جنگ با ناترازی برق؛ چهار مسیر تأمین مالی نیروگاههای خورشیدی در ایران + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - ناترازی برق در یکی دو سال اخیر به یکی از چالشهای جدی اقتصاد و زیرساخت انرژی ایران تبدیل شده است؛ از محدودیت برق صنایع و اثر آن بر روند تولید گرفته تا برنامهریزی برای افزایش قابلتوجه ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر. در چنین شرایطی، توسعه نیروگاههای خورشیدی دیگر صرفاً یک موضوع زیستمحیطی نیست و به بخشی از برنامه تأمین امنیت انرژی کشور تبدیل شده است.
در کنار برنامههای توسعه ظرفیت تجدیدپذیر، شیوه تأمین مالی این پروژهها نیز اهمیت پیدا کرده است. بررسی مدلهای موجود نشان میدهد که منابع مورد نیاز نیروگاههای خورشیدی از مسیرهای متفاوتی در حال تأمین است؛ از بازار سرمایه و منابع حاکمیتی گرفته تا تسهیلات بانکی و سرمایهگذاری مستقیم بانکهای تجاری.
صندوق پروژه «نور»؛ ورود سرمایه بازار به انرژی خورشیدی
یکی از مدلهای جدید تأمین مالی نیروگاههای خورشیدی، صندوق پروژه «نور» است که پذیرهنویسی آن از ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ آغاز شده است.
این صندوق برخلاف مدلهایی که بر منابع و ترازنامه بانکها متکی هستند، قرار است با جذب ۵ هزار میلیارد تومان از سرمایهگذاران بازار سرمایه، ساخت نیروگاههای خورشیدی با مجموع ظرفیت ۵۰۰ مگاوات را تأمین مالی کند.
برق تولیدی این نیروگاهها نیز قرار است از طریق تابلوی «برق سبز» بورس انرژی به فروش برسد. به این ترتیب، بخشی از منابع مورد نیاز توسعه انرژی خورشیدی از طریق بازار سرمایه و مشارکت سرمایهگذاران تأمین میشود؛ مدلی که منابع پروژه را از شبکه بانکی به سمت سرمایه بازار هدایت میکند.
صندوق توسعه ملی؛ مسیر تأمین مالی پروژههای بزرگ
در مقیاسی بزرگتر، صندوق توسعه ملی نیز یکی از بازیگران اصلی تأمین مالی پروژههای نیروگاههای خورشیدی در کشور است.
این مسیر بر منابع حاکمیتی و ارزی صندوق توسعه ملی متکی است و با مدل صندوقهای پروژه بازار سرمایه تفاوت دارد. در اینجا، منابع صندوقی که با هدف حمایت از توسعه زیرساختهای ملی ایجاد شده، به سمت پروژههای انرژی هدایت میشود و در تأمین مالی برخی از طرحهای بزرگ خورشیدی کشور نقش دارد.
در نتیجه، دو مدل متفاوت در کنار یکدیگر شکل گرفته است؛ یکی جذب سرمایه از بازار و سرمایهگذاران، و دیگری استفاده از منابع یک نهاد حاکمیتی برای تأمین مالی پروژههای زیرساختی.
تسهیلات بانکی؛ مسیر نیروگاههای کوچکمقیاس
در کنار پروژههای بزرگ، دولت مسیر دیگری را برای توسعه نیروگاههای کوچکمقیاس دنبال میکند.
بر اساس این مدل، متقاضیان احداث نیروگاههای یک تا سه مگاواتی که قرارداد خرید برق موضوع ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی یا قرارداد عرضه برق در تابلوی برق سبز بورس انرژی را داشته باشند، میتوانند از طریق شعب بانکهای طرف قرارداد برای دریافت تسهیلات اقدام کنند.
فرآیند بررسی نیز در دو مرحله انجام میشود؛ ابتدا بانک اعتبارسنجی متقاضی را انجام میدهد و پس از آن، سازمان ساتبا ارزیابی فنی طرح را تا سقف اعتبارات موجود بر عهده دارد.
این مدل با دو مسیر قبلی تفاوت دارد؛ زیرا به جای تمرکز منابع در یک صندوق یا یک پروژه بزرگ، از شبکه بانکهای عامل در سراسر کشور برای تأمین مالی طیف گستردهتری از طرحها استفاده میکند.
همزمان، وزارت نیرو توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی و خانگی را نیز از طریق تسهیلات بانکی دنبال میکند؛ مدلی که علاوه بر افزایش ظرفیت تولید برق، ایجاد درآمد برای خانوارها و تقویت پدافند غیرعامل را نیز دنبال میکند.
بانک گردشگری؛ سرمایهگذاری مستقیم در مقیاس بزرگ
در میان این مدلها، بانک گردشگری و گروه مالی گردشگری نیز مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است؛ مدلی که بر ترکیب سرمایهگذاری مستقیم و تأمین مالی پروژههای بخش خصوصی استوار است.
محمد بیگدلی، مدیرعامل بانک گردشگری، در آیین بهرهبرداری از نیروگاه خورشیدی ۳ مگاواتی کاشمر، از برنامه این بانک برای اجرای مستقیم ۳ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی خبر داد.
بر اساس اعلام او، عملیات اجرایی حدود ۱۸۰۰ مگاوات از این ظرفیت آغاز شده و پیشبینی شده است حدود ۳۰۰ مگاوات از این پروژهها تا پایان سال جاری وارد مدار شود. بخش باقیمانده نیز طبق این برنامه قرار است در سال ۱۴۰۶ به بهرهبرداری برسد.
اما نقش بانک گردشگری به سرمایهگذاری مستقیم محدود نمیشود. بر اساس اعلام مدیرعامل بانک، این بانک تأمین مالی ۷ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر بخش خصوصی را نیز در دستور کار دارد.
به این ترتیب، مدل بانک گردشگری از دو بخش تشکیل میشود: اجرای مستقیم پروژههای خورشیدی و تأمین مالی پروژههایی که توسط بخش خصوصی دنبال میشوند.
چهار مسیر متفاوت برای توسعه انرژی خورشیدی
مقایسه این مدلها نشان میدهد که توسعه نیروگاههای خورشیدی در ایران از یک مسیر واحد تأمین مالی عبور نمیکند.
صندوق پروژه «نور» به دنبال استفاده از ظرفیت بازار سرمایه و جذب منابع سرمایهگذاران است؛ صندوق توسعه ملی منابع حاکمیتی را به سمت پروژههای انرژی هدایت میکند؛ تسهیلات دولتی از طریق شبکه بانکهای عامل، نیروگاههای کوچکمقیاس را هدف قرار داده و بانک گردشگری نیز ترکیبی از سرمایهگذاری مستقیم و تأمین مالی پروژههای بخش خصوصی را دنبال میکند.
در واقع، چهار منبع متفاوت در این میدان فعال شدهاند: سرمایه بازار، منابع حاکمیتی، تسهیلات شبکه بانکی و ترازنامه یک بانک تجاری.
در شرایطی که هدفگذاری کشور برای توسعه ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر در مقیاس دهها هزار مگاوات انجام شده، تنوع این مدلهای تأمین مالی میتواند نشاندهنده تلاش برای استفاده همزمان از ظرفیتهای مختلف مالی باشد.
با این حال، فاصله میان ظرفیت فعلی نیروگاههای تجدیدپذیر و اهداف تعیینشده همچنان به منابع مالی قابلتوجهی نیاز دارد؛ موضوعی که میتواند در ادامه، زمینه ورود مدلها و بازیگران مالی جدید به بازار انرژی خورشیدی را فراهم کند.