از فارس و پارسان تا سمگا؛ نقشه هلدینگداری در اقتصاد ایران + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، هلدینگها یکی از ساختارهای شناختهشده مالکیت و مدیریت بنگاهها در اقتصاد ایران هستند. تفاوت اصلی هلدینگ با یک شرکت سرمایهگذاری صرف در این است که هلدینگ معمولاً علاوه بر مالکیت سهام شرکتهای زیرمجموعه، به دنبال اعمال کنترل و نقش مدیریتی در آنهاست.
این ساختار باعث شده مجموعههایی با چندین شرکت زیرمجموعه در صنایع مختلف شکل بگیرند؛ مجموعههایی که گاه بر یک صنعت مشخص تمرکز دارند و گاه سبدی متنوع از فعالیتهای اقتصادی را مدیریت میکنند.
فارس؛ هلدینگ متمرکز بر پتروشیمی
صنایع پتروشیمی خلیجفارس با نماد «فارس» یکی از بزرگترین هلدینگهای بورسی کشور در حوزه پتروشیمی است.
بر اساس اطلاعات این گزارش، سرمایه ثبتشده شرکت بالغ بر ۴۸۹ هزار میلیارد ریال و ارزش بازار آن حدود ۳۶۶۶ هزار میلیارد ریال اعلام شده است. این هلدینگ مالکیت کنترلی شرکتهایی از جمله نوری، پارس، مبین، بوعلی، شگویا، پترول و بفجر را در اختیار دارد.
ساختار فارس نمونهای از هلدینگهایی است که فعالیت اصلی آن حول یک زنجیره صنعتی مشخص شکل گرفته است؛ یعنی تمرکز مالکیت و مدیریت بر مجموعهای از شرکتهای مرتبط با صنعت پتروشیمی.
پارسان؛ تمرکز بر پتروشیمی و پالایش
سرمایهگذاری غدیر نیز از مجموعههای بزرگ سرمایهگذاری کشور است و سهامدار عمده هلدینگ «پارسان» محسوب میشود.
پارسان یک هلدینگ تخصصی در حوزه پتروپالایشی است که در شرکتهای فعال در صنایع اوره و پالایش نفت سهام کنترلی دارد. بر اساس گزارش، سرمایه این هلدینگ ۴۰ هزار میلیارد ریال و ارزش بازار آن بیش از ۱۱۶۹ هزار میلیارد ریال اعلام شده است.
در این مدل، مشابه فارس، تمرکز صنعتی یکی از ویژگیهای اصلی ساختار هلدینگ است.
پارسآریان؛ الگوی هلدینگ مالی
در بخش مالی و بانکی، شرکت سرمایهگذاری پارسآریان در سال ۱۳۸۴ شکل گرفت و بهعنوان یکی از پایههای ایجاد گروه مالی پاسارگاد فعالیت خود را آغاز کرد.
این مجموعه در حوزه خدمات مالی، بانکی و بیمهای فعالیت دارد و نمونهای از ساختار هلدینگهای چندبخشی در بخش خصوصی ایران محسوب میشود.
تفاوت این مدل با هلدینگهای تخصصی پتروشیمی در گستره فعالیت آن است؛ در اینجا به جای تمرکز بر یک زنجیره صنعتی مشخص، مجموعهای از خدمات مالی در یک ساختار گروهی قرار گرفتهاند.
سمگا؛ هلدینگ تخصصی گردشگری
در میان این مدلهای مختلف، سرمایهگذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران با نام «سمگا» ساختاری متفاوت دارد.
سمگا در سال ۱۳۸۸ با سرمایه اولیه ۲۰۰ میلیارد ریال تأسیس شد و بهعنوان بازوی اجرایی گروه مالی گردشگری فعالیت کرده است. سرمایه ثبتشده این هلدینگ در حال حاضر ۲۰ هزار میلیارد ریال اعلام شده و نماد آن با عنوان «سمگا» در فرابورس ایران معامله میشود.
بر اساس گزارش، سمگا بهعنوان نخستین هلدینگ تخصصی صنعت گردشگری ایران معرفی شده و در اسفند ۱۳۸۹ وارد فرابورس شده است.
سبد سرمایهگذاری سمگا
فعالیت سمگا در حوزه گردشگری به یک بخش محدود نشده و طیفی از هتلها، مجموعههای اقامتی، خدماتی، رفاهی، پذیرایی و توریستی را دربرمیگیرد.
