رقابت زنجیره‌های هتلی ایران؛ از گستردگی جغرافیایی تا توسعه ظرفیت + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بازار هتلداری زنجیره‌ای ایران از مجموعه‌هایی با ساختار مالکیت و مقیاس فعالیت متفاوت تشکیل شده است؛ از گروه‌های باسابقه وابسته به نهاد‌های عمومی و بنیادها تا مجموعه‌های خصوصی و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری. تعداد هتل‌ها، مجموع اتاق‌ها و نوع مالکیت، سه شاخص اصلی برای مقایسه این گروه‌ها هستند؛ شاخص‌هایی که لزوماً به معرفی یک مجموعه به‌عنوان بزرگ‌ترین زنجیره هتلداری کشور منجر نمی‌شوند.
در این میان، گروه هتل‌های بین‌المللی رکسان، وابسته به گروه مالی گردشگری، نیز در مسیر توسعه فعالیت‌های خود قرار دارد. این مجموعه در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ با تغییر مدیریتی مواجه شد و سمانه یوسفی جایگزین جواد تقی‌نسب شد. بررسی جایگاه رکسان در کنار پارسیان، ایرانگردی و جهانگردی، هما و اسپیناس، تفاوت میان ظرفیت‌های موجود و پروژه‌های توسعه‌ای را برجسته می‌کند.
پارسیان؛ زنجیره‌ای باسابقه با حدود سه هزار اتاق
شرکت هتل‌های بین‌المللی پارسیان از سال ۱۳۷۴ به‌عنوان مجموعه‌ای تخصصی در حوزه هتلداری فعالیت می‌کند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این شرکت ۲۱ تا ۲۲ هتل در ۱۳ شهر کشور دارد و مجموع ظرفیت آن حدود ۲۹۵۹ اتاق اعلام شده است. همچنین، ۴۳ سالن مراسم و ۲۴ رستوران در مجموعه هتل‌های آن قرار دارد.
ساختار مالکیت پارسیان نیز ترکیبی است؛ ۵۱ درصد سهام شرکت در اختیار شرکت سیاحتی و مراکز تفریحی پارسیان و ۴۹ درصد آن متعلق به بنیاد مستضعفان است.
هتل پارسیان استقلال تهران، با نام پیشین رویال هیلتون، شاخص‌ترین هتل این مجموعه محسوب می‌شود. این هتل در سال ۱۳۴۱ افتتاح شده و حدود ۵۵۰ اتاق دارد. پس از انقلاب، هتل مصادره و نام آن به استقلال تغییر یافت.
سابقه طولانی فعالیت، پراکندگی جغرافیایی و برخورداری از مجموعه‌ای گسترده از هتل‌ها، پارسیان را به یکی از بازیگران اصلی هتلداری زنجیره‌ای کشور تبدیل کرده است. بر اساس رقم اعلام‌شده برای اتاق‌های موجود، این مجموعه از نظر ظرفیت اقامتی نیز در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد.
ایرانگردی و جهانگردی و هما؛ دو الگوی متفاوت در مقیاس فعالیت
گروه هتل‌های ایرانگردی و جهانگردی از نظر تعداد مراکز اقامتی، یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های هتلداری کشور را در اختیار دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این مجموعه ۶۴ هتل و مرکز اقامتی در شهر‌های مختلف دارد که بخش قابل‌توجهی از آنها در شهر‌های کوچک‌تر قرار گرفته‌اند. این گستردگی، وجه تمایز اصلی آن در مقایسه با زنجیره‌هایی است که بر تعداد کمتری هتل بزرگ یا لوکس تمرکز دارند.
در مقابل، گروه هتل‌های هما با شبکه‌ای محدودتر از نظر تعداد هتل فعالیت می‌کند. این مجموعه پنج هتل پنج‌ستاره با بیش از ۸۰۰ اتاق در چهار شهر دارد. مالکیت اولیه هما در اختیار شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، ایران‌ایر، بود و در ادامه به سازمان تأمین اجتماعی منتقل شد.
تفاوت این دو مجموعه را می‌توان در شیوه گسترش شبکه اقامتی مشاهده کرد: ایرانگردی و جهانگردی بر پراکندگی جغرافیایی و تعداد بالای مراکز تکیه دارد، در حالی که هما با تعداد کمتری هتل، بر اقامتگاه‌های پنج‌ستاره متمرکز است.
با این حال، اطلاعات مربوط به ظرفیت و ساختار فعالیت این دو گروه تا حدی بر منابع قدیمی‌تر استوار است. ازاین‌رو، ارقام یادشده باید با توجه به تاریخ انتشار آنها بررسی شوند و نمی‌توان بدون اطلاعات به‌روز، آنها را لزوماً بازتاب‌دهنده وضعیت فعلی دانست.
اسپیناس؛ زنجیره‌ای خصوصی با تمرکز بر هتل‌های لوکس
گروه هتل‌های اسپیناس از نمونه‌های زنجیره‌های خصوصی هتلداری در ایران است. مالکیت این مجموعه در اختیار خانواده امیری قرار دارد و شبکه آن شامل دو هتل پنج‌ستاره در تهران و یک هتل چهارستاره در آستاراست.
در مقایسه با مجموعه‌های بزرگ وابسته به نهادها و بنیادها، اسپیناس تعداد کمتری هتل دارد و تمرکز آن بر بخش لوکس بازار اقامت است. ساختار مالکیت متمرکز و تعداد محدودتر واحدها، این گروه را از نظر الگوی فعالیت از زنجیره‌هایی مانند پارسیان و ایرانگردی و جهانگردی متمایز می‌کند.
