چه کسانی مالک غولهای معدنی ایراناند؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - ساختار مالکیت در صنعت سنگآهن و فولاد ایران برخلاف تصور رایج، عمدتاً در اختیار یک مالک منفرد یا مجموعهای محدود از سهامداران نیست، بلکه شبکهای از شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگهای صنعتی، ترکیب مالکیت بخش قابلتوجهی از شرکتهای بزرگ این صنعت را شکل دادهاند. بخشی از این ساختار نیز به فرآیند واگذاریهای صنعتی در دهه ۱۳۸۰ بازمیگردد.
بررسی ترکیب سهامداری شرکتهای بزرگ سنگآهنی نشان میدهد که در کنار مالکیتهای مستقیم، روابط سهامداری میان شرکتهای بزرگ و هلدینگهای سرمایهگذاری نیز در این صنعت شکل گرفته است؛ ساختاری که جایگاه هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان را در مقایسه با برخی بازیگران بزرگ این بخش متفاوت میکند.
ومعادن؛ سهامدار مشترک چند غول سنگآهنی
شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات با نماد بورسی «ومعادن» یکی از بازیگران اصلی در ساختار مالکیت شرکتهای بزرگ معدنی کشور است. این شرکت سهامدار عمده مجموعهای از شرکتهای بزرگ سنگآهنی از جمله معدنی و صنعتی گلگهر، معدنی و صنعتی چادرملو، سنگآهن گهرزمین و توسعه معدنی و صنعتی صبانور است.
بر اساس آمار منتشرشده، این چهار شرکت در سال ۱۴۰۲ در مجموع ۴۴ درصد از سنگآهن کشور را تولید کردهاند. دامنه سهامداری ومعادن به بخش فولاد نیز امتداد دارد و این شرکت ۳۳.۴ درصد از سهام فولاد خراسان و ۲۰ درصد از سهام آهن و فولاد ارفع را در اختیار دارد.
در کنار ومعادن، گزارشهای تحلیلی بازار سرمایه نشان میدهد که مالکیت بخش مهمی از شرکتهای سنگآهنی کشور عمدتاً میان دو نهاد سرمایهگذاری بزرگ، یعنی گروه سرمایهگذاری امید با نماد «وامید» و ومعادن، توزیع شده است.
شبکه سهامداری متقابل میان بازیگران بزرگ
یکی از نمونههای قابلتوجه این ساختار شبکهای، شرکت پروژهمحور «تجلی توسعه معادن و فلزات» است. ترکیب سهامداران عمده این شرکت شامل ۵۱ درصد سهم ومعادن، ۱۷ درصد سهم چادرملو و ۱۷ درصد سهم گلگهر است.
به این ترتیب، دو شرکت بزرگ و رقیب در صنعت سنگآهن، یعنی چادرملو و گلگهر، در یک شرکت پروژهمحور مشترک نیز سهامدار هستند؛ موضوعی که نشان میدهد مرز میان رقابت عملیاتی و همکاری سرمایهگذاری در ساختار این صنعت همیشه یکسان نیست.
گلگهر نیز در کنار فعالیتهای اصلی خود، از طریق شرکت «سرمایهگذاری و توسعه گلگهر» یک بازوی سرمایهگذاری داخلی در اختیار دارد. ۹۰ درصد سهام این شرکت متعلق به خود گلگهر است و این مجموعه در فعالیتهای بازرگانی و بورسی گلگهر نقش دارد.
هلدینگ ماهان؛ مالکیت متمرکز در برابر شبکههای چندلایه
ساختار هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان از این منظر تفاوت دارد. این هلدینگ بهطور کامل زیرمجموعه گروه مالی گردشگری قرار گرفته و برخلاف مدل شرکتهای سرمایهگذاری چندسهامداره، در قالب شبکهای از مالکیتهای متقابل میان چند شرکت رقیب فعالیت نمیکند.
نمونه این تفاوت را میتوان در معدن شماره ۵ گلگهر مشاهده کرد؛ جایی که هلدینگ ماهان، وابسته به گروه مالی گردشگری، ۵۹.۵ درصد سهم دارد و ۴۰.۵ درصد دیگر در اختیار سازمان ایمیدرو است.
این سهم در واقع یک دارایی عملیاتی مستقیم برای هلدینگ ماهان محسوب میشود و در چارچوب یک زنجیره چندلایه از سهامداری میان چند شرکت سرمایهگذاری همصنف تعریف نشده است.
دو مدل مالکیت در صنعت سنگآهن و فولاد
مقایسه این ساختارها، دو الگوی متفاوت مالکیت را در صنعت سنگآهن و فولاد ایران نشان میدهد. در یک مدل، شرکتهای سرمایهگذاری بزرگی مانند ومعادن و وامید، در چندین شرکت فعال در زنجیره معدن و فولاد سهامدار هستند و در برخی موارد، از طریق شرکتهای پروژهمحور نیز با سایر بازیگران بزرگ این صنعت ارتباط سرمایهگذاری دارند.
در مدل دیگر، هلدینگ ماهان قرار دارد که زیرمجموعه یک گروه مالی واحد است و مالکیت خود را بر مجموعه مشخصی از داراییهای معدنی و صنعتی بهصورت متمرکز دنبال میکند؛ مدلی که در آن، ساختار سرمایهگذاری متقابل با سایر شرکتهای همصنف، نقش محوری ندارد.
ماهان در کدام نقطه این نقشه قرار میگیرد؟
بررسی ترکیب سهامداری شرکتهای بزرگ سنگآهنی نشان میدهد که ساختار مالکیت این صنعت به یک الگوی واحد محدود نیست. شرکتهایی مانند گلگهر و چادرملو علاوه بر فعالیت در بخش تولید، در برخی ساختارهای سرمایهگذاری مشترک نیز حضور دارند و هلدینگهای بزرگ سرمایهگذاری نیز در چندین حلقه از زنجیره معدن و فولاد سهامداری میکنند.
در مقابل، هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان، بهعنوان یکی از زیرمجموعههای گروه مالی گردشگری، ساختاری متمرکزتر را دنبال میکند و حضور آن در داراییهایی مانند معدن شماره ۵ گلگهر، در قالب مالکیت مستقیم و عملیاتی تعریف شده است.
از این منظر، تفاوت ماهان با برخی غولهای معدنی کشور تنها به میزان تولید یا حجم داراییها محدود نمیشود؛ بلکه نوع قرار گرفتن آن در نقشه مالکیت صنعت معدن و فولاد نیز الگویی متفاوت را نشان میدهد.