سرمایهگذاری در گردشگری بر سر دوراهی؛ میراث، توسعه یا زنجیره ارزش؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، هتلداری تنها ساخت یک ساختمان و تجهیز اتاقها نیست؛ بلکه یکی از مهمترین حلقههای صنعت گردشگری به شمار میرود که میتواند بر اشتغال، جذب سرمایه، رونق کسبوکارهای محلی و حتی درآمدهای ارزی کشور اثر مستقیم بگذارد. در ایران نیز طی دو دهه اخیر بازیگران مختلفی وارد این عرصه شدهاند، اما همه آنها مسیر مشابهی را انتخاب نکردهاند. برخی با تکیه بر داراییهای بهجامانده از گذشته، بزرگترین شبکههای اقامتی کشور را اداره میکنند، برخی توسعه متوازن اقامتگاهها در سراسر ایران را در دستور کار قرار دادهاند و گروهی نیز سرمایه خود را به سمت ساخت مجتمعهای تجاری سوق دادهاند. در این میان، مدل دیگری نیز شکل گرفته که تلاش میکند با سرمایهگذاری در پروژههای جدید و احیای بناهای تاریخی، ظرفیت تازهای برای صنعت گردشگری کشور ایجاد کند.
الگوی نخست؛ گروه هتلهای پارسیان و مدیریت بزرگترین میراث هتلداری کشور
شرکت هتلهای بینالمللی پارسیان قدیمیترین و بزرگترین هلدینگ تخصصی هتلداری ایران محسوب میشود. این مجموعه که فعالیت خود را در سال ۱۳۷۴ با نام «شرکت هتلهای بنیاد» آغاز کرد و از سال ۱۳۸۰ با برند پارسیان شناخته شد، اکنون مدیریت بیش از ۲۰ هتل سه، چهار و پنج ستاره را در شهرهای مختلف کشور بر عهده دارد.
بخش عمده داراییهای این هلدینگ، هتلهایی هستند که پیش از انقلاب اسلامی ساخته شده و بعدها به مالکیت بنیاد مستضعفان درآمدند. هتل پارسیان آزادی تهران، که پیش از انقلاب با نام «هایت» شناخته میشد، شناختهشدهترین نمونه این داراییها است. به همین دلیل، راهبرد اصلی پارسیان بیش از آنکه بر توسعه پروژههای جدید متمرکز باشد، بر نوسازی، بازسازی و افزایش کیفیت خدمات هتلهای موجود استوار شده است. این رویکرد باعث شده پارسیان همچنان سهم مهمی از بازار هتلهای لوکس و تجاری کشور را در اختیار داشته باشد.
الگوی دوم؛ ایرانگردی و جهانگردی و توسعه گسترده شبکه اقامتی
شرکت ایرانگردی و جهانگردی الگوی متفاوتی را دنبال میکند. این مجموعه که زیر نظر صندوق بازنشستگی کشوری فعالیت میکند، با در اختیار داشتن نزدیک به ۶۴ هتل، مهمانسرا و مرکز اقامتی، گستردهترین شبکه اقامتی ایران را در اختیار دارد.
تمرکز اصلی این شرکت نه بر هتلهای لوکس، بلکه بر ایجاد پوشش جغرافیایی گسترده در سراسر کشور است. از شهرهای بزرگ گرفته تا بسیاری از مراکز استانها و شهرهای گردشگرپذیر، مراکز اقامتی این مجموعه حضور دارند و بخش مهمی از خدمات آن نیز با تخفیفهای ویژه در اختیار بازنشستگان قرار میگیرد.
این مدل سرمایهگذاری بیش از آنکه به دنبال سودآوری از بازار هتلهای پنجستاره باشد، بر توسعه زیرساخت اقامتی برای سفرهای داخلی و افزایش دسترسی عمومی به خدمات اقامتی تمرکز دارد. به همین دلیل ایرانگردی و جهانگردی یکی از مهمترین بازیگران حوزه گردشگری داخلی محسوب میشود.
الگوی سوم؛ سرمایهگذاری بانکمحور و حرکت به سمت املاک تجاری
در سالهای گذشته بخشی از سرمایهگذاری نهادهای مالی و بانکی به جای توسعه هتل، به سمت ساخت مجتمعهای تجاری، مگامالها و پروژههای بزرگ ساختمانی هدایت شده است. این رویکرد بیشتر با هدف حفظ ارزش داراییها در برابر تورم و ایجاد درآمد پایدار از محل اجاره یا فروش واحدهای تجاری دنبال شده است.
