بانکداری دیجیتال در مسیر تحول؛ نئوبانکها چگونه قواعد رقابت را تغییر دادند؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، تحول نظام بانکی در جهان طی سالهای اخیر بیش از هر چیز با توسعه بانکداری دیجیتال و ظهور نئوبانکها شناخته میشود؛ کسبوکارهایی که تلاش کردند بسیاری از خدمات سنتی بانکی را بدون نیاز به شعب فیزیکی و از طریق تلفن همراه در اختیار مشتریان قرار دهند. این الگو در ایران نیز با فاصلهای اندک مورد توجه بانکها قرار گرفت و به مرور زمان تقریباً تمامی بانکهای بزرگ کشور، بازوی دیجیتال خود را راهاندازی کردند تا بتوانند پاسخگوی تغییر رفتار مشتریان و افزایش تقاضا برای خدمات غیرحضوری باشند.
امروز بانکداری دیجیتال دیگر به افتتاح حساب آنلاین یا انتقال وجه محدود نیست. کاربران انتظار دارند بتوانند از طریق یک اپلیکیشن، تسهیلات دریافت کنند، قبوض خود را بپردازند، سرمایهگذاری انجام دهند، خرید اقساطی داشته باشند و حتی خدماتی مانند رزرو هتل یا خرید بلیت سفر را نیز بدون خروج از همان محیط انجام دهند. همین تغییر نیازها باعث شده رقابت میان نئوبانکهای ایرانی از مرحله ارائه خدمات پایه عبور کند و به سمت توسعه اکوسیستمهای جامع خدمات مالی و سبک زندگی حرکت کند.
نئوبانکها چگونه به یکی از بازیگران اصلی بانکداری ایران تبدیل شدند؟
رشد استفاده از خدمات دیجیتال در سالهای اخیر، فرصت تازهای را پیش روی نظام بانکی کشور قرار داد؛ فرصتی که بانکها تلاش کردند از طریق ایجاد شعب دیجیتال و ارائه خدمات غیرحضوری از آن بهره ببرند. نتیجه این روند، شکلگیری بازاری بود که امروز نزدیک به ۱۹ نئوبانک در آن فعالیت میکنند. آبانک، امیدبانک، بانکت، بانکینو، بلوبانک، باجت، توبانک، ویپاد، سیبانک، کیوبانک، متابانک، فرارفاه، نشانبانک و هایبانک تنها بخشی از بازیگران این بازار هستند که هر یک با تکیه بر بانک مادر خود، خدمات دیجیتال را به مشتریان ارائه میکنند. این تنوع نشان میدهد بانکداری دیجیتال دیگر یک پروژه آزمایشی نیست، بلکه به بخشی جداییناپذیر از راهبرد توسعه بانکها تبدیل شده است.
با وجود رشد سریع این بازار، ساختار نئوبانکها در ایران تفاوت مهمی با نمونههای بینالمللی دارد. بر اساس ضوابط بانک مرکزی، هیچ نئوبانکی اجازه فعالیت مستقل بهعنوان یک بانک مجزا را ندارد و تمامی این پلتفرمها باید در قالب واحدهای دیجیتال بانکهای دارای مجوز فعالیت کنند. به همین دلیل، هرچند برندهای متعددی در بازار دیده میشود، اما تمامی آنها از نظر حقوقی زیرمجموعه بانکهای سنتی هستند. آمارها نیز نشان میدهد تعداد کاربران نئوبانکهای کشور به حدود ۱۰ میلیون نفر رسیده است؛ رقمی که از افزایش اعتماد مشتریان به خدمات بانکی غیرحضوری و تغییر تدریجی الگوی استفاده از خدمات مالی حکایت دارد.
توبانک؛ حرکت به سوی اکوسیستم خدمات مالی و سبک زندگی
در میان نئوبانکهای فعال، توبانک رویکرد متفاوتی را دنبال میکند؛ رویکردی که تنها بر ارائه خدمات بانکی متمرکز نیست، بلکه تلاش دارد خدمات مالی را با نیازهای روزمره کاربران در حوزه سفر و سبک زندگی پیوند بزند. این پلتفرم که فعالیت خود را در سال ۱۴۰۰ با نام «گردشپی» آغاز کرد و اکنون بهعنوان شعبه دیجیتال بانک گردشگری فعالیت میکند، علاوه بر خدمات متداولی مانند افتتاح حساب غیرحضوری، انتقال وجه، پرداخت قبوض و مدیریت حساب، امکاناتی نظیر رزرو هتل، خرید بلیت هواپیما، صدور بیمه مسافرتی و تهیه بستههای سفر را نیز در اختیار کاربران قرار داده است. چنین ترکیبی از خدمات، توبانک را از بسیاری از نئوبانکهای دیگر متمایز کرده است.
