از نبرد بر سر محتوا تا ورود سرمایههای نهادی؛ معادلات بازار VOD چگونه تغییر میکند؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، نمایش خانگی یا سرویسهای ویدیوی درخواستی (VOD)، امروز دیگر تنها بستری برای تماشای فیلم و سریال نیستند، بلکه به یکی از مهمترین بازارهای اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شدهاند. توسعه زیرساخت اینترنت، تغییر الگوی مصرف رسانهای خانوادهها و افزایش استقبال از تولیدات اختصاصی موجب شده این صنعت طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کند. این روند باعث شده سرمایهگذاری در حوزه تولید محتوا، تبلیغات و توسعه زیرساختهای فنی نیز به شکل محسوسی افزایش یابد.
برآوردهای منتشرشده از سوی مراکز تحلیل رسانه نشان میدهد گردش مالی صنعت نمایش خانگی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان رسیده است. بخش قابل توجهی از این درآمد از محل فروش ترافیک اینترنت، تبلیغات و اسپانسرینگ و حق اشتراک کاربران تأمین میشود. این ارقام نشان میدهد صنعت VOD دیگر یک بازار جانبی در حوزه سرگرمی محسوب نمیشود، بلکه به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد رسانه ایران تبدیل شده و همین موضوع، زمینه را برای ورود سرمایهگذاران جدید و تغییر معادلات رقابت فراهم کرده است.
بازاری که از یک سرگرمی به صنعتی میلیاردی تبدیل شد
صنعت نمایش خانگی در ایران طی سالهای اخیر با سرعتی قابل توجه مسیر توسعه را طی کرده است. افزایش ضریب نفوذ اینترنت پرسرعت، فراگیر شدن تلفنهای هوشمند و تغییر عادت رسانهای مخاطبان باعث شد بسیاری از کاربران به جای تماشای برنامههای تلویزیونی، استفاده از سرویسهای آنلاین را در اولویت قرار دهند. همین تغییر رفتار، بازار VOD را از یک کسبوکار محدود به صنعتی با گردش مالی چندین هزار میلیارد تومانی تبدیل کرده است؛ صنعتی که امروز سهم مهمی از تبلیغات، تولیدات فرهنگی و سرمایهگذاریهای حوزه رسانه را به خود اختصاص داده است.
بر اساس آمارهای منتشرشده، ارزش بازار نمایش خانگی ایران بین ۱۰ تا ۱۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود و در سال ۱۴۰۳ این رقم به حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان رسیده است. از این میزان، حدود ۵ هزار میلیارد تومان مربوط به فروش ترافیک اینترنت، ۴.۳ هزار میلیارد تومان حاصل تبلیغات و اسپانسرینگ و حدود ۳.۷ هزار میلیارد تومان نیز از محل حق اشتراک کاربران تأمین شده است. این ترکیب درآمدی نشان میدهد برخلاف بسیاری از پلتفرمهای بینالمللی، اقتصاد صنعت نمایش خانگی ایران تنها بر فروش اشتراک استوار نیست و اپراتورهای ارتباطی و بازار تبلیغات نیز نقش مهمی در درآمدزایی این صنعت ایفا میکنند.
فیلیمو، فیلمنت و نماوا؛ سه مسیر متفاوت برای تصاحب بازار
رقابت میان پلتفرمهای نمایش خانگی در ایران طی سالهای گذشته بیش از هر چیز بر پایه راهبردهای متفاوت در تولید و عرضه محتوا شکل گرفته است. در حال حاضر فیلیمو با در اختیار داشتن حدود ۶۲.۴ درصد از سهم مخاطبان، بزرگترین بازیگر این بازار محسوب میشود. پس از آن فیلمنت با حدود ۲۱.۶ درصد و نماوا با حدود ۱۱.۳ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند. بررسی شاخص ترجیح برند نیز نشان میدهد فیلیمو همچنان جایگاه نخست را حفظ کرده، در حالی که فیلمنت طی سالهای اخیر توانسته فاصله خود را با رقیب اصلی کاهش دهد و موقعیت خود را در بازار تثبیت کند.
