ایران و زنجیره تولید آهن اسفنجی؛ بازیگران اصلی و ظرفیتها + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، آهن اسفنجی یا DRI یکی از حلقههای میانی زنجیره فولاد و خوراک اصلی کورههای قوس الکتریکی است. ایران با اتکا به ذخایر سنگآهن و توسعه واحدهای احیای مستقیم، طی سالهای اخیر ظرفیت تولید این محصول را افزایش داده است.
در این میان، فولاد مبارکه، فولاد خوزستان، فولاد خراسان، گلگهر و فولاد بافت از جمله مجموعههای فعال در این صنعت هستند و احیاء استیل فولاد بافت نیز با بهرهبرداری از فاز دوم، ظرفیت تولید خود را به یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در سال رسانده است.
بازیگران اصلی بازار آهن اسفنجی
فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان از جمله مجموعههای بزرگ صنعت فولاد کشور هستند که بخشی از آهن اسفنجی مورد نیاز خود را در داخل مجموعه تولید میکنند. فولاد خراسان نیز از سال ۱۳۸۰ فعالیت خود را بهعنوان یکی از قطبهای صنعتی شرق کشور توسعه داده و در حوزههایی مانند تولید میلگرد، شمش، آهن اسفنجی و بریکت فعالیت دارد.
در کنار این مجموعهها، توسعه آهن و فولاد گلگهر، آهن و فولاد ارفع، فولاد رشتخوار و جهان فولاد سیرجان نیز در بخش تولید آهن اسفنجی فعال هستند. بر اساس اطلاعات گزارش، ظرفیت تولید آهن اسفنجی در شرکت آهن و فولاد ارفع ۸۰۰ هزار تن، مجتمع فولاد رشتخوار ۱.۲ میلیون تن و مجتمع جهان فولاد سیرجان ۲ میلیون تن در سال اعلام شده است.
فولاد بافت؛ یک پروژه هشتگانه ملی
شرکت احیاء استیل فولاد بافت در شهرستان بافت استان کرمان فعالیت میکند. طرح فولاد بافت یکی از طرحهای هشتگانه ملی شرکت ملی فولاد ایران بود که با هدف توسعه ظرفیت فولاد کشور و کاهش وابستگی به محصولات استراتژیک در زمینی به مساحت بیش از ۶۱۲ هکتار احداث شد.
این پروژه در سال ۱۳۹۵ به بخش خصوصی واگذار شد. پیش از واگذاری، پیشرفت فیزیکی طرح حدود ۳۰ درصد بود. پس از ورود هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان، وابسته به گروه مالی گردشگری، به همراه ایمیدرو و بانک صنعت و معدن، روند تکمیل پروژه ادامه پیدا کرد و پیشرفت فیزیکی آن به ۹۰ درصد رسید. بر اساس گزارش، هلدینگ ماهان در حال حاضر ۶۰ درصد سهام شرکت را در اختیار دارد.
ظرفیت فولاد بافت به ۱.۶ میلیون تن رسید
فاز نخست مجتمع فولاد بافت با ظرفیت تولید سالانه ۸۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در فروردین ۱۳۹۸ به بهرهبرداری رسید.
این مجتمع از فناوری احیای مستقیم به روش PERED استفاده میکند. خوراک این فرآیند گندله اکسید آهن و محصول آن آهن اسفنجی است.
فاز دوم پروژه نیز که عملیات اجرایی آن از بهمن ۱۳۹۹ آغاز شده بود، در اردیبهشت ۱۴۰۳ به بهرهبرداری رسید. با راهاندازی این فاز، ظرفیت کل مجتمع به یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در سال افزایش یافت.
اشتغالزایی در بافت
احداث مجتمع فولاد بافت علاوه بر افزایش ظرفیت صنعتی استان کرمان، اثراتی در بازار کار منطقه نیز داشته است.
بر اساس گزارش، پیش از احداث این مجتمع، شهرستان بافت واحد صنعتی در این مقیاس نداشت. با راهاندازی فاز نخست، برای ۲۵۰ نفر اشتغال مستقیم و حدود ۲۵۰۰ نفر اشتغال غیرمستقیم ایجاد شد.
پس از بهرهبرداری از فاز دوم نیز زمینه اشتغال پایدار بیش از ۶۰۰ نفر دیگر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم فراهم شده است.
رقابت تولیدکنندگان در بورس کالا
بخشی از معاملات آهن اسفنجی تولیدکنندگان کشور در بورس کالای ایران انجام میشود و قیمتهای معاملات این محصول قابل رصد است.
در یکی از معاملات مورد اشاره در گزارش، احیاء استیل فولاد بافت در معاملات ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ بورس کالای ایران، میانگین قیمت ۳۱ هزار و ۶۱۹ تومان برای هر کیلوگرم آهن اسفنجی را ثبت کرد که در آن روز بالاترین قیمت معامله نقدی این محصول در میان تولیدکنندگان کشور عنوان شده است.
مدیرعامل شرکت، کیفیت محصول و مشتریمداری را از عوامل مؤثر بر این نتیجه اعلام کرده است.
وابستگی تولید DRI به انرژی
توسعه صنعت آهن اسفنجی ایران در کنار افزایش ظرفیت تولید، با یک چالش مهم زیرساختی نیز همراه است: تأمین پایدار انرژی. فرآیند احیای مستقیم سنگآهن وابستگی قابلتوجهی به گاز طبیعی دارد و محدودیت در تأمین انرژی میتواند بر عملکرد واحدهای تولیدی اثر بگذارد.
بر اساس تحلیل مطرحشده در گزارش، افزایش ظرفیت واحدهای DRI در ایران، همزمان اهمیت موضوع تأمین انرژی را برای سیاستگذاری صنعتی و انرژی کشور افزایش داده است؛ چالشی که مجموعههای بزرگ و کوچک این صنعت با آن مواجهاند.
ایران در مسیر توسعه تولید آهن اسفنجی
گسترش واحدهای احیای مستقیم در ایران باعث شده ظرفیت تولید آهن اسفنجی کشور افزایش پیدا کند و مجموعههای مختلفی در این زنجیره فعال باشند. در این میان، فولاد مبارکه، فولاد خوزستان، فولاد خراسان و گلگهر در کنار مجموعههایی مانند احیاء استیل فولاد بافت، بخشی از ظرفیت تولید DRI کشور را در اختیار دارند.
فولاد بافت نیز پس از بهرهبرداری از فاز دوم، ظرفیت سالانه خود را به ۱.۶ میلیون تن رسانده است؛ ظرفیتی که آن را در میان واحدهای قابلتوجه تولید آهن اسفنجی کشور قرار میدهد.
زنجیرهای که به انرژی وابسته است
رشد تولید آهن اسفنجی بخشی از مسیر توسعه زنجیره فولاد ایران محسوب میشود، اما تداوم این روند به مجموعهای از عوامل از جمله تأمین انرژی، توسعه زیرساخت و سرمایهگذاری در فناوری وابسته است.
احیاء استیل فولاد بافت نمونهای از یک پروژه ملی است که پس از واگذاری به بخش خصوصی، از پیشرفت ۳۰ درصدی به بهرهبرداری از دو فاز و ظرفیت ۱.۶ میلیون تن در سال رسیده است. در سطح کلان نیز توسعه واحدهای DRI همچنان یکی از حلقههای مهم افزایش ظرفیت تولید فولاد کشور محسوب میشود.