تورم بازار لوازم خانگی در شش ماه نخست سال|چرا واردات لوازم خانگی انجام نمیشود؟
به گزارش نبض بازار-بازار لوازم خانگی ایران در شرایطی وارد نیمه دوم سال ۱۴۰۵ شده که فاصله قیمتها با توان خرید خانوار به یکی از جدیترین چالشهای این بازار تبدیل شده است. تازهترین آمارهای تورمی نشان میدهد قیمت لوازم خانگی در مردادماه امسال نسبت به مرداد سال گذشته ۱۱۷.۸ درصد افزایش یافته است. تورم ماهانه این گروه نیز به ۴.۷ درصد رسیده و تورم سالانه آن ۷۹.۳ درصد ثبت شده است. در همان ماه، تورم عمومی کشور ۸۹ درصد بهصورت نقطهبهنقطه و ۶۹.۹ درصد بهصورت سالانه بوده است. به این ترتیب، لوازم خانگی نهتنها گران شده، بلکه با سرعتی بالاتر از میانگین اقتصاد ایران افزایش قیمت داشته است.
به زبان ساده، اگر خانواری در مرداد سال گذشته برای خرید مجموعهای از لوازم خانگی ۱۰۰ میلیون تومان پرداخت میکرد، برای همان مجموعه در مرداد امسال بهطور متوسط باید حدود ۲۱۸ میلیون تومان هزینه میکرد. این جهش قیمتی در شرایطی اتفاق افتاده که لوازم خانگی کالایی مصرفی روزمره نیست، اما برای بسیاری از خانوارها کالایی ضروری است؛ از یخچال و لباسشویی گرفته تا اجاق گاز و کولر.
ممنوعیت واردات؛ سیاستی که قرار بود تولید را نجات دهد
محدودیت واردات لوازم خانگی موضوع تازهای نیست. واردات این کالاها در دهه ۱۳۹۰ چندین بار محدود شد و ممنوعیت گسترده واردات از سال ۱۳۹۷ تاکنون ادامه داشته است. هدف اصلی این سیاست، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، حفظ اشتغال و ایجاد فرصت برای توسعه صنعت داخلی عنوان شد.
این سیاست در سالهای گذشته به رشد ظرفیت تولید داخلی کمک کرد و باعث شد بخش قابل توجهی از بازار در اختیار برندهای ایرانی قرار بگیرد. اما مسئله امروز این است که حمایت موقت از تولید داخلی، چه زمانی باید جای خود را به رقابت بدهد؟
در اقتصادی که واردات کالای نهایی برای سالها محدود باشد، تولیدکننده داخلی عملاً با رقیب خارجی کمتری مواجه خواهد بود. این وضعیت میتواند انگیزه برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینه و بهبود کیفیت را تضعیف کند. از سوی دیگر، مصرفکننده نیز گزینههای محدودتری برای انتخاب خواهد داشت.
گزارشهای داخلی نیز طی سالهای گذشته به همین مسئله اشاره کردهاند و بازار لوازم خانگی را بازاری دانستهاند که به دلیل محدودیت واردات، عملاً سهم بسیار بالایی از آن در اختیار تولیدکنندگان داخلی قرار گرفته است.
وقتی رقیب خارجی غایب است
مشکل لزوماً این نیست که تمام افزایش قیمت لوازم خانگی ناشی از انحصار است. تولیدکنندگان داخلی نیز با افزایش نرخ ارز، رشد قیمت مواد اولیه، هزینه حملونقل، مشکلات تأمین مالی و محدودیتهای ارزی مواجه هستند. خود تولیدکنندگان نیز بخش قابل توجهی از افزایش قیمتها را ناشی از همین عوامل میدانند. اما مسئله مهمتر، نبود یک نیروی رقابتی قدرتمند در سمت عرضه است.
