واکنش ایران در برابر مکانیسم ماشه چه خواهد بود؟ / فرصت یک هفتهای برای توقف بازگشت تحریمها
به گزارش نبض بازار، کشورهای اروپایی در نهایت تهدیدات چند ماهه خود را در مورد فعالسازی مکانیسم ماشه یا اسنپبک به گام نهایی نزدیک کردند. ۹ عضو از اعضای دائم و غیردائم شورای امنیت، شب گذشته (۲۸ شهریور) به قطعنامه «تداوم لغو تحریمها علیه ایران» رای منفی دادند. آرای چهار عضو، مثبت و دو عضو ممتنع بود.
به این ترتیب، فرایند بازگشت خودکار تحریمهای سازمان ملل متحد علیه ایران کلید خورده است؛ تحریمهایی که بر اساس معاهده برجام لغو و کشور بر اساس آن، از فصل هفتم منشور ملل متحد خارج شده بود.
سه عضو اروپایی امضاکننده برجام (انگلیس، فرانسه و آلمان)، پس از ماهها تاکید بر این نکته که ایران به تعهدات خود در این معاهده عمل نکرده است، روز ششم شهریور با ارسال نامهای به شورای امنیت، خواستار فعال شدن مکانیسم ماشه شدند.
رئیس دورهای این شورا، در ادامه قطعنامهای را برای تداوم لغو تحریمها علیه ایران آماده کرد که رایگیری برای آن شب گذشته انجام شد. ۹ کشور آمریکا، انگلیس، فرانسه، سومالی، سیرالئون، اسلوونی، دانمارک، یونان و پاناما، به این قطعنامه رای منفی دادند. آرای دو کشور گویان و کره جنوبی نیز ممتنع بود. تنها چهار کشور روسیه، چین، پاکستان و الجزایر موافق معاهده بودند.
این نتایج باعث میشود، مکانیسم ماشه فعال شده و از روز شنبه ۵ مهر سال جاری، شش قطعنامه تحریمی شورای امنیت علیه ایران بازگردند. در عین حال، اعضای شورا، یک هفته (تا روز رسمی بازگشت تحریمها) به ایران مهلت دادهاند که همکاری خود را با آژانش بینالمللی انرژی اتمی گسترش دهد و به تعهدات خود عمل کند.
طرف ایرانی چه میگوید؟
مقامات و نمایندگان مجلس ایران، در ماههای گذشته واکنش منفیای به سخنان نمایندگان اروپایی نشان داده بودند؛ روالی که با اتفاق شب گذشته نیز ادامه یافته است.
طرف ایرانی، تا پیش از این تاکید داشت که کشورهای اروپایی پس از خروج آمریکا از برجام، در عمل نتوانستند به آن متعهد باشند؛ در نتیجه این معاهده در چند سال اخیر مزیتی برای کشور نداشته است. بر همین اساس، اروپا حقی برای فعال کردن مکانیسم ماشه ندارد. مقامات و نمایندگان هشدار میدادند، نهایی شدن این فرایند، واکنش شدید ایران را در پی خواهد داشت.
واکنشها به رد شدن قطعنامه «تداوم لغو تحریمها علیه ایران»
حالا که احتمال دارد اسنپبک تا یک هفته دیگر فعال شود، آنها با شدت بیشتری بر همین موضوع تاکید میکنند؛ به گونهای که از شب گذشته تا کنون، نهادها و اشخاص مختلفی به جلسه شورای امنیت واکنش نشان دادهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در تماس تلفنی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، درباره وضعیت دقیق توافق ایران-آژانس، موضوع مکانیسم ماشه و قطعنامه شورای امنیت گفتوگو کرد. در این تماس او تاکید کرد که ایران مسیر دیپلماسی و همکاری فنی را دنبال میکند و هرگونه فشار سیاسی غیرمنصفانه را نمیپذیرد.
