ورقسازی خودرو، نقطه ضعف صنعت فولاد
به گزارش نبض بازار- صنعت خودروسازی ایران برای بدنه و قطعات اصلی نیازمند ورقهای فولادی باکیفیت است. در این میان، فولاد مبارکه عملاً مهمترین و بزرگترین تولیدکننده ورقهای خودرو در کشور به شمار میرود. اما همین تمرکز و انحصار، هم نقطه قوت بوده و هم منبع مشکلات جدی شده است. فولاد مبارکه در سالها اخیر ورقهایی به خودروسازان تحویل داده یا سفارشهایی از خودروسازان گرفته که منجر به تولید بدنههای بی کیفیت در خودروهای داخلی شده است.
انحصار بی کیفیت
از دهه ۷۰ شمسی به بعد، فولاد مبارکه بخش عمده نیاز ایرانخودرو، سایپا و دیگر شرکتهای داخلی را تأمین کرده است. این خودکفایی نسبی، واردات گسترده را کاهش داد. اما در عمل، وابستگی کامل خودروسازان به یک تولیدکننده، آنها را در برابر نوسانات قیمتی و کیفی فولاد مبارکه آسیبپذیر کرده است. یکی از جدیترین انتقادات، انحصار قیمتی فولاد مبارکه است. چون عرضهکننده اصلی است، دست بالاتر را در تعیین قیمت دارد. در شرایطی که خودروسازان با بحران نقدینگی و زیان انباشته دستوپنجه نرم میکنند، گرانی ورق فولادی فشار مضاعفی بر آنها وارد میکند. از سوی دیگر، سیاستهای فروش فولاد مبارکه و سهمیهبندیها همواره محل مناقشه بوده است. فولاد مبارکه اگرچه نقش حیاتی در جلوگیری از واردات و تأمین پایدار ورق خودرو داشته، اما به همان اندازه هم به یک گلوگاه انحصاری بدل شده است. کیفیت نهچندان مطلوب، قیمتگذاری نامتعادل، و فقدان نوآوری فناورانه، باعث شده این شرکت بهجای موتور محرک، بیشتر به عاملی بازدارنده برای تحول خودروسازی ایران تبدیل شود. راهحل، شکستن این انحصار، توسعه رقابت، و سرمایهگذاری جدی روی تولید ورقهای خودرویی پیشرفته است.
ورقسازی در چهارمحال و بختیاری
چندی پیش بود که فولاد مبارکه در تمجید از خود نوشت: «در تازهترین آمارهای منتشر شده هاز بازار محصولات گالوانیزه ایران، شرکت ورق خودرو چهارمحل و بختیاری توانسته با اختصاص بیش از ۶۰ درصد سهم عرضه، جایگاه خود را به عنوان بزرگترین تولیدکننده این محصول تثبیت کند.»ای خبر به خودی خود نشانی از انحصار این شرکت در بازار ورقهای خودرویی است. از سوی دیگر این شرکت چندان در تهیه کیفی ورقهای خودرویی نیز موفق نبوده است. سؤال اساسی اینجاست که آیا خودروسازان خارجی حتی چینیها، ورق خودرویی از فولاد مبارکه برای تولید خودروهایشان خرید میکنند؟ در یک مقایسه میان ورق به کار رفته در خودروهای ایرانی و خارجی مشخص میشود که کیفیت تولیدات مبارکه در چه وضعیتی است.
بلااستفاده شدن ورقهای خودرویی داخلی
فولاد مبارکه بیش از ۷۰ درصد نیاز ورق خودروسازان داخلی را تأمین میکند. ورق نورد سرد به عنوان پایه اصلی بدنه خودرو است، چون سطح صاف، کیفیت مناسب و قابلیت شکلدهی بالا دارد. فولاد مبارکه بزرگترین تولیدکننده آن در ایران است. ورق گالوانیزه نیز برای مقاومسازی در برابر زنگزدگی (بهویژه در درها، سقف و کف خودرو) استفاده میشود. فولاد مبارکه با راهاندازی خطوط گالوانیزه توانست بخش عمده نیاز صنعت خودرو را در این زمینه تأمین کند.
خودروسازان بارها نسبت به کیفیت ورقهای داخلی گلایه کردهاند. هرچند فولاد مبارکه استانداردهای تولیدی خود را ارتقا داده، اما در مقایسه با فولادهای خودرویی اروپایی، ژاپنی یا کرهای هنوز فاصله محسوسی دارد. بهویژه در بخش ورقهای با مقاومت بالا یا فوقسبک، همچنان واردات ضروری است. این کاستیها باعث شده صنعت خودرو نتواند به سمت طراحیهای جدید، سبکتر و ایمنتر حرکت کند.
فولاد مبارکه بهعنوان بزرگترین کارخانه فولادسازی کشور، بیشتر انرژی خود را صرف تأمین نیاز داخلی کرده است، اما کمتر به تحقیق و توسعه برای ورود به عرصه فولادهای پیشرفته خودرویی پرداخته. این در حالی است که آینده صنعت خودرو در جهان بر پایه فولادهای سبک، مقاوم و ترکیبی استوار است. اگر این مسیر دنبال نشود، حتی ورقهای تولیدی داخلی هم با گذر زمان بلااستفاده خواهند شد.