تفاوت دیگر توبانک، جایگاه آن در ساختار گروه مالی گردشگری است. حضور در مجموعهای که علاوه بر بانکداری، در حوزههای گردشگری، سرمایهگذاری و برخی کسبوکارهای خدماتی نیز فعالیت دارد، این ظرفیت را ایجاد کرده است که خدمات بانکی در آینده با سایر بخشهای این اکوسیستم یکپارچهتر شود. بسیاری از کارشناسان معتقدند این مدل میتواند زمینه شکلگیری نسل جدیدی از نئوبانکها را فراهم کند؛ پلتفرمهایی که به جای ارائه صرف خدمات مالی، به «سوپراپ»هایی تبدیل شوند که مجموعهای از خدمات بانکی، خرید، سفر و خدمات روزمره را در یک بستر واحد در اختیار کاربران قرار میدهند.
بلوبانک، ویپاد و باجت؛ سه مسیر متفاوت برای رقابت در بازار بانکداری دیجیتال
با افزایش تعداد نئوبانکها، رقابت میان بازیگران این بازار دیگر تنها به سرعت افتتاح حساب یا حذف مراجعه حضوری محدود نمیشود. هر یک از نئوبانکها تلاش کردهاند با انتخاب یک مزیت رقابتی مشخص، جایگاه متفاوتی در بازار به دست آورند. در این میان، بلوبانک، ویپاد و باجت سه نمونه از رویکردهای متفاوت در بانکداری دیجیتال ایران هستند که هر یک مسیر جداگانهای را برای جذب مشتریان انتخاب کردهاند. بررسی عملکرد این سه پلتفرم نشان میدهد آینده رقابت در این صنعت بیش از آنکه بر تنوع خدمات پایه استوار باشد، به توانایی ایجاد ارزش افزوده برای کاربران وابسته خواهد بود.
در واقع، بانکداری دیجیتال در ایران به مرحلهای رسیده که کاربران دیگر تنها به دنبال انجام تراکنشهای روزمره نیستند. دریافت تسهیلات، مدیریت هوشمند منابع مالی، خرید اعتباری، پسانداز هدفمند و تجربه کاربری ساده، به مهمترین معیارهای انتخاب یک نئوبانک تبدیل شده است. همین تغییر در انتظارات کاربران، موجب شده هر پلتفرم با تمرکز بر یک حوزه تخصصی، برای افزایش سهم خود از بازار برنامهریزی کند و از رقابت صرف بر سر خدمات پایه فاصله بگیرد.
بلوبانک که بهعنوان شعبه دیجیتال بانک سامان فعالیت میکند، از ابتدای ورود به بازار، راهبرد خود را بر ارائه تجربه کاربری ساده، سریع و بدون پیچیدگی بنا گذاشت. افتتاح حساب در مدت کمتر از هفت دقیقه، صدور غیرحضوری کارت بانکی، سود روزشمار، ابزارهای مدیریت پسانداز مانند «بیگباکس»، پشتیبانی شبانهروزی و امکان دریافت تسهیلات بدون ضامن، از جمله خدماتی است که این پلتفرم را به یکی از شناختهشدهترین نئوبانکهای کشور تبدیل کرده است. تمرکز بلوبانک بر طراحی ساده و پاسخگویی سریع، باعث شده این پلتفرم بهویژه در میان کاربران جوان و آشنا با فناوری، جایگاه قابل توجهی به دست آورد.
در مقابل، ویپاد که بازوی دیجیتال بانک پاسارگاد محسوب میشود، مسیر متفاوتی را برای توسعه بازار انتخاب کرده است. این نئوبانک، اعطای تسهیلات خرد و اعتبارسنجی هوشمند را به مهمترین مزیت رقابتی خود تبدیل کرده و توانسته با توسعه خدمات اعتباری، بخش قابل توجهی از متقاضیان وامهای خرد را جذب کند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، ویپاد تاکنون بیش از ۱۵ میلیون نصب در مارکتهای اندرویدی ثبت کرده و طی یک سال اخیر نیز رشد قابل توجهی در تعداد و ارزش تسهیلات پرداختی داشته است؛ موضوعی که نشان میدهد تقاضا برای خدمات اعتباری دیجیتال در حال افزایش است.
باجت نیز بهعنوان شعبه دیجیتال بانک تجارت، مسیر دیگری را برگزیده است. این پلتفرم تلاش کرده خدمات بانکی را با بازار خرید اقساطی و مدل «اکنون بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) پیوند بزند. اتصال به فروشگاههای طرف قرارداد، ارائه طرحهای خرید اقساطی و تسهیل دسترسی مشتریان به کالاهای مصرفی، مهمترین ویژگی این مدل کسبوکار به شمار میرود. این رویکرد نشان میدهد نئوبانکها بهتدریج از ارائه خدمات صرفاً بانکی فاصله گرفته و به سمت ایفای نقش در زنجیره تجارت الکترونیک و خردهفروشی حرکت میکنند.