اگرچه برخی از این پروژهها دارای بخش اقامتی نیز هستند، اما ماهیت اصلی آنها گردشگری نیست. در این مدل، هتل معمولاً بهعنوان بخشی از یک پروژه بزرگ تجاری تعریف میشود و نقش مکمل دارد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند این الگو بیش از آنکه ظرفیت جدیدی برای صنعت گردشگری ایجاد کند، به توسعه بازار املاک و مستغلات کمک کرده است.
در نتیجه، هرچند حجم سرمایهگذاری در این پروژهها بسیار بالاست، اما تأثیر آنها بر افزایش ظرفیت واقعی هتلداری کشور، نسبت به سرمایهگذاریهای تخصصی در حوزه گردشگری، محدودتر ارزیابی میشود.
الگوی چهارم؛ سمگا و حرکت از سرمایهگذاری تا خلق زیرساخت گردشگری
در میان بازیگران این صنعت، شرکت گروه سرمایهگذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران (سمگا) مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. این شرکت که در سال ۱۳۸۸ با هدف توسعه صنعت گردشگری تأسیس شد، امروز بهعنوان بزرگترین هلدینگ گروه مالی گردشگری شناخته میشود و بخش عمده سرمایهگذاریهای این گروه در حوزه هتل، گردشگری و میراث فرهنگی را مدیریت میکند.
تفاوت اصلی سمگا با بسیاری از بازیگران سنتی بازار، در نوع نگاه آن به سرمایهگذاری است. این شرکت صرفاً مدیریت یک هتل آماده را بر عهده نمیگیرد، بلکه در بسیاری از پروژهها از مرحله شناسایی فرصت، تأمین مالی، مرمت یا ساخت، توسعه پروژه و در نهایت آمادهسازی برای بهرهبرداری حضور دارد. به بیان دیگر، نقش سمگا بیشتر به یک «توسعهدهنده زیرساخت گردشگری» شباهت دارد تا یک اپراتور صرف هتلداری.
نمونه شاخص این رویکرد، احیای کاروانسرای تاریخی وکیل کرمان است. این بنای تاریخی که بیش از یک قرن و نیم قدمت دارد، پس از واگذاری در قالب قرارداد BOT وارد فرآیند مرمت شد و پس از تکمیل عملیات بازسازی، به یکی از بزرگترین بوتیکهتلهای ایران تبدیل شد. بهرهبرداری از این مجموعه نیز به گروه هتلهای بینالمللی رکسان، دیگر زیرمجموعه گروه مالی گردشگری، واگذار شد تا زنجیره سرمایهگذاری، توسعه و بهرهبرداری در داخل یک مجموعه واحد تکمیل شود.
همین ساختار یکپارچه باعث شده سمگا بتواند علاوه بر ساخت هتلهای جدید، در احیای بناهای تاریخی و تبدیل آنها به مراکز اقامتی نیز نقش فعالی ایفا کند؛ رویکردی که طی سالهای اخیر بیش از گذشته مورد توجه صنعت گردشگری قرار گرفته است.
مقایسه چهار الگوی سرمایهگذاری در صنعت هتلداری
بررسی این چهار الگو نشان میدهد صنعت هتلداری ایران دیگر تنها بر پایه مدیریت هتلهای قدیمی اداره نمیشود. گروه پارسیان با تکیه بر بزرگترین سبد داراییهای هتلداری کشور، همچنان بازیگر اصلی بازار هتلهای لوکس است. ایرانگردی و جهانگردی نیز گستردهترین شبکه اقامتی کشور را با هدف توسعه سفرهای داخلی مدیریت میکند.
در سوی دیگر، سرمایهگذاری بانکمحور بیشتر به سمت توسعه املاک تجاری حرکت کرده و هتل را بهعنوان بخشی از یک پروژه بزرگتر تعریف میکند. در مقابل، سمگا الگویی را دنبال میکند که در آن سرمایهگذاری از مرحله طراحی و توسعه آغاز شده و تا بهرهبرداری تخصصی ادامه پیدا میکند؛ مدلی که علاوه بر ساخت ظرفیتهای جدید، به احیای میراث تاریخی و افزایش جذابیت گردشگری نیز کمک میکند.