آینده اقتصادی ایران چگونه خواهد بود؟ +اینفوگرافیک
به گزارش نبض بازار- بر پایه این تحلیل مستند، برطرف شدن تدریجی گرههای بوروکراتیک بینالمللی در خرداد ۱۴۰۵ و آغاز بازه ۶۰ روزه تعلیق محدودیتهای نفتی و بانکی، کاتالیزور اصلی برای خروج پتانسیلهای نهفته اقتصاد ایران شده است. اکونومیست تاکید میکند که ساختار اقتصادی ایران به دلیل دارا بودن تنوع صنعتی و پایه بومی قوی، ظرفیت انباشت ثروتی را دارا است که در میانمدت آن را در رتبه برتر ثروتمندترین کشورهای حوزه خلیج فارس قرار میدهد.
بررسی پارامترهای عددی و متغیرهای کلان تجاری، ادله مستندی را در تبیین پایداری این روند نزولی و جهش ثروت ملی آشکار میسازد:
۱. پیچیدگی اقتصادی و تنوع صنعتی؛ تمایز بنیادین با کشورهای تکمحصولی منطقه
برخلاف ساختار اقتصادی برخی کشورهای همسایه خلیج فارس که به طور مطلق بر پایه عواید نفتی و رانت انرژی استوار هستند، اقتصاد ایران از تنوع و پیچیدگی ساختاری بالایی برخوردار است. اکونومیست با استناد به شاخصهای ماتریس تولید، دو متغیر اصلی را تبیین میکند:
• پایه صنعتی توسعهیافته و خودکفا: سهم بالای گروه صنایع و معادن—بهویژه با پیشرانی زنجیره خودکفای تولید فولاد و پتروشیمی که نرخ رشد مثبت بالای ۳ درصد را در شرایط تنش حفظ کرد—زیرساخت مقاومی را پدید آورده است. این کارخانه بزرگ صنعتی با ثبت کارنامه بازرگانی ۱۱۰ میلیارد دلاری و ۵۱.۶ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی در سال گذشته، پایهای استوار برای انباشت ثروت فراتر از نوسانات بازار نفت دارد.
• سرمایه انسانی و ضریب تحصیلات عالی: نرخ بالای فارغالتحصیلان رشتههای مهندسی و فناوری در ایران، بستر بینظیری را برای توسعه بخش دانشبنیان پدید آورده است. این مزیت جمعیتی به کشور اجازه میدهد تا فرآیند نوسازی صنایع را با هزینه تمامشده بسیار کمتری نسبت به رقبای منطقهای (که وابسته به نیروی کار خارجی هستند) پیش ببرد و ارزش افزوده بالایی را در داخل کشور رسوب دهد.
۲. اهرم ذخایر ترکیبی و توسعه کریدورهای ترانزیتی جهانی
دسترسی همزمان به منابع عظیم و موقعیت چهارراهی ترانزیت، دومین لایه از ادله این گزارش بینالمللی در تبیین ثروت آینده ایران است:
• ثروت نهفته در دومین مخزن گاز جهان و معادن آلیاژی: ایران علاوه بر ذخایر کلان نفتی، دومین دارنده گاز طبیعی در جهان است. با رونمایی از نقشه راه طرح ضربتی افزایش تولید گاز در خشکی و جمعآوری ۱۵۰۰ میلیون فوت مکعب گازهای مشعل، خوراک پایدار مجتمعهای تولیدی تضمین شده است. همچنین وجود ذخایر عظیم مس، روی و لیتیم، ایران را به تامینکننده اصلی صنایع نوین در دهه آینده تبدیل خواهد کرد.
• جهش درآمدهای عبوری از کریدور شمال-جنوب: ثبت رکورد ترانزیت ۲۰.۵ میلیون تنی کالا ثابت کرد که خطوط ریلی و اسکلههای بندری ایران در جنوب، اقتصادیترین مسیر برای جابجایی کالا میان شرق و غرب هستند. عواید حاصل از این شاهراه ارتباطی، جریان درآمدی پایدار و کلانی را مستقل از بخش انرژی ایجاد میکند.
۳. رفع ناترازیهای مالی پسا-تنش به عنوان محرک نهایی جهش اقتصادی
تحلیل عددی اکونومیست نشان میدهد که تعلیق ۶۰ روزه تحریمهای نفتی و بازگشایی حسابهای کارگزاری در دوحه و سایر پایتختهای مالی، نقدینگی خط مقدم بانک مرکزی ایران را به میزان ملموسی تقویت کرده است:
بخش مالی و سرمایهگذاری بینالمللی:
ورود فوری ۱۲ میلیارد دلار دارایی نقدی در فاز اول و فعال شدن مخزن ۶ میلیارد دلاری قطر، نرخ کفایت داراییهای نقد کشور را ارتقا داده است. این آرامش ارزی، انتظارات تورمی را منجمد کرده و با هدایت نقدینگی به سمت طرحهای ویژه ۲۵۰ هزار میلیارد تومانی بانک مرکزی، مسیر سرمایهگذاری صنعتی را هموار ساخته است. این پایداری پولی، سرمایهگذاران بینالمللی را که به دنبال فرار از تورم ۶.۴ درصدی حوزه یورو و ناترازیهای مالی غرب هستند، به سمت پروژههای پیشران ایران جذب خواهد کرد.
نتیجهگیری تحلیلی
کالبدشکافی دادههای عددی نشریه اکونومیست در اواخر بهار ۱۴۰۵ گویای این واقعیت است که هندسه ثروت در خلیج فارس در حال بازتعریف ساختاری است. ایران با ترکیب هوشمندانه منابع غنی طبیعی، ساختار صنعتی خودکفا و موقعیت ترانزیتی ممتاز، زیرساختهای کلان خود را عایقسازی کرده است. پذیرش قواعد تجاری ایران از سوی واشنگتن به دلیل بحرانهای مالی و لجستیکی ارتش آمریکا (کسری ۶ میلیارد دلاری پنتاگون تحت فشار قطعنامه ضدجنگ کنگره)، مسیر ورود سرمایه را هموار ساخته و افق پیش رو را به سمت تبدیل شدن ایران به یکی از ثروتمندترین و پایدارترین اقتصادهای منطقه در دهه آینده هدایت میکند.