از دل کوه تا کارخانه؛ نقشه قدرت هلدینگهای معدنی ایران + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، معدن و فولاد از ارکان مهم اقتصاد صنعتی ایران به شمار میروند؛ حوزهای که برخورداری کشور از ذخایر سنگآهن، مس و سایر مواد معدنی، زمینه شکلگیری مجموعههای بزرگ سرمایهگذاری و صنعتی را فراهم کرده است.
هلدینگهای فعال در این صنعت طی سالهای گذشته تلاش کردهاند با تجمیع منابع مالی، فنی و مهندسی، علاوه بر توسعه معادن، وارد حلقههای مختلف فرآوری و تولید محصولات معدنی و فولادی شوند. نتیجه این روند، شکلگیری زنجیرهای از شرکتهاست که از معدن آغاز میشود و در نهایت به محصول صنعتی میرسد.
توسعه معادن و فلزات؛ یکی از قطبهای اصلی
در میان بازیگران بزرگ این صنعت، شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات جایگاه قابلتوجهی دارد. این هلدینگ سهامدار عمده شرکتهایی مانند گلگهر، چادرملو، گهرزمین، فولاد خراسان، صبانور، فولاد ارفع و شهید قندی است.
بر اساس گزارش مورد بررسی، حدود ۹۰ درصد ترکیب داراییهای این مجموعه به سرمایهگذاری در حوزه استخراج کانیهای فلزی و فلزات اساسی اختصاص دارد؛ موضوعی که نشاندهنده تمرکز این هلدینگ بر زنجیره معدن و صنایع معدنی است.
گلگهر؛ قلب سنگآهن سیرجان
شرکت معدنی و صنعتی گلگهر یکی از زیرمجموعههای این شبکه سرمایهگذاری و از مهمترین تولیدکنندگان کنسانتره سنگآهن و گندله در ایران است.
اکتشاف معادن گلگهر از سال ۱۳۴۸ آغاز شد و در سال ۱۳۷۳ با بهرهبرداری از نخستین خطوط تولید، این مجموعه بهطور رسمی وارد مرحله بهرهبرداری شد.
گلگهر امروز با ظرفیت تولید بیش از ۱۵ میلیون تن کنسانتره و بیش از ۱۰ میلیون تن گندله در سال، یکی از قطبهای اصلی زنجیره فولاد کشور محسوب میشود.
چادرملو؛ حلقه دیگر زنجیره سنگآهن
شرکت معدنی و صنعتی چادرملو نیز از دیگر بازیگران اصلی زنجیره معدن و فولاد ایران است. این شرکت در سال ۱۳۷۱ با سرمایهگذاری بانک سپه و شرکت ملی فولاد ایران به ثبت رسید و طی سالهای فعالیت خود به یکی از مجموعههای مهم زنجیره سنگآهن تا فولاد کشور تبدیل شد.
میدکو؛ توسعه زنجیره در کرمان
میدکو، یا شرکت مادر تخصصی توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه، در سال ۱۳۸۶ با هدف سرمایهگذاری، اکتشاف، استخراج و تولید محصولات فولادی تأسیس شد.
بخش مهمی از فعالیتهای این مجموعه در استان کرمان و در مجاورت منطقه معدنی گلگهر متمرکز است؛ جایی که پروژههایی با ظرفیت تولید میلیونها تن گندله، آهن اسفنجی و بیلت فولادی در حال بهرهبرداری هستند.همین تمرکز جغرافیایی باعث شده فعالیت میدکو با بخشی از پروژههای هلدینگ ماهان در استان کرمان همپوشانی داشته باشد.
ماهان؛ ورود گروه مالی گردشگری به معدن و فولاد
در همین فضای رقابتی، هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان از سال ۱۳۹۰ بهعنوان یکی از شرکتهای سرمایهگذاری گروه مالی گردشگری فعالیت خود را در حوزه صنعت و معدن آغاز کرد. این هلدینگ با هدف تجمیع و همافزایی توان فنی، مهندسی و سرمایهای شکل گرفت و توسعه فعالیتهای معدنی و صنعتی را با اتکا به روشهای فنی نوین و نیروی انسانی متخصص دنبال کرده است.
در میان زیرمجموعههای ماهان، مجتمع فولاد صنعت بناب، شرکت احیاء استیل فولاد بافت و شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان قرار دارند. ترکیب این شرکتها نشان میدهد فعالیت هلدینگ ماهان تنها به استخراج ماده معدنی محدود نیست و بخشهایی از زنجیره فولاد، از تولید آهن اسفنجی تا تولید مقاطع فولادی و فرآوری مواد معدنی، را دربرمیگیرد.