وقتی واردات رسمی برندهای خارجی محدود باشد، مصرفکننده نمیتواند بهسادگی میان یک محصول داخلی و یک محصول خارجی رقابت قیمتی و کیفی ایجاد کند. در چنین شرایطی، حتی اگر تولیدکننده داخلی هزینههای واقعی و قابل دفاعی داشته باشد، فشار رقابتی برای پایین نگه داشتن قیمت کاهش پیدا میکند.
این همان نقطهای است که بحث انحصار اهمیت پیدا میکند؛ نه الزاماً به معنای اینکه همه تولیدکنندگان داخلی انحصارگر هستند، بلکه به این معنا که ساختار بازار میتواند رقابت خارجی را تا حد زیادی حذف کند.
کارشناسان چه میگویند؟
حسین شهرستانی، نایب رئیس اتحادیه لوازم خانگی، درباره تورم لوازم خانگی در یکسال اخیر به «نبض بازار» گفت:
«درباره تورم لوازم خانگی از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا الان نزدیک ۷۰ درصد تورم داریم و نسبت به سال گذشته ۱۲۰ درصد گرانی داشتهایم. همین مسئله باعث شده قدرت خرید مردم از دست برود و فقدان نقدینگی در بازار باعث به چالش کشیده شدن بازار شود. فروشندهها مانند سالهای گذشته اصلا بازار خوبی ندارند. در گذشته وقتی تورم ایجاد میشد مردم برای مقابله با تورم، خرید میکردند. الان مصرف کنندهای که نیاز به یک کالا دارد و یا کالای مورد استفاده اش خراب شده، توان خرید ندارد. تولیدکنندههای لوازم خانگی نیز نمیتوانند به اندازه مورد نیاز تولید کنند.»
او افزود:
«همین مسئله باعث شده مصرف کنندگان رو به تعمیر کالاهای قدیمی و یا خرید کالاهای دست دوم بروند که اصلا درد شان مردم ایران نیست. متاسفم که مردم مجبور هستند برای رفع کالاهای مورد نیازشان تا این حد مشکل داشته باشند. بخش زیادی از مردم جهان که در کشورهایی معمولی زندگی میکنند، لوازم خانگی به صورت قسطی به فروش میرود.»
وی در رابطه با علل افزایش قیمت لوازم خانگی اظهار داشت:
«به خاظر محاصره دریایی و قیمت دلار لوازم خانگی گران شده است. صنایع بالادستی مورد نیاز لوازم خانگی هم قیمت هایشان را زیاد کردهاند. حتی اگر با دلار آزاد هم لوازم خانگی وارد شود، بعضا ارزانتر از تولید داخل تمام میشود. دلیل دیگر گرانی لوازم خانگی کاهش تعداد تولید است و هزینههای ثابت روی تعداد کمتری از کالاها سرشکن میشود. اگر بازار رونق داشته باشد و کارخانهها تعداد بیشتری عرضه کنند، قطعا هزینههای ثابت پایین میآید.»
شهرستانی درباره ممنوعیت واردات لوازم خانگی و انحصار برخی شرکتهای بزرگ گفت:
«من بارها گفتهام که مردم حق انتخاب دارند و بارهاست مردم هزینه رشد صنعت لوازم خانگی را پرداخت کردهاند. باید واردات آزاد شود؛ زمانیکه واردات آزاد شود میتوانیم بهترین خدمات پس از فروش را ارائه دهیم. دولت حق وحقوق خود را از کالای قاچاق دریافت نمیکند. بهتر است که کالای خارجی با تعرفههای ترجیحی وارد شود تا قیمتهای تعادلی در بازار داشته باشیم و تولید کننده داخلی هم بتواند کالاهایش را بفروشد. در این شرایط مصرف کننده هم به حقوق واقعی خود میرسد. من فکر نمیکنم در شرایط جنگی فعلی حتی اگر همه هم به این نتیجه برسند که واردات انجام شود، دلار و پشتیبانی برای واردات لوازم خانگی وجود داشته باشد. همه میدانند که امروز شرایط واردات وجود ندارد؛ بنابراین امیدواریم زودتر به شرایط عادی برگردیم تا در یک چارچوب قانونمند واردات را داشته باشیم.»