از هتل‌های باسابقه تا زنجیره‌های جدید؛ بازار هتلداری ایران در چه مسیری است؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بازار هتلداری زنجیره‌ای ایران در اختیار گروه‌هایی با سابقه، ساختار مالکیت و مقیاس فعالیت متفاوت است. در این بازار، تعیین بزرگ‌ترین مجموعه به شاخص مقایسه بستگی دارد؛ از تعداد اتاق‌های فعال و شمار هتل‌ها گرفته تا ظرفیت یک هتل منفرد. بررسی اطلاعات منتشرشده درباره رکسان، پارسیان، هما و اسپیناس نشان می‌دهد که تفاوت میان ظرفیت‌های اعلام‌شده، پروژه‌های در دست اجرا و اتاق‌های در حال بهره‌برداری، مقایسه مستقیم این مجموعه‌ها را با محدودیت مواجه می‌کند.
رکسان؛ توسعه با اتکا به گروه مالی گردشگری
گروه هتل‌های بین‌المللی رکسان، به گفته مدیرعامل آن، زیرمجموعه سمگا و وابسته به گروه مالی گردشگری است. این مجموعه با هتل‌هایی در تهران و مشهد در بازار هتلداری پنج‌ستاره فعالیت می‌کند.
هتل قصرالضیافه رکسان در مشهد، پنج‌طبقه است و ۲۲۴ اتاق و بیش از ۴۶۶ تخت دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، حدود ۳۰۰ نیروی عمومی و تخصصی نیز در این هتل مشغول به کار شده‌اند. هتل فرودگاهی رکسان تهران، با نام پیشین نووتل، در ساختمانی ۱۱طبقه قرار دارد و ۲۹۶ اتاق را در بر می‌گیرد.
درباره سال ساخت هتل فرودگاهی تهران، منابع موجود اطلاعات یکسانی ارائه نمی‌کنند؛ یک وب‌سایت رزرو سال ۱۳۹۳ و منابع دیگر سال ۱۳۹۴ را ذکر کرده‌اند. با این حال، در منابع به همکاری این هتل با گروه فرانسوی آکور اشاره شده است. نظرات ثبت‌شده کاربران در یکی از وب‌سایت‌های رزرو نیز از یک سو موقعیت مکانی و نظافت هتل را مثبت ارزیابی کرده‌اند و از سوی دیگر، انتقاد‌هایی درباره رفتار کارکنان و عملکرد واحد رزرو مطرح کرده‌اند. این بازخوردها، به دلیل ماهیت فردی و محدودشان، نماینده ارزیابی آماری از عملکرد هتل نیستند.
رکسان در فهرستی که کجارو در تیر ۱۴۰۴ از هتل‌های لوکس تهران منتشر کرده نیز حضور داشته است؛ هرچند معیار‌های این رتبه‌بندی به‌روشنی مشخص نیست. از سوی دیگر، این گروه در اعلام‌های پیشین خود مجموع ظرفیت ۲۵۸۷ اتاق را با احتساب پروژه‌های در حال اجرا مطرح کرده بود. این رقم را نمی‌توان معادل تعداد اتاق‌های فعال دانست، زیرا بخشی از آن به ظرفیت‌های در دست توسعه مربوط می‌شود.
هتل‌های پارسیان؛ مزیت قدمت و پراکندگی جغرافیایی
هتل‌های پارسیان از باسابقه‌ترین مجموعه‌های هتلداری ایران به شمار می‌روند و در چند شهر کشور حضور دارند. هتل پارسیان آزادی تهران، بر اساس محتوای منتشرشده در کجارو، در سال ۱۳۵۶ افتتاح شده و در همان منبع از آن با عنوان «اولین هتل سبز ایران» یاد شده است. این توصیف در قالب محتوای معرفی و تبلیغاتی منتشر شده و باید با توجه به ماهیت منبع ارزیابی شود.
هتل پارسیان استقلال تهران، با نام پیشین هیلتون، بزرگ‌ترین هتل این زنجیره معرفی می‌شود و دو برج آن در مجموع ۵۵۲ واحد اقامتی دارند. هتل پارسیان انقلاب، با نام سابق گاردن، نیز از دیگر هتل‌های بزرگ این مجموعه است که در سال ۱۳۹۷ بازسازی شده است.
قدمت فعالیت و حضور در چند شهر، از مزیت‌های اصلی پارسیان محسوب می‌شود. در مقابل، عمر بالای بخشی از ساختمان‌های این مجموعه، ضرورت بازسازی و نوسازی مستمر را برجسته می‌کند. با وجود این، اطلاعات در دسترس برای تعیین تعداد کل اتاق‌های فعال در سراسر زنجیره کافی نیست و نمی‌توان بر اساس ظرفیت چند هتل، اندازه کل مجموعه را به‌طور دقیق مشخص کرد.
گروه هتل‌های هما؛ پشتوانه مالکیتی و حضور در چهار شهر
گروه هتل‌های هما از نظر ساختار مالکیت با بسیاری از مجموعه‌های خصوصی تفاوت دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، سازمان تأمین اجتماعی از سال ۱۳۹۱ مالک صددرصدی این گروه بوده است.