کرمان؛ نقطه تلاقی غولهای معدنی
یکی از مهمترین ویژگیهای جغرافیایی صنعت معدن و فولاد ایران، تمرکز بخشی از پروژههای بزرگ در استان کرمان است.
منطقه معدنی و صنعتی گلگهر در سیرجان یکی از قطبهای مهم معدنی و صنعتی کشور به شمار میرود. در اطراف این منطقه، پروژههای بزرگ میدکو و بخشی از فعالیتهای فرآوری هلدینگ ماهان سیرجان نیز قرار گرفته است.
این همجواری نشان میدهد کرمان فارغ از تعلق شرکتها به هلدینگهای مختلف، به یکی از مراکز اصلی فعالیت و سرمایهگذاری در صنعت معدن و فولاد ایران تبدیل شده است.
رقابت واقعی بر سر زنجیره ارزش است
رقابت هلدینگهای معدنی دیگر صرفاً به میزان استخراج سنگآهن محدود نمیشود. مسئله اصلی، توانایی هر مجموعه برای حرکت در طول زنجیره و تبدیل ماده خام به محصول با ارزش افزوده بیشتر است.در یک سوی این زنجیره، شرکتهایی مانند گلگهر و چادرملو در حوزه استخراج و تولید کنسانتره و گندله فعالیت دارند. در حلقه بعدی، شرکت احیاء استیل فولاد بافت، از زیرمجموعههای هلدینگ ماهان، در تولید آهن اسفنجی حضور دارد و فولاد صنعت بناب نیز در بخش تولید مقاطع فولادی فعالیت میکند.
میدکو نیز با پروژههایی در حوزه گندله، آهن اسفنجی و بیلت فولادی، رویکرد تکمیل زنجیره را دنبال کرده است.به این ترتیب، رقابت اصلی میان هلدینگها را میتوان رقابت بر سر افزایش ارزش افزوده در حلقههای مختلف زنجیره تولید دانست؛ نه صرفاً رقابت برای استخراج بیشتر ماده خام.
انرژی؛ گلوگاه مشترک صنعت
در کنار ظرفیتهای معدنی و صنعتی، تأمین انرژی یکی از مهمترین چالشهای مشترک صنعت معدن و فولاد ایران است. فرآیندهای تولید در بخشهایی مانند احیای مستقیم و تولید آهن اسفنجی به برق و گاز طبیعی پایدار نیاز دارند و هرگونه اختلال در تأمین انرژی میتواند بر ظرفیت تولید و برنامههای توسعهای شرکتها تأثیر بگذارد.
این چالش مختص یک شرکت خاص نیست و مجموعههای بزرگ دولتی، نیمهدولتی و خصوصی فعال در این صنعت با آن مواجه هستند.در همین راستا، برخی مجموعهها از جمله زیرمجموعههای هلدینگ ماهان، به سمت سرمایهگذاری در پروژههای انرژی تجدیدپذیر از جمله نیروگاههای خورشیدی صنعتی حرکت کردهاند؛ رویکردی که در سطح صنعت نیز در حال گسترش است.
معدن و فولاد؛ صنعتی فراتر از استخراج
صنعت معدن و فولاد همچنان یکی از بخشهای مهم صادرات غیرنفتی و اشتغالزایی ایران است. حضور مجموعههایی مانند توسعه معادن و فلزات، گلگهر، چادرملو، میدکو و هلدینگ ماهان، شبکهای از سرمایهگذاریها و پروژهها را شکل داده که در بخشهایی رقیب و در بخشهایی مکمل یکدیگر هستند.
آنچه این صنعت را از یک فعالیت صرفاً استخراجی جدا میکند، تلاش برای تکمیل زنجیره ارزش و حرکت از ماده خام به سمت محصولات نهایی است؛ مسیری که سرمایهگذاری در زیرساخت، فناوری و انرژی در آن نقشی تعیینکننده دارد.
آینده در گرو انرژی، فناوری و سرمایه
آینده صنعت معدن و فولاد ایران به مجموعهای از عوامل وابسته است؛ از تأمین پایدار برق و گاز گرفته تا توسعه فناوریهای نوین استخراج و فرآوری و توانایی شرکتها برای تأمین منابع مالی مورد نیاز پروژههای توسعهای.
در چنین شرایطی، هلدینگها ناگزیرند علاوه بر توسعه ظرفیت تولید، برای حل چالشهای زیرساختی و افزایش بهرهوری نیز سرمایهگذاری کنند.
هلدینگ ماهان نیز در کنار سایر بازیگران بزرگ صنعت، بخشی از این مسیر را دنبال میکند؛ مسیری که در نهایت هدف آن حرکت از ظرفیتهای معدنی کشور به سمت زنجیرهای کاملتر، ارزشآفرینتر و مقاومتر در برابر محدودیتهای زیرساختی است.