با این حال، تعداد هتل‌ها به‌تنهایی معیار کافی برای سنجش جایگاه رقابتی یک مجموعه نیست. نوع خدمات، ظرفیت هر هتل، موقعیت جغرافیایی و میزان بهره‌برداری از امکانات نیز می‌توانند در ارزیابی عملکرد زنجیره‌های هتلداری نقش داشته باشند.
رکسان؛ توسعه شبکه با تکیه بر برند‌های متنوع
گروه هتل‌های بین‌المللی رکسان، وابسته به سمگا و گروه مالی گردشگری، فعالیت خود را از طریق سه برند دنبال می‌کند: رکسان در بخش هتل‌های پنج‌ستاره، رمیس در رده چهارستاره و کاروانیکا در حوزه بوتیک‌هتل‌های تاریخی.
در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی، هتل‌های رکسان و رمیس به‌ترتیب ۲۹۶ و ۱۹۶ اتاق فعال دارند. این دو هتل پیش‌تر با نام‌های نووتل و ایبیس شناخته می‌شدند. در دیگر نقاط، هتل قصرالضیافه مشهد با ۲۲۵ اتاق و هتل سیرجان با ۱۵۴ اتاق در شبکه این گروه قرار دارند. همچنین، هتلی در کربلا با ظرفیت حدود ۸۵۰ اتاق در اطلاعات منتشرشده این مجموعه ذکر شده و نام هتلی در نجف نیز در فهرست گروه آمده است.
مالکیت رکسان در اختیار سمگا قرار دارد؛ شرکتی که بنا بر اطلاعات ارائه‌شده، حدود سه سال پیش ۶۴ درصد سهام این مجموعه را خریداری کرد. تنوع برندها و حضور در مقاصد فرودگاهی، زیارتی و شهری، از ویژگی‌های مدل توسعه رکسان به شمار می‌رود.
با این حال، برای مقایسه دقیق این گروه با رقبا باید میان اتاق‌های فعال، ظرفیت آماده بهره‌برداری و پروژه‌های در دست اجرا تفاوت قائل شد؛ زیرا جمع‌زدن این موارد در یک رقم، تصویر متفاوتی از اندازه واقعی شبکه اقامتی ایجاد می‌کند.
ادعای «بزرگ‌ترین»؛ چرا ارقام رکسان و رقبا قابل مقایسه مستقیم نیستند؟
رکسان در یکی از اعلام‌های رسمی گروه مالی گردشگری، با مجموع ۲۵۸۷ اتاق به‌عنوان «بزرگ‌ترین مجموعه هتلداری کشور» معرفی شده است. این رقم، علاوه بر ظرفیت موجود، پروژه‌های در دست اجرا و آماده بهره‌برداری را نیز شامل می‌شود. در مقابل، گزارشی منتشرشده در مرداد ۱۴۰۵ ظرفیت این زنجیره را بیش از ۱۵۰۰ اتاق اعلام کرده است.
اختلاف این دو رقم نشان می‌دهد که مبنای شمارش و وضعیت بهره‌برداری پروژه‌ها در تعیین اندازه زنجیره اهمیت دارد. اگر رقم ۲۵۸۷ اتاق رکسان با ظرفیت حدود ۲۹۵۹ اتاق اعلام‌شده برای پارسیان مقایسه شود، پارسیان از نظر مجموع اتاق‌های گزارش‌شده در جایگاه بالاتری قرار می‌گیرد. البته این مقایسه زمانی دقیق خواهد بود که مشخص شود هر دو عدد بر اساس تعریف یکسانی از ظرفیت و وضعیت بهره‌برداری محاسبه شده‌اند.
از سوی دیگر، اگر معیار تعداد هتل‌ها و مراکز اقامتی باشد، ایرانگردی و جهانگردی با ۶۴ واحد اعلام‌شده در صدر این مقایسه قرار می‌گیرد. بنابراین، عنوان «بزرگ‌ترین زنجیره هتلداری ایران» بدون تعیین شاخص و تاریخ مبنای آمار، نتیجه قطعی و یکسانی به دست نمی‌دهد.
جمع‌بندی؛ سه الگوی اصلی در بازار هتلداری زنجیره‌ای
بازار هتلداری زنجیره‌ای ایران را می‌توان بر اساس ساختار مالکیت و شیوه توسعه، به سه الگوی کلی تقسیم کرد: مجموعه‌های باسابقه وابسته به بنیادها و نهاد‌های عمومی، مانند پارسیان، ایرانگردی و جهانگردی و هما؛ زنجیره‌های خصوصی متمرکز بر بخش لوکس، مانند اسپیناس؛ و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری که از طریق خرید سهام، توسعه برندها و اجرای پروژه‌های جدید رشد می‌کنند، مانند رکسان.
هر یک از این الگو‌ها مزیت متفاوتی دارد. گستردگی شبکه، تعداد بالای مراکز اقامتی، ظرفیت اتاق‌ها و تنوع برندها، معیار‌هایی هستند که می‌توانند جایگاه هر گروه را از زاویه‌ای متفاوت نشان دهند.
بر اساس اطلاعات موجود، ایرانگردی و جهانگردی از نظر تعداد واحد‌های اقامتی، پارسیان از نظر تعداد اتاق‌های اعلام‌شده و رکسان از نظر ترکیب ظرفیت موجود و پروژه‌های توسعه‌ای، در موقعیت‌های متفاوتی قرار می‌گیرند. با این حال، تعیین دقیق رتبه هر مجموعه به آمار به‌روز و هم‌سنخ درباره تعداد هتل‌ها، اتاق‌های فعال و پروژه‌های در دست اجرا نیاز دارد.