این مجموعه پنج هتل پنج‌ستاره با بیش از ۸۰۰ اتاق در چهار شهر دارد. ظرفیت اعلام‌شده هتل هما تهران ۱۷۳ اتاق، هما مشهد ۲۰۶ اتاق، هما شیراز ۲۳۲ اتاق و هما بندرعباس ۱۸۷ اتاق است. این ارقام برای چهار هتل ذکرشده، مجموعاً ۷۹۸ اتاق را نشان می‌دهد؛ رقمی که با عبارت «بیش از ۸۰۰ اتاق» در معرفی کلی گروه اندکی تفاوت دارد و برای مقایسه دقیق، نیازمند روشن شدن مبنای شمارش است.
هتل هما تهران در سال ۱۳۵۱ با نام آریاشرایتون ساخته شد و پس از انقلاب نام هما را گرفت. همچنین، طبق اطلاعات موجود، هتل هما مشهد تنها هتل این خانواده است که پس از انقلاب ساخته شده و سابقه مصادره نداشته است.
پشتوانه مالکیتی سازمان تأمین اجتماعی و پراکندگی جغرافیایی، از ویژگی‌های مهم این مجموعه است. در مقابل، عمر بالای برخی ساختمان‌ها و مقیاس نسبتاً محدود بعضی هتل‌ها، از جمله عواملی هستند که در ارزیابی وضعیت رقابتی آن باید در نظر گرفته شوند.
اسپیناس؛ تمرکز بر بازار اقامت لوکس
گروه هتل‌های اسپیناس با تمرکز بر بخش لوکس بازار فعالیت می‌کند. هتل اسپیناس پالاس تهران در سال ۱۳۹۴ افتتاح شد و در برخی منابع بازاریابی از آن به‌عنوان «بزرگ‌ترین هتل ایران» نام برده شده است؛ عنوانی که برای ارزیابی دقیق آن باید معیار مشخصی مانند تعداد اتاق، وسعت ساختمان یا ظرفیت پذیرش تعریف شود.
آمار منتشرشده درباره ظرفیت اسپیناس پالاس نیز کاملاً یکسان نیست. یک گزارش تبلیغاتی از بیش از ۴۰۰ واحد اقامتی در ساختمانی ۲۴طبقه سخن می‌گوید، در حالی که گزارش مشرق تعداد اتاق‌ها و سوئیت‌ها را ۴۰۰ واحد در ساختمانی ۲۰طبقه اعلام کرده است. هتل اسپیناس خلیج فارس نیز ۲۷۴ اتاق دارد.
بر اساس اطلاعات پیشین، این گروه سه هتل در دو شهر دارد و در مقایسه با برخی رقبای باسابقه، زنجیره کوچک‌تری محسوب می‌شود. تمرکز بر هتل‌های لوکس، وجه تمایز اصلی اسپیناس است؛ با این حال، ظرفیت محدودتر زنجیره به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره عملکرد یا جایگاه رقابتی آن کافی نیست.
مقایسه چهار گروه؛ تفاوت میان ظرفیت هتل و اندازه زنجیره
در مقیاس یک هتل منفرد، پارسیان استقلال با ۵۵۲ واحد اقامتی و اسپیناس پالاس با حدود ۴۰۰ واحد، بر اساس ارقام منتشرشده، از هتل قصرالضیافه رکسان با ۲۲۴ اتاق و هتل فرودگاهی رکسان تهران با ۲۹۶ اتاق ظرفیت بیشتری دارند. با این حال، اختلاف در نحوه گزارش تعداد اتاق‌ها و واحد‌های اقامتی، مقایسه دقیق را به یکسان‌سازی تعاریف نیازمند می‌کند.
در مقیاس کل زنجیره، هما با اعلام بیش از ۸۰۰ اتاق در چهار شهر، یکی از معدود مجموعه‌هایی است که رقم مشخصی برای ظرفیت کلی آن منتشر شده است. در مقابل، عدد ۲۵۸۷ اتاق اعلام‌شده از سوی رکسان، پروژه‌های در حال اجرا را نیز شامل می‌شود و از این رو نمی‌توان آن را مستقیماً با ظرفیت فعال سایر گروه‌ها مقایسه کرد. درباره مجموع اتاق‌های فعال پارسیان و اسپیناس نیز داده‌های هم‌سنخ و قابل مقایسه در اطلاعات موجود ارائه نشده است.
از نظر سابقه، پارسیان و هما ریشه در دهه‌های پیشین دارند، در حالی که رکسان و اسپیناس در دوره متأخرتری توسعه یافته‌اند. ساختار مالکیت نیز متفاوت است: هما به سازمان تأمین اجتماعی وابسته است، رکسان در مجموعه سمگا و گروه مالی گردشگری فعالیت می‌کند و پارسیان به بنیاد مستضعفان تعلق دارد. اسپیناس نیز با الگویی متفاوت و تمرکز بر بخش لوکس بازار شناخته می‌شود.
در رتبه‌بندی‌های رسانه‌ای نیز نمی‌توان صرف حضور یک هتل در فهرست‌های لوکس یا تکرار عنوان «بزرگ‌ترین» در منابع تبلیغاتی را معیار قطعی برتری دانست. اعتبار چنین مقایسه‌ای به شفافیت روش رتبه‌بندی، تاریخ انتشار اطلاعات و تعریف شاخص مورد استفاده وابسته است.