جدال دولت و کروز بر سر سهام ایران خودرو/ کروز چگونه صاحب ایران خودرو شد؟
به گزارش نبض بازار- صنعت خودرویی کشور درگیر یک بحران اساسی است. بحران زیان دهی و بحران مدیریت که تنها بازنده این فرآیند نیز خریداران این شرکت هستند. مردمی که قرار بود خودرو با کیفیت به دست آنها برسد، اما حالا خودرو با منت، گران و کم کیفیت را در صفهای طولانی و آن هم شانسی به دست میآورند. یکی از مهمترین شرکتهایی که در این فرآیند دخیل است، شرکت کروز و وابستگان آن در ایران خودرو هستند. شرکتهایی که با ادعای تحول ایران خودرو، این شرکت را تحویل گرفته و کماکان در حال ادامه روند گذشتهاند. کروز با در دست داشتن ۳۰ درصد سهام تجمیعی از ایران خودرو، از زمستان گذشته است که مدیریت این شرکت را برعهده دارد.
دولت چرا مدعی ایران خودرو بود؟
تا پیش از اینکه خصوصیسازی غیرشفاف ایران خودرو انجام شود، دولت سهام دار عمده این شرکت بود. سهامداری که میتوانست مدیریت مجموعه و خط مشی اصلی آن را مشخص کند. در کنار دولت، قطعه سازان نیز بخش قابل توجهی از سهام ایران خودرو را در اختیار داشتند. دولت از طریق سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، سرمایهگذاری آتیهصبا (زیرمجموعه صندوق بازنشستگی کشوری) با سهم نزدیک به ۵ درصد، شرکت سرمایهگذاری ملی ایران با سهم ۵ درصد، شرکت سرمایهگذاری سامان ایرانیان (زیرمجموعه بانک تجارت) با سهم بیش از ۳ درصد، سرمایهگذاری صندوق بازنشستگی کشوری با سهم بیش از ۳ درصد و شرکت گروه مالی ملت نیز با سهم نزدیک به ۱. ۷ درصد، ایران خودرو را در اختیار داشت. در مجموع به عبارتی ۱۷ درصد مستقیم و ۲۳ درصد به شکل غیرمستقیم از سهام ایران خودرو، دولتی بود.
کروز چگونه صاحب ایران خودرو شد؟
از بهمن ۱۳۹۶، شرکت کروز به دنبال ایران خودرو بود. تلاشهای این مجموعه، اما منتهی به شناخته نشدن اهلیت آن توسط سازمان بورس شد. این کشمکش ادامه یافت تا در زمستان ۱۴۰۳، ورق برگشت.
پس از شکلگیری حواشی پیرامون خصوصیسازی ایران خودرو و تصمیم دولت مبنی بر خصوصیسازی مدیریت آن، فرآیند خصوصیسازی آغاز شد. فرآیندی که شفافیت کامل نداشت و کار آن بارها به دادگاه کشید. در نهایت شرکت کروز توانست از طریق تجمیع سهام خود از جمله سهام بهمن به اضافه سهام کروز، مدیریت ایران خودرو را در جهت رفع چالشهای اساسی از جمله پایان زیان دهی، به دست گیرد.
تسنیم در اوج ماجرای خصوصی سازی ایران خودرو در بهمن سال گذشته، از قول علی خضریان نماینده مجلس نوشته است:«
پیرو شکایت ایرانخودرو از شرکت کروز با موضوع عضویت شرکتهای قطعهسازی در هیئت مدیره ایرانخودرو (که دو زیرمجموعه از شرکت کروز شامل شرکت تدبیر سرمایه آراد و پویا نمایان رستا در هیئت مدیره ایرانخودرو هستند) با توجه به آثاری که اینگونه سهامداری در ایجاد اخلال در رقابت در حوزه تأمین قطعات دارد، اعلام کرد که عضویت یک قطعهساز در هیئت مدیره ایرانخودرو به معنای دسترسی به تمام اطلاعات شرکت بالادستی (خودروساز) است و رانت اطلاعات برای شرکت قطعهسازی کروز و زیرمجموعه آن را مهیا میسازد.»
