توسعه زنجیره معدن و فولاد در جنوب شرق کشور + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان بهعنوان یکی از بازوهای اجرایی هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان، زیرمجموعه گروه مالی گردشگری، در بخش معدن و استخراج سنگآهن فعالیت میکند. این شرکت در تیرماه ۱۳۹۴ با سرمایهای بالغ بر ۸۱۰ میلیارد ریال و در قالب کنسرسیومی متشکل از هلدینگ ماهان بهعنوان لیدر، مجتمع فولاد صنعت بناب، شرکت راهسازی و معدنی مبین، فاطرکوثران جنوب و سرمایهگذاری آتیه صبا تأسیس شد.
هدف اصلی از تشکیل این مجموعه، اجرای مفاد قرارداد منعقدشده با سازمان ایمیدرو برای انجام عملیات آمادهسازی، باطلهبرداری، استخراج و فروش ۲۴ میلیون تن از توده معدنی شماره ۵ گلگهر سیرجان طی یک دوره ۱۴ ساله بود. به همین دلیل، شناخت جایگاه این شرکت در زنجیره معدن و فولاد، نیازمند توجه به ماهیت قراردادی و اجرایی فعالیتهای آن است.
توسعه فرآوری ماهان سیرجان در واقع در چارچوب بهرهبرداری از توده معدنی شماره ۵ گلگهر فعالیت میکند و فعالیت آن را باید در پیوند با ساختار بزرگتر منطقه معدنی گلگهر ارزیابی کرد. این توده در حدود ۱.۵ کیلومتری شمالغربی معدن شماره یک گلگهر قرار دارد و عملیات اکتشافی تکمیلی انجامشده از سوی شرکت، ذخیره زمینشناسی آن را به حدود ۳۵.۹ میلیون تن با عیار متوسط آهن ۵۰.۶۸ درصد رسانده است.
بر اساس اطلاعات ارائهشده درباره این پروژه، سرمایهگذاری انجامشده حدود هزار و ۳۴۰ میلیارد ریال بوده و فعالیت آن ظرفیت ایجاد حدود ۹۰۰ شغل مستقیم را فراهم کرده است. همچنین استخراج سالانه حدود ۳ میلیون تن سنگآهن از این منبع بهعنوان بخشی از ظرفیت عملیاتی پروژه گزارش شده است.
جایگاه شرکت در ساختار معدنی گلگهر
برای ارزیابی موقعیت توسعه فرآوری ماهان سیرجان، باید میان این شرکت و شرکت معدنی و صنعتی گلگهر تفاوت قائل شد. گلگهر یکی از مجموعههای بزرگ معدنی کشور است که بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید سنگآهن و محصولات فرآوریشده کشور در منطقه آن متمرکز شده است.
در این میان، توسعه فرآوری ماهان سیرجان بر یک توده مشخص از مجموعه معدنی گلگهر تمرکز دارد و فعالیت آن از نظر مقیاس و دامنه، با کل مجموعه گلگهر قابل مقایسه نیست. همین موضوع نشان میدهد که جایگاه این شرکت بیشتر در چارچوب یک پروژه تخصصی استخراج و تأمین مواد اولیه تعریف میشود.
در مقیاس ملی نیز مجموعههایی همچون چادرملو و میدکو از بازیگران مهم زنجیره سنگآهن و فولاد کشور محسوب میشوند. بنابراین، مقایسه توسعه فرآوری ماهان سیرجان با این شرکتها باید با در نظر گرفتن تفاوت در مدل فعالیت، مالکیت منابع، ظرفیت تولید و جایگاه هر مجموعه در زنجیره ارزش انجام شود.
از این منظر، توسعه فرآوری ماهان سیرجان را میتوان بخشی از زنجیره تأمین مواد اولیه هلدینگ ماهان دانست؛ مجموعهای که فعالیت معدنی آن در کنار بخشهای فولادی، امکان ایجاد ارتباط میان استخراج مواد معدنی و تولید محصولات فولادی را فراهم میکند.
معدن در خدمت تکمیل زنجیره فولاد
یکی از مهمترین ابعاد فعالیت توسعه فرآوری ماهان سیرجان، ارتباط آن با راهبرد هلدینگ ماهان برای تکمیل زنجیره فولاد است. در این مدل، بخش معدن در ابتدای زنجیره قرار گرفته و وظیفه تأمین بخشی از مواد اولیه مورد نیاز واحدهای پاییندستی را بر عهده دارد.
در ادامه این زنجیره، واحدهایی همچون احیا استیل فولاد بافت در بخش تولید آهن اسفنجی و فولاد صنعت بناب در بخش نورد و تولید مقاطع فولادی قرار دارند. به این ترتیب، فعالیت معدنی ماهان سیرجان را نمیتوان صرفاً یک فعالیت مستقل در بازار سنگآهن ارزیابی کرد، بلکه بخشی از یک ساختار بههمپیوسته برای تأمین مواد اولیه و توسعه ظرفیتهای فولادی هلدینگ ماهان است.
