از عوامل مؤثر در این رقابت است. برای نمونه، در آستانه نوروز ۱۴۰۴، اشتراک سه‌ماهه فیلیمو برای برخی کاربران ۳۴۸ هزار تومان اعلام شده بود، در حالی که رقم ۵۹۵ هزار تومان برای مشترکان قدیمی گزارش شده بود. تفاوت تعرفه‌ها و شرایط ارائه اشتراک نشان می‌دهد که مقایسه قیمت باید با توجه به دوره زمانی، نوع طرح و شرایط مشتری انجام شود.
از سوی دیگر، تولید محتوای اختصاصی، کیفیت فنی، تنوع کتابخانه و همکاری‌های تجاری، هرکدام می‌توانند بر انتخاب کاربران اثر بگذارند. با این حال، نبود داده‌های تازه و هم‌سنخ درباره مشترکان فعال، نرخ تمدید اشتراک و سهم بازار، مانع از ترسیم رتبه‌بندی قطعی و به‌روز میان چهار پلتفرم است.
رقابت در بازاری با داده‌های محدود
بازار نمایش خانگی ایران همچنان با تفاوت قابل‌توجه در سابقه فعالیت و مقیاس بازیگران خود روبه‌روست. فیلیمو از جایگاه تثبیت‌شده‌تری برخوردار است، نماوا و فیلم‌نت برای حفظ و ارتقای موقعیت خود رقابت می‌کنند و شیدا در مرحله توسعه پایگاه مخاطبان و تثبیت هویت محتوایی قرار دارد.
با این حال، بخش مهمی از ارقام قابل‌استناد به سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ مربوط می‌شود و برای ارزیابی دقیق وضعیت در پاییز ۱۴۰۵ کافی نیست. انتشار منظم آمار مشترکان فعال، درآمد، سهم بازار و عملکرد تولیدات اختصاصی می‌تواند امکان مقایسه منصفانه‌تر این چهار بازیگر را فراهم کند؛ تا آن زمان، هرگونه رتبه‌بندی باید با توجه به تاریخ داده‌ها و محدودیت‌های آنها انجام شود.