جغرافیای سنگآهن ایران؛ داستانی که از یزد و کرمان میگذرد + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بخش قابلتوجهی از ذخایر سنگآهن ایران در یک پهنه جغرافیایی مشخص در مرکز کشور، میان استانهای یزد و کرمان، متمرکز شده است؛ محدودهای که معادلات تولید سنگآهن و بخش مهمی از زنجیره فولاد کشور به آن گره خورده است.
این کمربند معدنی، در تقسیمبندیهای رایج، معادنی مانند چادرملو، چغارت، چاهگز و سهچاهون در محدوده بافق یزد و همچنین معادن گلگهر سیرجان و جلالآباد زرند در استان کرمان را دربر میگیرد. تمرکز ذخایر و فعالیتهای معدنی در این پهنه باعث شده بخش مهمی از تولید مواد اولیه صنعت فولاد کشور از همین منطقه تأمین شود.
چادرملو و گلگهر؛ دو قطب اصلی سنگآهن
معدن چادرملو در حدود ۱۸۰ کیلومتری شمالشرقی یزد قرار دارد و بر اساس آمار موجود، ذخیره قابل استخراج آن حدود ۳۲۰ میلیون تن برآورد شده است. طبق برآوردهای منتشرشده، با روند فعلی استخراج، این ذخیره حدود یک دهه دیگر ظرفیت برداشت خواهد داشت.
چادرملو در حال حاضر یکی از مهمترین تولیدکنندگان کنسانتره سنگآهن کشور است. در سوی دیگر این کمربند معدنی، مجموعه معادن گلگهر در حدود ۵۰ کیلومتری جنوبغربی سیرجان قرار گرفته است.
ذخایر شش بخش گلگهر مجموعاً حدود ۱.۲ میلیارد تن اعلام شده که در میان آنها، بخش شماره ۳ با ذخیره زمینشناسی حدود ۶۰۰ میلیون تن و ذخیره قابل استخراج ۲۲۸ میلیون تن، یکی از بخشهای مهم این مجموعه محسوب میشود.
ماهانسیرجان؛ حضور هلدینگ ماهان در قلب گلگهر
هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان، از مجموعههای زیرمجموعه گروه مالی گردشگری، از طریق شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهانسیرجان در بخش شماره ۵ معدن گلگهر فعالیت میکند.
بر اساس اطلاعات ارائهشده، ۵۹.۵ درصد از سهام این بخش در اختیار هلدینگ ماهان و ۴۰.۵ درصد متعلق به سازمان ایمیدرو است. به این ترتیب، فعالیت معدنی ماهانسیرجان در یکی از مهمترین پهنههای سنگآهن کشور و در قلب کمربند یزد-کرمان قرار گرفته است.
آمار ارائهشده همچنین نشان میدهد میزان استخراج سنگآهن از این بخش در یکی از سالهای اخیر حدود ۱.۳ میلیون تن بوده است. این میزان، در مقایسه با ذخیره قابل استخراج ۲۲۸ میلیون تنی بخش شماره ۳ گلگهر، تنها بخشی از ظرفیت معدنی کل این مجموعه و در مقیاس کمربند سنگآهن یزد-کرمان محسوب میشود.
فولاد بافت و بناب؛ ادامه زنجیره در خارج از کمربند معدنی
در حالی که فعالیت معدنی هلدینگ ماهان در قلب کمربند یزد-کرمان متمرکز است، واحدهای فولادسازی این هلدینگ در نقاط دیگری از کشور قرار گرفتهاند.
مجتمع احیاء استیل فولاد بافت در استان کرمان قرار دارد، اما در محدوده اصلی معادن سیرجان و بافق واقع نشده است. این مجموعه عمدتاً در زنجیره تولید آهن اسفنجی و محصولات فولادی فعالیت دارد.
فولاد صنعت بناب نیز در استان آذربایجانشرقی مستقر است و فاصله آن با کمربند اصلی سنگآهن یزد-کرمان بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر است.
این پراکندگی جغرافیایی به این معناست که در زنجیره تولید هلدینگ ماهان، نقطه استخراج ماده معدنی و واحدهای پاییندستی در یک پهنه جغرافیایی متمرکز نشدهاند و بخشی از مواد اولیه یا محصولات میانی باید میان استانهای مختلف جابهجا شوند.
تفاوت مدل ماهان با ساختار متمرکز چادرملو و گلگهر
چادرملو و گلگهر طی دهههای گذشته در کنار فعالیتهای استخراجی، بخشی از واحدهای فرآوری، گندلهسازی و تولید فولاد خود را نیز در همان منطقه یا در نزدیکی معادن توسعه دادهاند. این ساختار متمرکز میتواند فاصله میان مراحل مختلف زنجیره تولید و در نتیجه بخشی از هزینههای حملونقل داخلی را کاهش دهد.
مدل هلدینگ ماهان متفاوت است. فعالیت معدنی این گروه در ماهانسیرجان در استان کرمان قرار دارد، در حالی که واحدهای فولادی آن در استانهای کرمان و آذربایجانشرقی مستقر هستند و لزوماً در مجاورت مستقیم نقطه استخراج قرار ندارند.
در نتیجه، زنجیره ماهان از نظر جغرافیایی پراکندهتر از مدل متمرکز چادرملو و گلگهر شکل گرفته است؛ ساختاری که از یک سو امکان حضور در نقاط مختلف زنجیره تولید را فراهم میکند و از سوی دیگر، وابستگی بیشتری به شبکه حملونقل میان واحدهای تولیدی ایجاد میکند.
نقشهای که جایگاه ماهان را مشخص میکند
نقشه جغرافیایی صنعت سنگآهن و فولاد ایران نشان میدهد که بخش مهمی از ذخایر و فعالیتهای معدنی کشور همچنان در کمربند یزد-کرمان متمرکز است؛ پهنهای که چادرملو و گلگهر از مهمترین بازیگران آن به شمار میروند.
هلدینگ ماهان نیز از طریق ماهانسیرجان در همین کمربند معدنی حضور دارد، اما ادامه زنجیره تولید آن در نقاط دیگری از کشور دنبال میشود. به این ترتیب، ساختار جغرافیایی ماهان با مدل متمرکز برخی رقبای بزرگ صنعت فولاد تفاوت دارد و زنجیره آن از معدن تا واحدهای پاییندستی در چند نقطه جغرافیایی شکل گرفته است.
این تفاوت در جانمایی واحدها، یکی از عوامل مهم در تحلیل ساختار زنجیره فولاد ماهان و جایگاه آن در نقشه صنعت معدن و فولاد کشور است.