این مدل میتواند از منظر مدیریت زنجیره تأمین اهمیت داشته باشد؛ زیرا دسترسی مستقیمتر به مواد اولیه، امکان برنامهریزی بهتر برای واحدهای پاییندستی را فراهم میکند. در چنین ساختاری، میزان موفقیت شرکت صرفاً با حجم استخراج یا سهم بازار سنجیده نمیشود و استمرار تأمین خوراک واحدهای زنجیره نیز اهمیت ویژهای پیدا میکند.
طرحهای توسعه و افزایش ظرفیت فرآوری
توسعه فرآوری ماهان سیرجان علاوه بر فعالیتهای استخراجی، طرحهایی را برای توسعه ظرفیت فرآوری مواد معدنی دنبال کرده است. از جمله ظرفیتهای اعلامشده برای این مجموعه، تولید سالانه ۲.۵ میلیون تن کنسانتره سنگآهن و ۲.۵ میلیون تن گندله است.
تحقق این طرحها میتواند جایگاه بخش معدن را در ساختار هلدینگ ماهان پررنگتر کند و ارتباط میان بخش استخراج و واحدهای فولادی را افزایش دهد. در صورت اجرای کامل این برنامهها، بخشی از نیاز زنجیره تولید فولاد هلدینگ از طریق ظرفیتهای داخلی تأمین خواهد شد.
از سوی دیگر، توسعه ظرفیت فرآوری میتواند به معنای حرکت از یک فعالیت صرفاً استخراجی به سمت ایجاد ارزش افزوده بیشتر در زنجیره معدن باشد. این موضوع در صنعت فولاد اهمیت بالایی دارد؛ چراکه فاصله میان استخراج ماده معدنی و تولید محصول نهایی، یکی از بخشهای اصلی زنجیره ارزش این صنعت را تشکیل میدهد.
جایگاه منطقهای در زنجیره معدن
فعالیت توسعه فرآوری ماهان سیرجان را میتوان در چارچوب ظرفیتهای معدنی منطقه سیرجان نیز بررسی کرد. قرار گرفتن پروژه در منطقه گلگهر، دسترسی آن را به یکی از مهمترین کانونهای معدنی کشور پیوند میدهد و همین موقعیت جغرافیایی، اهمیت آن را برای زنجیره فولاد هلدینگ ماهان افزایش میدهد.
در چنین شرایطی، مزیت اصلی شرکت الزاماً در رقابت مستقیم با بزرگترین تولیدکنندگان سنگآهن کشور تعریف نمیشود، بلکه در ایفای نقش تخصصی خود در زنجیره تأمین مواد اولیه و پشتیبانی از ظرفیتهای پاییندستی هلدینگ ماهان قرار دارد.
به همین دلیل، ارزیابی عملکرد شرکت بهتر است بر اساس شاخصهایی مانند میزان تحقق برنامههای استخراج، استمرار تأمین خوراک، توسعه ظرفیتهای فرآوری، بهرهوری عملیاتی و پیشرفت طرحهای توسعه انجام شود.
مسیر پیشروی ماهان سیرجان
توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان در سالهای فعالیت خود توانسته است بخشی از زنجیره معدنی هلدینگ ماهان را شکل دهد. تداوم فعالیت در توده معدنی شماره ۵ گلگهر و برنامههای توسعه فرآوری، این مجموعه را در موقعیتی قرار داده که میتواند نقش آن در تأمین مواد اولیه زنجیره فولاد هلدینگ ماهان در سالهای آینده پررنگتر شود.
در عین حال، مقیاس فعالیت شرکت باید در چارچوب واقعی آن مورد ارزیابی قرار گیرد. این مجموعه در کنار غولهای معدنی کشور قرار نمیگیرد، بلکه بخشی تخصصی از یک زنجیره بزرگتر است که هدف آن ایجاد پیوند میان معدن، فرآوری و تولید فولاد است.
در نهایت، توسعه فرآوری ماهان سیرجان را میتوان یک بازیگر معدنی منطقهای و درونزنجیرهای دانست که اهمیت اصلی آن در تأمین مواد اولیه و کمک به تکمیل زنجیره فولاد هلدینگ ماهان تعریف میشود. موفقیت این شرکت نیز بیش از آنکه به رقابت مستقیم با بزرگترین شرکتهای معدنی کشور وابسته باشد، به میزان تحقق برنامههای استخراج و فرآوری، پایداری تأمین خوراک و پیشرفت طرحهای توسعه آن بستگی خواهد داشت.