بررسی عملکرد ۵ بانک بخش خصوصی در تابستان ۱۴۰۵/بانک گردشگری و شهر در مسیر بهره وری
به گزارش نبض بازار-بررسی گزارشهای فعالیت ماهانه پنج بانک کشور — سرمایه، پاسارگاد، شهر، گردشگری و دی — برای دوره یکماهه منتهی به تیر ۱۴۰۵ در سامانه کدال، تصویری چندلایه از رقابت شبکه بانکی کشور به دست میدهد؛ رقابتی که در آن هر بانک بر اساس مقیاس دارایی، ترکیب درآمدی و سرعت تسهیلاتدهی، جایگاه متفاوتی را به خود اختصاص داده است.
پاسارگاد در صدر مقیاس، شهر در صدر بهرهوری
از نظر حجم فعالیت، بانک پاسارگاد با مانده تسهیلات اعطایی بیش از ۱۶،۲۱۳ هزار میلیارد ریال و مانده سپردههای نزدیک به ۱۷،۴۸۶ هزار میلیارد ریال، بهروشنی بزرگترین بازیگر این مقایسه است — مقیاسی که حتی از مجموع سایر بانکهای بررسیشده نیز فراتر میرود. اما بزرگترین بودن همیشه به معنای کارآمدترین بودن نیست؛ وقتی درآمدهای عملیاتی هر بانک (شامل درآمد تسهیلات، سپردهگذاری، اوراق بدهی، سرمایهگذاری و کارمزد) در برابر هزینههای اصلی آن (سود سپردهها، هزینههای مالی و کارمزد) سنجیده شود، این بانک شهر است که با فاصله معناداری در جایگاه نخست قرار میگیرد. بانک شهر با شکاف مثبت درآمد به هزینه معادل ۴۴.۸ درصد، بالاترین حاشیه سودآوری عملیاتی را در میان پنج بانک ثبت کرده است؛ عمدتاً به لطف درآمد کارمزد بسیار بالای این بانک که به بیش از ۱۸۰ هزار میلیارد ریال رسیده — رقمی که بهتنهایی از کل درآمد عملیاتی سه بانک دیگر (سرمایه، گردشگری و دی) بیشتر است.
پاسارگاد نیز با حاشیه مثبت ۱۶.۴ درصدی، عملکرد قابلقبولی از خود نشان داده، هرچند نسبت تسهیلات به سپرده این بانک (۹۲.۷ درصد) بسیار بالاست و نشان میدهد بخش عمده منابع جذبشده قبلاً به تسهیلات تبدیل شده و فضای مانور نقدینگی محدودتری نسبت به رقبا دارد.
گردشگری؛ بازیگر در حال رشد
بانک گردشگری در این مقایسه پنجگانه، جایگاه سوم را از نظر مقیاس (مانده تسهیلات ۲،۸۳۸ هزار میلیارد ریال و مانده سپرده ۶،۱۸۶ هزار میلیارد ریال) به خود اختصاص داده پیشی گرفته از بانک دی و بانک سرمایه، و در رتبهای پایینتر از پاسارگاد و شهر. از نظر شکاف درآمد به هزینه، گردشگری با ۱۴.۵- درصد در وضعیت منفی قرار دارد، اما این عدد باید در کنار سایر شاخصهای عملکردی این بانک خوانده شود که تصویر متفاوتتری ارائه میدهند.
نکته برجسته گزارش گردشگری، شدت بالای تسهیلاتدهی جدید در تیرماه است: این بانک در یک ماه بیش از ۱،۰۳۸ هزار میلیارد ریال تسهیلات جدید پرداخت کرده که معادل ۳۶.۶ درصد از کل مانده تسهیلاتش است — نسبتی که تنها بانک شهر (۵۸.۹ درصد) از آن بالاتر است و بهمراتب از پاسارگاد (۶.۲ درصد) و سرمایه (۹.۲ درصد) بیشتر است. این شاخص نشان میدهد گردشگری در مقایسه با اندازهاش، فعالیت اعتباری فعال و رو به گسترشی دارد و در حال تقویت سهم خود از بازار تسهیلاتدهی است.