با وجود حضور این سه بازیگر در یک بازار مشترک، مسیر توسعه آنها یکسان نبوده است. فیلیمو راهبرد خود را بر تولید مستمر و عرضه حجم گستردهای از سریالها، رئالیتیشوها و برنامههای سرگرمی استوار کرده و تلاش کرده حضور دائمی در سبد مصرف رسانهای خانوارها داشته باشد. در مقابل، فیلمنت سرمایهگذاری بیشتری بر تولید آثار داستانمحور، بهویژه در ژانرهای جنایی، پلیسی و معمایی انجام داده است تا از طریق کیفیت و روایت، مخاطبان بیشتری جذب کند. نماوا نیز تمرکز خود را بر توسعه آرشیو فیلم و سریال، دوبله آثار خارجی و تقویت محتوای کودک و نوجوان قرار داده است؛ رویکردی که موجب شده این پلتفرم همچنان یکی از بازیگران اصلی بازار باقی بماند.
شیدا؛ آغاز فصل تازه با ورود سرمایههای نهادی
اگر سه پلتفرم اصلی بازار طی سالهای گذشته عمدتاً با اتکا به درآمدهای حاصل از اشتراک، تبلیغات و توسعه تدریجی فعالیت خود رشد کردهاند، شیدا با مدل متفاوتی وارد این صنعت شده است. این پلتفرم که فعالیت رسمی خود را از بهمن ۱۴۰۳ آغاز کرده، با پشتوانه گروه مالی گردشگری شکل گرفته و از همان ابتدا رویکرد متفاوتی نسبت به سایر رقبا در پیش گرفته است. این تفاوت تنها به تولید محتوا محدود نمیشود، بلکه در شیوه تأمین مالی و نگاه سرمایهگذاری نیز قابل مشاهده است.
ورود سرمایههای نهادی به صنعت نمایش خانگی میتواند نقطه عطفی در آینده این بازار باشد. تولید آثار پرهزینه، استفاده از بازیگران شناختهشده، سرمایهگذاری بلندمدت بر پروژههای اقتباسی و توسعه زیرساختهای اختصاصی، از جمله ویژگیهایی است که این مدل را از الگوهای پیشین متمایز میکند. نمونه این رویکرد را میتوان در تولید سریال «آبان» و همچنین پروژه «بامداد خمار» مشاهده کرد؛ آثاری که نشان میدهند رقابت در صنعت نمایش خانگی ایران به تدریج از رقابت صرف بر سر تعداد آثار، به رقابت بر سر ظرفیت سرمایهگذاری و تولید پروژههای بزرگ در حال تغییر است.
آینده رقابت؛ زمانی که سرمایه و محتوا در کنار هم تعیینکننده خواهند بود
تحولات چند سال اخیر نشان میدهد بازار نمایش خانگی ایران در آستانه ورود به مرحلهای متفاوت قرار گرفته است. در سالهای گذشته، موفقیت هر پلتفرم بیش از هر چیز به میزان تولید محتوا، کیفیت سریالها، قدرت برند و توانایی جذب مخاطب وابسته بود؛ اما اکنون مؤلفههای تازهای به این معادله اضافه شده است. ورود سرمایههای نهادی، افزایش هزینه تولید آثار فاخر، توسعه فناوریهای هوش مصنوعی، رقابت در حوزه تبلیغات و تلاش برای ارائه خدمات مکمل، همگی نشانههایی از تغییر قواعد این صنعت هستند.
در چنین شرایطی، انتظار میرود رقابت میان فیلیمو، فیلمنت، نماوا و شیدا در سالهای آینده تنها به انتشار سریالهای پربیننده محدود نشود. هر یک از این پلتفرمها تلاش خواهند کرد با استفاده از مزیتهای رقابتی خود، جایگاهشان را در بازار تثبیت کنند؛ فیلیمو با اتکا به سهم بالای بازار و تولید مستمر، فیلمنت با تمرکز بر آثار داستانمحور، نماوا با توسعه آرشیو و خدمات محتوایی و شیدا با بهرهگیری از پشتوانه سرمایهگذاری نهادی و تولید پروژههای پرهزینه. همین تفاوت در مدلهای کسبوکار میتواند چهره صنعت نمایش خانگی را در سالهای آینده دستخوش تغییر کند.