این مصاحبه نشان میدهد که ادعای کروز مبنی بر عدم در دست داشتن ایران خودرو درست نیست و این شرکت با همراه مجموعههای وابسته خود، در ایران خودرو نقش قابل توجهی دارد.
کروز در ایران خودرو سهام پویا نمایان رستا، سپهر ایرانیان کیش، تدبیر سرمایه آراد، کیا مهستان (زیرمجموعه بهمن) را در اختیار دارد. تجمیع سهامهای غیرمستقیم و مستقیم کروز در ایران خودرو به نزدیک ۳۰ درصد با سهم دو کرسی در هیئت مدیره میرسد. اگرچه کروز به تنهایی ۱۸ درصد سهام را برعهده داشت.
مدیریت بخش خصوصی به این خاطر توسط دولت پذیرفته شد که بخش خصوصی با چابکی بیشتر و تنش داخلی کمتر، به سوی تعادل قیمت، توازن تولید و پایان زیان دهی حرکت کند. حالا پس از چند ماه، ایران خودرو با رشد چند باره قیمت و تداوم زیان دهی مواجه است. اگرچه این سؤال هم کماکان باقی است که چرا به یکباره کروز دارای اهلیت شد؟
مخالفت از ابتدا؛ نمایندگان مجلس درباره کروز چه میگفتند؟
از ابتدای حضور کروز در مسیر خصوصیسازی ایران خودرو، نمایندگان مجلس و دولت با این اقدام مخالفت کردند. مشخصاً ۱۴۰ نماینده مجلس در هشداری به رئیس جمهور نسبت به این اقدام ابراز نگرانی کرده بودند. تقابل مجلس و کروز اگرچه به نتیجه خاصی نرسیده و ایران خودرو کماکان در حال گران کردن محصولات خود است اما جامعه انتظار تداوم رویکرد نظارتی مجلس بر خودروسازان را دارد. خودروسازانی که سعی میکنند از مجلس هم عبور کنند.
مصطفی طاهری، عضو کمیسیون صنایع مجلس در اینباره گفته بود:
«در حال حاضر، شرکت کروز عمده تأمینکنندهی قطعات خودرو برای شرکت ایران خودرو محسوب میشود. متأسفانه، این شرکت سهامدار نیز هست. در هیچ کجای دنیا مرسوم نیست که یک شرکت مستقل قطعهساز، سهامدار شرکت خودروسازی باشد.»
بهروز محبی، نماینده مجلس، نیز دراینباره گفته بود:
«موافق این هستیم خودروسازی در ایران باید خصوصی شود؛ اما خصوصیسازی به معنای واقعی باید اتفاق بیفتد. با اینکه قطعه سازان گردن کلفت به دنبال ایران خودرو باشد و اختصاصیسازی رخ دهد، مخالف هستم. مخالف صد در صدی واگذاری ایران خودرو به شرکت کروز هستم و نامهای برای این امر امضا کردیم چرا که این شرکت حاشیه و فساد زیادی دارد.»
ذاکر، عضو دیگر کمیسیون صنایع در اینباره گفته بود:
«با توجه به پرونده قضایی شرکت کروز، باید اهلیت و صلاحیت این شرکت برای خرید حقوق مردم در ایرانخودرو که متعلق به سهامداران است، به طور کامل احراز شود.»
حاجی دلیگانی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه نیز دراینباره گفته بود:
«واگذاری ایران خودرو به یک شرکت خاص قطعهسازی، باعث ایجاد رانت و فساد میشود؛ باید فرآیندهای قانونی که در مناقصات است، بر اساس قانون اجرا شود، در قانون و اصل ۴۴ و اصلاحات آن تأکید شده که واگذاری باید به نحوی باشد که به اهلیت سپرده شود.»