از سوی دیگر، نسبت تسهیلات به سپرده این بانک (۴۵.۹ درصد) در سطحی متعادل و محتاطانه قرار دارد؛ رقمی که نهتنها ریسک نقدینگی این بانک را در مقایسه با پاسارگاد بهمراتب پایینتر نگه میدارد، بلکه نشان میدهد گردشگری همچنان ظرفیت قابل توجهی برای رشد آتی پرتفوی تسهیلات خود دارد، بدون آنکه به منابع تازه سپردهای وابسته باشد. مانده سپردههای سرمایهگذاری این بانک نیز تنها در یک ماه از ۵،۷۴۰ هزار میلیارد ریال به بیش از ۶،۱۸۶ هزار میلیارد ریال رسیده که رشدی معادل ۷.۸ درصد را ثبت کرده — سرعتی که در نوع خود قابلتوجه است.
در بخش درآمدهای غیرمعمولتر، درآمد سرمایهگذاریهای گردشگری در تیرماه بهتنهایی ۱،۱۴۶ هزار میلیارد ریال بوده، رقمی نزدیک به دو برابر مجموع سه ماه پیش از آن — نشانهای از فعالسازی موفق پرتفوی سرمایهگذاری این بانک در ماههای اخیر.
سرمایه و دی؛ دو بانک کوچکتر با چالشهای ساختاری
در پایینترین سطح این مقایسه، بانک سرمایه با شکاف منفی چشمگیر ۵۶۶ درصدی میان درآمد و هزینههای اصلی، بهوضوح با چالشهای جدی ساختاری روبهروست؛ درآمد عملیاتی این بانک (کمتر از ۶ هزار میلیارد ریال تجمعی) در برابر هزینههای سود سپرده و مالی آن (نزدیک به ۴۰ هزار میلیارد ریال) بهشدت ناکافی به نظر میرسد. بانک دی نیز با شکاف منفی ملایمتر (۵.۹- درصد) در وضعیتی محتاطانه قرار دارد، هرچند رشد قابل توجه درآمد سرمایهگذاریهای این بانک (از ۷،۳۳۰ به ۲۷،۹۹۰ هزار میلیارد ریال تجمعی، عمدتاً به لطف یک جهش بزرگ در تیرماه) یکی از نقاط امیدبخش گزارش این بانک به شمار میرود.
بهرهوری عملیاتی: شهر در صدر، سرمایه در وضعیت بحرانی
برای سنجش کیفیت عملکرد فراتر از مقیاس، مجموع درآمدهای عملیاتی هر بانک (درآمد تسهیلات، سپردهگذاری، اوراق بدهی، سرمایهگذاری و کارمزد) در برابر مجموع هزینههای اصلی آن (هزینه سود سپردهها، هزینههای مالی و هزینه کارمزد) قرار گرفت. بر این اساس:
بانک شهر با درآمد عملیاتی تجمعی ۵۲۱،۵۸۳،۴۳۷ میلیون ریال در برابر هزینه اصلی ۲۸۷،۸۳۰،۴۶۶ میلیون ریال، شکاف مثبت ۲۳۳،۷۵۲،۹۷۱ میلیون ریالی (معادل ۴۴.۸ درصد) ثبت کرده — بالاترین حاشیه در میان پنج بانک. عامل اصلی این عملکرد، درآمد کارمزد ۱۸۰،۱۵۳،۶۱۹ میلیون ریالی این بانک است که بهتنهایی از کل درآمد عملیاتی سه بانک سرمایه، گردشگری و دی بیشتر است.
بانک پاسارگاد با درآمد عملیاتی ۱،۰۴۳،۹۱۷،۸۱۲ میلیون ریال و هزینه اصلی ۸۷۲،۹۱۹،۹۱۸ میلیون ریال، شکاف مثبت ۱۷۰،۹۹۷،۸۹۴ میلیون ریالی (۱۶.۴ درصد) دارد.
بانک گردشگری با درآمد عملیاتی ۳۲۱،۸۴۴،۲۷۸ میلیون ریال در برابر هزینه اصلی ۳۶۸،۴۳۰،۴۹۲ میلیون ریال، شکاف منفی ۴۶،۵۸۶،۲۱۴ میلیون ریالی (۱۴.۵- درصد) را نشان میدهد.
بانک دی با شکاف منفی ملایمتر ۶،۶۵۰،۵۱۵ میلیون ریالی (۵.۹- درصد) در رتبه چهارم قرار دارد.
بانک سرمایه با درآمد عملیاتی تنها ۵،۹۹۵،۲۷۸ میلیون ریال در برابر هزینه اصلی ۳۹،۹۴۶،۸۲۵ میلیون ریال، شکاف منفی ۳۳،۹۵۱،۵۴۷ میلیون ریالی (معادل ۵۶۶.۳- درصد) ثبت کرده که نشاندهنده فشار مالی جدی بر این بانک است.