رقابت دو مجموعه بزرگ معدنی در توسعه زنجیره سنگ‌آهن و فولاد + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - توسعه زنجیره ارزش در صنعت معدن و فولاد، از استخراج سنگ‌آهن تا تولید محصولات نهایی، یکی از عوامل تعیین‌کننده در افزایش ارزش افزوده و تقویت جایگاه شرکت‌ها در بازار است. در این میان، هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان، از مجموعه‌های وابسته به گروه مالی گردشگری، با گردآوری فعالیت‌هایی از استخراج سنگ‌آهن تا تولید آهن اسفنجی، شمش و میلگرد، رویکردی یکپارچه‌تر در زنجیره تولید دنبال می‌کند. در مقابل، شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات با نماد «ومعادن» از طریق شرکت‌های تابعه‌ای مانند صبانور، حضور قابل توجهی در بخش استخراج و فرآوری مواد معدنی و توسعه طرح‌های پایین‌دستی دارد.
بررسی ظرفیت‌ها و عملکرد این دو مجموعه نشان می‌دهد هر یک با ساختار متفاوتی در زنجیره سنگ‌آهن و فولاد فعالیت می‌کنند؛ ماهان با تمرکز بر پیوند مراحل مختلف تولید تا محصول نهایی و ومعادن با اتکا به ظرفیت شرکت‌های معدنی و طرح‌های توسعه‌ای در بخش فرآوری و احیای مستقیم.
ماهان؛ پیوند استخراج سنگ‌آهن تا تولید میلگرد
هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان، فعالیت خود را در بخش‌های مختلف زنجیره فولاد از طریق شرکت‌های زیرمجموعه دنبال می‌کند. در بخش معدن، ماهان سیرجان سالانه حدود ۳ میلیون تن سنگ‌آهن استخراج می‌کند. همچنین شرکت رویان فرآوران معدنی ماهان سیرجان از بهمن‌ماه ۱۴۰۲ واحد خردایش و دانه‌بندی با ظرفیت اسمی ۴ میلیون تن در سال را در مدار بهره‌برداری قرار داده است.
در بخش تولید آهن اسفنجی، احیا استیل فولاد بافت از شرکت‌های مهم زیرمجموعه این هلدینگ محسوب می‌شود. فاز نخست این کارخانه با فناوری ایرانی پرد و ظرفیت اسمی ۸۰۰ هزار تن در سال، از فروردین ۱۳۹۸ فعالیت خود را آغاز کرد. بر اساس اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت رسمی هلدینگ ماهان، فاز دوم با ظرفیت ۸۰۰ هزار تن و سرمایه‌گذاری اعلام‌شده ۱۳۰ میلیون یورو در پایان سال ۱۴۰۲ تکمیل و از ابتدای سال ۱۴۰۳ وارد مرحله بهره‌برداری شده است. بر این مبنا، ظرفیت اسمی مجموع دو فاز به یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن در سال می‌رسد.
عملکرد تولیدی این مجموعه نیز در سال جاری مورد توجه قرار گرفته است؛ به گفته مدیرعامل احیا استیل فولاد بافت، این شرکت در خردادماه ۱۴۰۵ رکورد تولید ماهانه ۱۵۲ هزار تن آهن اسفنجی را ثبت کرد.
در بخش ذوب و نورد، مجتمع فولاد صنعت بناب با برند تجاری شاهین بناب، حلقه دیگری از زنجیره تولید ماهان را تشکیل می‌دهد. این مجتمع طبق اطلاعات وب‌سایت رسمی خود، دارای سه خط نورد میلگرد با ظرفیت سالانه ۸۵۰ هزار تن و یک واحد ذوب مجهز به کوره قوس الکتریکی ۵۰ تنی است. ظرفیت تولید شمش این مجموعه نیز در منابع مختلف از ۳۰۰ هزار تن تا بیش از ۴۵۰ هزار تن در سال اعلام شده است.
در کنار ظرفیت‌های عملیاتی، ماهان پروژه‌هایی در بخش فرآوری سنگ‌آهن و توسعه ظرفیت ذوب در دست اجرا دارد. احداث کارخانه‌های کنسانتره و گندله با ظرفیت اسمی ۲.۵ میلیون تن در سال در ماهان سیرجان و طرح توسعه واحد ذوب فولاد صنعت بناب، از جمله برنامه‌های توسعه‌ای این هلدینگ هستند که باید از ظرفیت‌های فعلی و بهره‌برداری‌شده تفکیک شوند.
ومعادن؛ توسعه ظرفیت فرآوری و تکمیل زنجیره معدنی
شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات، از طریق شرکت‌های تابعه خود در بخش‌های مختلف معدن و صنایع معدنی حضور دارد. یکی از مجموعه‌های مهم این گروه، شرکت توسعه معدنی و صنعتی صبانور است که در بخش استخراج سنگ‌آهن، تولید کنسانتره و گندله و اجرای طرح‌های توسعه‌ای فعالیت می‌کند.
