بازار اسید استیک ایران میان تجربه صنعتی و ظرفیت‌های تازه + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بازار اسید استیک ایران در آستانه ورود بازیگری تازه قرار دارد؛ بازاری که پتروشیمی فن‌آوران نزدیک به دو دهه در آن سابقه تولید و صادرات دارد و اکنون هلدینگ نفت و گاز لاوان، وابسته به گروه مالی گردشگری، با پروژه‌ای در دست اجرا و ظرفیت اسمی بالاتر، به دنبال ورود به این حوزه است. مقایسه این دو شرکت، تفاوت میان یک تولیدکننده باسابقه و پروژه‌ای را نشان می‌دهد که هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است.
فن‌آوران؛ نزدیک به دو دهه تولید اسید استیک در ماهشهر
شرکت پتروشیمی فن‌آوران در سال ۱۳۷۷ تأسیس شده و سهام آن با نماد «شفن» در بورس معامله می‌شود. ۵۱ درصد سهام این شرکت در اختیار شرکت تأمین پتروشیمی، از زیرمجموعه‌های صندوق بازنشستگی کشوری، قرار دارد. این مجتمع در منطقه ویژه اقتصادی بندر ماهشهر مستقر است و از تولیدکنندگان باسابقه اسید استیک در کشور به شمار می‌رود.
واحد اسید استیک فن‌آوران با استفاده از فناوری شرکت اوکراینی کمیتکنولوژی و با مشارکت شرکت ایرانی اویک و شرکت کره‌ای ال‌جی در تأمین تجهیزات احداث شد. هزینه ارزی ساخت این واحد حدود ۶۸ میلیون دلار بود و ۷۰ میلیارد ریال نیز برای بخش داخلی پروژه هزینه شد. این واحد در آذرماه ۱۳۸۵ به تولید آزمایشی رسید و ظرفیت اسمی آن به ۱۵۰ هزار تن اسید استیک در سال می‌رسد.
خوراک این واحد از دو محصول متانول و منوکسید کربن تأمین می‌شود که هرکدام به میزان ۸۲ هزار تن از واحد‌های داخلی مجتمع در اختیار بخش تولید اسید استیک قرار می‌گیرند. این ساختار، پیوند میان تولید اسید استیک و سایر بخش‌های زنجیره تولید پتروشیمی فن‌آوران را نشان می‌دهد.
فن‌آوران علاوه بر تولید اسید استیک، از تولیدکنندگان بزرگ متانول در منطقه و جهان نیز محسوب می‌شود؛ به‌طوری‌که در اطلاعات ارائه‌شده، جایگاه ششم در خاورمیانه و هجدهم در جهان برای این شرکت ذکر شده است.
سابقه تولید این مجتمع تنها به ظرفیت اسمی محدود نمی‌شود. فن‌آوران در خردادماه یکی از سال‌های اخیر، با تولید حدود ۱۵ هزار تن اسید استیک طی یک ماه، رکورد تولید این محصول را در طول ۱۸ سال فعالیت خود ثبت کرد؛ رقمی که از ظرفیت اسمی ماهانه واحد نیز بیشتر بود.
این شرکت همچنین سابقه صادرات اسید استیک به بازار‌هایی از جمله چین، هند و ترکیه را دارد. بر اساس آمار سال ۱۴۰۳، آذربایجان، عراق، ازبکستان و سوریه نیز از دیگر مقاصد صادراتی محصولات آن بوده‌اند.
لاوان؛ پروژه ۲۰۰ هزار تنی در شمال بوشهر
در سوی دیگر این بازار، هلدینگ نفت و گاز لاوان، وابسته به گروه مالی گردشگری، احداث واحد پتروشیمی اسید استیک خود را در منطقه ویژه اقتصادی شمال بوشهر دنبال می‌کند؛ منطقه‌ای متفاوت از قطب پتروشیمی ماهشهر که محل فعالیت فن‌آوران است.
بر اساس معرفی رسمی هلدینگ لاوان، ظرفیت اسمی طراحی‌شده برای این پروژه سالانه ۲۰۰ هزار تن اسید استیک است؛ ظرفیتی که ۵۰ هزار تن بیشتر از ظرفیت اسمی واحد فن‌آوران خواهد بود. با این حال، این تفاوت فعلاً به ظرفیت طراحی‌شده مربوط است و به‌تنهایی نشان‌دهنده تولید واقعی یا سهم آینده لاوان از بازار نیست.
این پروژه پس از دریافت مجوز تأسیس و موافقت اصولی در سال ۱۴۰۳ وارد مرحله اجرا شد، اما هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است. طبق اعلام هلدینگ لاوان، بازار‌های هدف آن شبه‌قاره هند و کشور‌های حاشیه دریای خزر خواهند بود؛ بازار‌هایی که پیش‌تر نیز در میان مقاصد صادراتی فن‌آوران قرار داشته‌اند.
بنابراین، رقابت احتمالی این دو تولیدکننده فقط به تفاوت ظرفیت اسمی محدود نخواهد شد. تکمیل پروژه، آغاز تولید تجاری، دستیابی به ظرفیت عملیاتی و ایجاد شبکه فروش و صادرات، از عواملی هستند که می‌توانند جایگاه لاوان را پس از ورود به بازار مشخص کنند.
دو ظرفیت متفاوت در یک بازار
مقایسه فن‌آوران و لاوان، دو مرحله متفاوت از توسعه صنعت اسید استیک ایران را نشان می‌دهد. فن‌آوران با آغاز تولید آزمایشی در سال ۱۳۸۵، نزدیک به دو دهه تجربه عملیاتی، شبکه صادراتی شکل‌گرفته و سابقه ثبت رکورد تولید را پشت سر گذاشته است. در مقابل، لاوان هنوز در مرحله اجرای پروژه قرار دارد و ظرفیت ۲۰۰ هزار تنی آن، فعلاً یک ظرفیت اسمی طراحی‌شده است.
از این منظر، سابقه تولید و دسترسی به بازار‌های صادراتی، مزیت‌های فعلی فن‌آوران به شمار می‌روند؛ در حالی که ظرفیت بالاتر پروژه لاوان، در صورت تکمیل و رسیدن به تولید پایدار، می‌تواند بر ساختار عرضه اسید استیک در کشور اثر بگذارد.
ورود لاوان چه تغییری در بازار ایجاد می‌کند؟
ورود لاوان به بازار اسید استیک، در صورت تکمیل پروژه و آغاز تولید تجاری، می‌تواند ظرفیت اسمی تولید این محصول در ایران را از ۱۵۰ هزار تن به مجموع ۳۵۰ هزار تن در سال برساند؛ البته این برآورد بر مبنای ظرفیت اسمی دو واحد است و به معنای تحقق همین میزان تولید واقعی نیست.
در چنین شرایطی، فن‌آوران با پشتوانه سابقه تولید و صادرات و لاوان با پروژه‌ای جدید و ظرفیت اسمی بزرگ‌تر، دو بازیگر با موقعیت‌های متفاوت خواهند بود. تعیین جایگاه نهایی آنها به زمان بهره‌برداری پروژه لاوان، میزان تولید عملیاتی، کیفیت محصول و توانایی هر دو شرکت در حفظ یا توسعه بازار‌های صادراتی بستگی دارد.