محمولههای سرگردان؛ صادرات نفت ایران در پیچ بازار آسیا
به گزارش نبض بازار ، کاهش محدودیتهای صادرات نفت ایران این انتظار را ایجاد کرده بود که بازارهای آسیایی بار دیگر به سرعت به سمت خرید نفت ایران حرکت کنند و صادرات نفت کشور طی هفتههای اخیر افزایش محسوسی پیدا کند. با این حال، واقعیت بازار تصویر متفاوتی را نشان میدهد. دادههای شرکتهای رهگیری نفتکشها و مؤسسات بینالمللی حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از محمولههای نفتی ایران همچنان روی آب باقی مانده و هنوز مقصد نهایی آنها مشخص نشده است.
بررسیهای منتشرشده از سوی بلومبرگ بر پایه دادههای مؤسسه رهگیری نفتکش کپلر (Kpler) نشان میدهد بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت خام ایران دستکم هفت روز است که در آبهای آسیا بدون خریدار نهایی در انتظار تخلیه قرار دارد؛ رقمی که نسبت به هفته قبل حدود ۱۸ درصد افزایش یافته است. همچنین برآوردهای مؤسسه ورتکسا (Vortexa) و بلومبرگ نشان میدهد مجموع نفت ایران که در حال حمل یا به صورت ذخیره شناور روی آب قرار دارد، بین ۵۸ تا ۶۸ میلیون بشکه برآورد میشود.
مقصدی که هنوز مشخص نیست
یکی از نکات قابل توجه در وضعیت فعلی، نامشخص بودن مقصد بخش بزرگی از محمولههای نفتی ایران است. بر اساس گزارش بلومبرگ، بیش از ۹۰ درصد نفتکشهای حامل نفت ایران هنوز مقصد قطعی خود را اعلام نکردهاند و برخی از آنها تنها عبارت "For Orders" یا بندر سنگاپور را به عنوان مقصد ثبت کردهاند.
در بازار جهانی نفت، ثبت چنین مقصدی معمولاً به این معناست که کشتی هنوز مشتری نهایی خود را پیدا نکرده یا قرار است در ادامه مسیر، عملیات انتقال محموله از یک نفتکش به نفتکش دیگر در مناطق پرتردد دریایی مانند تنگه مالاکا انجام شود؛ روشی که در سالهای اخیر در تجارت نفت ایران بارها مورد استفاده قرار گرفته است.
پالایشگاههای آسیایی دیگر عجلهای ندارند
کارشناسان بازار انرژی معتقدند مهمترین عامل کند شدن فروش نفت ایران، کاهش تقاضا در بازار آسیاست. در سالهای گذشته پالایشگاههای مستقل چین، اصلیترین خریداران نفت ایران محسوب میشدند، اما اکنون این پالایشگاهها با پایینترین سطح فعالیت خود در حدود ۹ سال اخیر روبهرو هستند و به همین دلیل تمایل کمتری برای افزایش واردات نشان میدهند.
در مقابل، پالایشگاههای بزرگ دولتی چین نیز همچنان با احتیاط عمل میکنند. نگرانی درباره نحوه تسویه مالی معاملات و احتمال بازگشت محدودیتهای تحریمی باعث شده بسیاری از این شرکتها فعلاً از ورود به قراردادهای جدید خودداری کنند؛ موضوعی که روند فروش نفت ایران را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است.
افت محسوس واردات نفت ایران به چین
آمارهای وارداتی نیز از کاهش خرید نفت ایران توسط بزرگترین مشتری آسیایی حکایت دارد. بر اساس دادههای منتشرشده، واردات نفت ایران به چین در ماه ژوئن به حدود ۶۵۴ هزار بشکه در روز رسیده که نسبت به ماه قبل بیش از ۵۰ درصد کاهش نشان میدهد.
اگرچه در روزهای اخیر دستکم یک محموله نفت ایران در بنادر چین تخلیه شده است، اما حجم واردات همچنان فاصله قابل توجهی با سطح خرید پیش از تشدید تنشهای سیاسی دارد و نشان میدهد بازار هنوز به شرایط عادی بازنگشته است.