بر اساس عملکرد اعلام‌شده صبانور از ابتدای سال تا پایان شهریور ۱۴۰۵، میزان تولید کلوخه سنگ‌آهن این شرکت به یک میلیون و ۷۶۹ هزار و ۴۶۱ تن رسیده است. تولید کنسانتره در شش‌ماهه نخست سال نیز ۹۳۴ هزار و ۸۵۷ تن گزارش شده که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۷ درصد افزایش دارد. تولید گندله صبانور در همین بازه زمانی ۲۴۴ هزار و ۷۹۴ تن بوده است.
در بخش توسعه ظرفیت گندله‌سازی، پروژه صبا امید در بیجار با ظرفیت فاز نخست حدود یک میلیون تن در سال، یکی از طرح‌های مهم این مجموعه به شمار می‌رود. پیشرفت این پروژه در شهریور ۱۴۰۵ از ۸۵ درصد عبور کرده و صبانور مالکیت کامل شرکت مجری آن را در اختیار دارد.
از دیگر برنامه‌های توسعه‌ای این مجموعه می‌توان به پروژه کنسانتره‌سازی ۲.۵ میلیون تنی گلالی اشاره کرد. همچنین در بیجار، طرح‌هایی با ظرفیت پیش‌بینی‌شده ۲.۵ میلیون تن کنسانتره و ۲.۵ میلیون تن گندله تعریف شده است. صبانور نیز با مشارکت ۳۰ درصدی در پروژه احیای مستقیم کردستان، در مسیر حضور در حلقه‌های پایین‌دستی زنجیره فولاد قرار دارد.
مقایسه ظرفیت‌ها و عملکرد تولیدی دو مجموعه
بررسی اطلاعات موجود نشان می‌دهد ماهان و ومعادن در بخش‌های مختلف زنجیره ارزش معدنی و فولادی، ظرفیت‌های متفاوتی ایجاد کرده‌اند. ماهان از طریق ماهان سیرجان، احیا استیل فولاد بافت و فولاد صنعت بناب، حلقه‌هایی از استخراج تا تولید محصول نهایی را در مجموعه خود گرد آورده است.
در مقابل، عملکرد صبانور در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵، حضور فعال این شرکت در استخراج و فرآوری سنگ‌آهن را نشان می‌دهد. تولید بیش از ۹۳۴ هزار تن کنسانتره و حدود ۲۴۵ هزار تن گندله در کنار پیشرفت بیش از ۸۵ درصدی پروژه گندله‌سازی صبا امید، از ظرفیت تولیدی و توسعه‌ای این مجموعه حکایت دارد.
تفاوت مهم دیگر، جایگاه دو گروه در حلقه‌های پایین‌دستی است. ماهان از طریق احیا استیل فولاد بافت در تولید آهن اسفنجی و از طریق فولاد صنعت بناب در تولید شمش و میلگرد حضور دارد. در مقابل، ومعادن از مسیر شرکت‌های تابعه و مشارکت در پروژه‌های احیای مستقیم، در حال توسعه حضور خود در مراحل بعدی زنجیره فولاد است.
البته مقایسه ارقام تولیدی باید با توجه به تفاوت دوره‌های زمانی و ماهیت شاخص‌ها انجام شود. برای مثال، ظرفیت سالانه استخراج ماهان سیرجان را نمی‌توان مستقیماً با تولید شش‌ماهه کلوخه صبانور مقایسه کرد. همچنین ظرفیت اسمی طرح‌های در دست احداث نباید در کنار تولید عملیاتی شرکت‌ها به‌عنوان ظرفیت فعال محاسبه شود.
دو مسیر توسعه برای افزایش ارزش افزوده
هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان با برخورداری از مجموعه‌هایی در بخش معدن، تولید آهن اسفنجی، ذوب و نورد، ساختاری با پیوند بیشتر میان حلقه‌های زنجیره سنگ‌آهن تا محصولات نهایی ایجاد کرده است. ظرفیت استخراج ماهان سیرجان، توسعه تولید آهن اسفنجی در احیا استیل فولاد بافت و توان تولید میلگرد در فولاد صنعت بناب، اجزای اصلی این ساختار را تشکیل می‌دهند.
در سوی دیگر، ومعادن از طریق صبانور و پروژه‌های وابسته، بر توسعه استخراج و فرآوری سنگ‌آهن و افزایش ظرفیت تولید کنسانتره و گندله تمرکز دارد و با مشارکت در طرح‌های احیای مستقیم، مسیر تکمیل زنجیره خود را دنبال می‌کند.
در مجموع، تفاوت اصلی دو مجموعه در الگوی توسعه آنهاست: ماهان زنجیره گسترده‌تری از معدن تا محصول نهایی را در قالب شرکت‌های زیرمجموعه گرد آورده، درحالی‌که ومعادن از طریق شرکت‌های معدنی و پروژه‌های توسعه‌ای، بر تقویت ظرفیت فرآوری و گسترش حضور در حلقه‌های بعدی زنجیره فولاد متمرکز است.