این هلدینگ همچنین در استارتآپهای حوزه مالی و گردشگری سرمایهگذاری کرده و طبق گزارش، در دوره اخیر وارد حوزه حملونقل هوایی نیز شده است.
این تغییر نشاندهنده حرکت بخشی از هلدینگهای تخصصی از تمرکز اولیه بر یک صنعت به سمت تنوعبخشی در سبد سرمایهگذاری است؛ روندی که در برخی هلدینگهای بزرگ دیگر اقتصاد ایران نیز مشاهده میشود.
ورود شرکتهای زیرمجموعه به بازار سرمایه
یکی از مسیرهای مورد توجه هلدینگها برای تأمین مالی و افزایش مشارکت سرمایهگذاران، ورود شرکتهای زیرمجموعه به بورس و فرابورس است.
بر اساس گزارش، هشت شرکت زیرمجموعه گروه مالی گردشگری در سالهای اخیر در مسیر ورود به بازار سرمایه قرار گرفتهاند. این شرکتها شامل نگین گردشگری، فولاد صنعت بناب، پرستیژلند، میکامال کیش، مجموعه تفریحی آیلند، احیاء استیل فولاد بافت و هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان هستند.
این رویکرد از سوی مسئولان گروه مالی گردشگری با هدف «مردمیکردن اقتصاد» مطرح شده است؛ به این معنا که بخشی از مالکیت شرکتها از طریق بازار سرمایه در اختیار عموم سهامداران قرار گیرد.
دو مدل متفاوت؛ تخصصگرایی و تنوعبخشی
مقایسه هلدینگهای مختلف نشان میدهد یک الگوی واحد برای ساختار آنها وجود ندارد. فارس و پارسان عمدتاً بر زنجیرههای پتروشیمی و پالایشی متمرکز هستند، در حالی که پارسآریان از ابتدا با رویکرد ایجاد یک گروه مالی چندبخشی شکل گرفته است.
سمگا نیز فعالیت خود را با تمرکز بر گردشگری آغاز کرده، اما بهتدریج دامنه سرمایهگذاری خود را به حوزههای دیگری گسترش داده است. در نتیجه، میتوان دو مسیر کلی را در میان این مجموعهها مشاهده کرد: تمرکز بر یک صنعت مشخص و تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری.
مسئله ارزیابی داراییهای غیربورسی
یکی از چالشهای مشترک هلدینگهای بزرگ، بهویژه مجموعههایی با سبد متنوع، ارزیابی شرکتها و داراییهای غیربورسی است.
ارزشگذاری شرکتهایی که در بازار سرمایه معامله نمیشوند، نسبت به شرکتهای بورسی با ابهام بیشتری همراه است. این مسئله در مورد هلدینگهایی که بخش قابلتوجهی از داراییهای آنها در شرکتهای غیربورسی قرار دارد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بر اساس گزارش، این موضوع در ارزیابی سمگا نیز بهدلیل تنوع داراییهای غیربورسی در حوزه هتلداری و گردشگری قابل مشاهده است.
آینده هلدینگداری؛ تمرکز یا تنوع؟
روند فعالیت هلدینگهای بزرگ در ایران نشان میدهد حفظ تعادل میان تخصصگرایی و تنوعبخشی یکی از مسائل اصلی پیش روی این مجموعههاست.تمرکز بر یک صنعت میتواند به انباشت تخصص و مدیریت متمرکز در یک زنجیره منجر شود، در حالی که تنوعبخشی امکان توزیع ریسک میان چند حوزه اقتصادی را فراهم میکند.
بر اساس جمعبندی گزارش، آینده هلدینگهای بزرگ ایران تا حد زیادی به توانایی آنها در ایجاد توازن میان این دو رویکرد وابسته است.
سمگا نیز در همین چارچوب، از یک هلدینگ متمرکز بر گردشگری به مجموعهای با سبد سرمایهگذاری گستردهتر تبدیل شده است؛ در حالی که هلدینگهایی مانند فارس و پارسان همچنان ساختار تخصصیتری در صنایع پتروشیمی و پالایشی دارند.
در نهایت، تفاوت مدلهای هلدینگداری در ایران را میتوان در سه محور اصلی خلاصه کرد: نوع مالکیت و کنترل، میزان تمرکز صنعتی و نحوه توسعه سبد سرمایهگذاری. همین تفاوتهاست که ساختار هلدینگهای ایرانی را از یک الگوی واحد خارج کرده و به مجموعهای از مدلهای متفاوت تبدیل کرده است.