وزارت امور خارجه نیز با صدور بیانیه رسمی، اقدام سه کشور اروپایی برای بازگرداندن قطعنامههای خاتمهیافته را غیرقانونی، ناموجه و تحریکآمیز خواند. این نهاد ضمن تاکید بر پیگیری حقوق و منافع ایران از مجاری دیپلماتیک، «حق پاسخگویی متناسب» را برای خود محفوظ دانسته است.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه نیز گفته است که اگر تحریمهای شورای امنیت بازگردند، توافق ایران با آژانس در قاهره نیز متوقف میشود. او تأکید کرده است که تحریمهای شورای امنیت هر چند جدی هستند، اما بیشتر نوعی عملیات روانی محسوب میشوند؛ چرا که در مقایسه با تحریمهای یکجانبه آمریکا، تاثیر جدیدی بر ساختار تحریمی ایران نخواهد گذاشت.
به گفته غریبآبادی که اگر طی یک هفته دیپلماسی مؤثری انجام نشود، بازگشت تحریمها محتمل است (مهر).
محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبری نیز فعال شدن مکانیسم ماشه را ناقض موازین و نشاندهنده توسل به فشار بهجای دیپلماسی دانست و نوشت ایران «با مدیریت هوشمندانه تحریمها، چالشها را به فرصت تبدیل خواهد کرد».
تاکید نمایندگان مجلس بر احتمال خروج ایران از NPT
در این میان، تعدادی از نمایندگان مجلس، واکنشهای صریحتری داشتند. تعدادی از آنها اعلام کردند مجلس برای پاسخگویی با اتفاقات اخیر «گزینههای مختلفی» دارد.
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، هشدار داده است که پاسخ ایران به فعال شدن مکانیسم ماشه قاطع خواهد داد و طراحان فشار باید آماده پرداخت بهایی سنگینتر از گذشته باشند (تسنیم).
حسینعلی حاجیدلیگانی، دیگر نماینده مجلس نیز گزینههای موجود را بحث خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) یا اعلام سران کشورهای اروپایی به عنوان تروریست، دانسته.
همچنین فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی گفته است که ایران برای هر سناریو از جمله خروج از توافق با آژانس و حتی بررسی جدی خروج از معاهده NPT آمادگی دارد (ایلنا).
ایران در نهایت چه میکند؟
به گزارش نبض بازار، ایران هنوز به صورت رسمی و مشخص اعلام نکرده است که قصد دارد چه واکنشی را در برابر فعال شدن مکانیسم ماشه انجام بدهد؛ البته غیر از اعلام شفاهی متوقف شدن تفاهم جدید با آژانس، برای از سرگیری همکاریهایی که پس از جنگ ۱۲ روزه تعلیق شده بودند (تا لحظه تنظیم این گزارش، در عمل خبری در این مورد منتشر نشده است).
در عین حال، مجموعهای از واکنشهای سیاسی و عملی متقابل میتواند در دستور کار ایران قرار گیرد. البته، در گام نخست، امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل، پاسخ دیپلماتیک و اعتراض رسمی خود را در این زمینه ارائه کرده است. در ادامه نیز، کاهش یا تعلیق همکاری با آژانس، خروج از NPT، واکنشهای سیاسی علیه مقامات اروپایی و تحریمهای متقابل، میتواند دیگر گزینههای احتمالی ایران باشد.
هر چند مقامات و نهادهای رسمی در ایران معتقدند، مکانیسم ماشه تاثیر ماندگاری بر اقتصاد کشور نمیگذارد، برخی کارشناسان بازارهای مالی تاکید میکنند که اقتصاد ایران تاب تحمل این فشار را ندارد و درآمد سرانه ایرانیان کاهش مییابد. مشخص نیست آیا مقامات کشور، از فرصت یک هفتهای برای توقف اسنپبک استفاده میکنند یا خیر.
برای اطلاعات بیشتر مطالعه سه گزارش اولین واکنش قیمت دلار و طلا به بازگشت تحریمها، با فعال شدن مکانیسم ماشه، تلاطم ارزی شدیدی در کشور رخ میدهد و مکانیسم ماشه به معنای مرگ برجام و مذاکره است پیشنهاد میشود.