اشباع بازار، برگ برنده را از ایران گرفت
علاوه بر کاهش تقاضا، شرایط کلی بازار جهانی نفت نیز به سود افزایش صادرات ایران عمل نکرده است. با کاهش تنشهای منطقهای، صادرات نفت سایر کشورهای حوزه خلیج فارس بار دیگر از مسیر تنگه هرمز به روال عادی بازگشته و عرضه نفت در بازار آسیا افزایش یافته است.
از سوی دیگر، بسیاری از پالایشگاههای آسیایی در دوره افزایش تنشها، نیاز خود را از سایر تولیدکنندگان تأمین کردهاند و در حال حاضر با کمبود خوراک مواجه نیستند. در نتیجه، خریداران انگیزهای برای خرید فوری محمولههای نفت ایران ندارند و همین مسئله باعث افزایش حجم نفت ذخیرهشده روی آب شده است.
سایه نااطمینانی سیاسی بر معاملات نفتی
در کنار عوامل اقتصادی، ریسکهای سیاسی نیز همچنان یکی از موانع اصلی بازگشت صادرات نفت ایران به شمار میرود. هرچند واشنگتن به صورت موقت بخشی از محدودیتهای صادراتی را کاهش داده است، اما همچنان محدودیتهای مرتبط با بیمه و حملونقل در برخی کشورها پابرجاست و فعالان بازار نسبت به آینده مذاکرات و سیاستهای تحریمی اطمینان ندارند.
همین فضای نامطمئن موجب شده بسیاری از خریداران ترجیح دهند تا روشن شدن وضعیت سیاسی، از امضای قراردادهای بلندمدت یا افزایش خرید نفت ایران خودداری کنند؛ زیرا بازگشت احتمالی محدودیتها میتواند روند انتقال و تسویه محمولهها را با مشکل مواجه کند.
هند هم فعلاً دست نگه داشته است
هند که در سالهای گذشته یکی از مشتریان مهم نفت ایران محسوب میشد، هنوز تصمیمی برای ازسرگیری واردات اتخاذ نکرده است. گزارشها نشان میدهد پالایشگاههای هندی اعلام کردهاند تا پایان ماه اوت ذخایر کافی در اختیار دارند و تا زمان مشخص شدن وضعیت پرداختهای بینالمللی و سیاست نهایی آمریکا، برنامهای برای خرید نفت ایران ندارند.
این موضوع نیز یکی دیگر از دلایل محدود ماندن بازار صادراتی نفت ایران در شرایط کنونی ارزیابی میشود.
آیا تخفیف بیشتر، قفل صادرات را باز میکند؟
برخی تحلیلگران بازار انرژی معتقدند در صورت ارائه تخفیفهای بیشتر از سوی ایران، بخشی از پالایشگاههای آسیایی ممکن است بار دیگر به خرید نفت ایران روی آورند. کاهش قیمت فروش میتواند هزینه تأمین خوراک پالایشگاهها را پایین بیاورد و در نتیجه بخشی از تقاضای از دست رفته را احیا کند.
با این حال، کارشناسان تأکید دارند حتی سیاست تخفیف نیز به تنهایی برای افزایش صادرات کافی نخواهد بود. تا زمانی که تقاضای پالایشگاههای آسیایی تقویت نشود و ریسکهای سیاسی و مالی کاهش نیابد، بازگشت صادرات نفت ایران به سطوح پیشین با موانع جدی روبهرو خواهد بود.
بازگشت صادرات به زمان نیاز دارد
آخرین تحولات بازار نفت نشان میدهد کاهش محدودیتهای صادراتی، اگرچه فرصت تازهای برای فروش نفت ایران ایجاد کرده، اما هنوز نتوانسته به رشد سریع صادرات منجر شود. باقی ماندن بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت بدون مشتری در آبهای آسیا و برآورد وجود ۵۸ تا ۶۸ میلیون بشکه نفت شناور، نشان میدهد بازار همچنان با احتیاط نسبت به نفت ایران برخورد میکند.
به نظر میرسد احیای کامل صادرات نفت، علاوه بر تداوم کاهش محدودیتهای بینالمللی، به افزایش تقاضای بازار آسیا، کاهش نااطمینانیهای سیاسی و بهبود شرایط تجارت جهانی نفت نیز وابسته خواهد بود.