نئوبانکها چگونه چهره بانکداری ایران را تغییر دادند؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، تحول دیجیتال در نظام بانکی ایران طی سالهای اخیر، شکل تازهای از ارائه خدمات مالی را به وجود آورده است؛ نئوبانکهایی که بدون نیاز به شعبه فیزیکی، بخش قابلتوجهی از خدمات بانکی را از طریق تلفن همراه در اختیار مشتریان قرار میدهند.
بر اساس بررسیهای منتشرشده در رسانههای تخصصی حوزه فناوری مالی، حدود ۱۸ نئوبانک در ایران فعال هستند و مجموع خدمات ارائهشده توسط این پلتفرمها از ۲۵ نوع فراتر میرود. این روند نشان میدهد بانکداری دیجیتال در ایران از مرحله آزمون و تجربه عبور کرده و به یکی از بخشهای قابلتوجه اکوسیستم بانکی تبدیل شده است.
بلوبانک؛ آغاز موج نئوبانکی
نخستین موج نئوبانکداری ایران با فعالیت بلوبانک در اواخر سال ۱۳۹۸ آغاز شد. این پلتفرم بهعنوان شعبه دیجیتال بانک سامان، با هدف سادهسازی تجربه بانکی و بهویژه پاسخگویی به نیازهای نسل جوان شکل گرفت.
پس از آن، بازیگران دیگری نیز وارد بازار شدند؛ بانکینو با پشتیبانی بانک خاورمیانه از سال ۱۳۹۸، نشانبانک بهعنوان شعبه دیجیتال بانک ملی و فردابانک از بهار ۱۴۰۱ با تمرکز بر پیوند خدمات بانکی با سایر صنایع، بخشی از موج نخست توسعه نئوبانکها را شکل دادند.
توبانک؛ از گردشپی تا بازوی دیجیتال بانک گردشگری
در همین فضای در حال شکلگیری، پروژهای که بعدها با نام توبانک شناخته شد، فعالیت خود را در سال ۱۴۰۰ و با عنوان «گردشپی» آغاز کرد.
هدف اولیه این پروژه، تسهیل دسترسی عموم مردم به خدمات بانکی، بهویژه برای افرادی بود که دسترسی محدودی به شعب فیزیکی داشتند. این پروژه در ادامه با تغییر نام به توبانک، بهعنوان شعبه مجازی و بازوی دیجیتال بانک گردشگری مسیر توسعه خود را ادامه داد.
نئوبانکها از پرداخت به سوپراپلیکیشن میرسند
روند توسعه توبانک را میتوان نمونهای از تغییر مسیر کلی صنعت نئوبانکداری ایران دانست؛ حرکتی از اپلیکیشنهای ساده پرداخت به سمت پلتفرمهای جامع مالی.
توبانک امروز مجموعهای از خدمات شامل افتتاح حساب غیرحضوری با احراز هویت بیومتریک، مدیریت چکهای صیادی و تجمیع سرویسهای انتقال وجه پایا، ساتنا و پل را در اختیار کاربران قرار میدهد.
در کنار این خدمات، بخشهایی مانند «سامانه شعبه شخصی»، «سوپرمارکت مالی» و «خدمات گردشگری» نیز در این پلتفرم ارائه شده است.
این تغییر در حالی رخ داده که رفتار مشتریان بانکی نیز به سمت دسترسی ۲۴ ساعته و بدون محدودیت مکانی به خدمات مالی حرکت کرده است؛ موضوعی که نیاز بانکهای سنتی به توسعه زیرساختهای بانکداری دیجیتال را افزایش داده است.
امنیت؛ ستون فقرات بانکداری بدون شعبه
با حذف شعبه فیزیکی، معماری فنی و امنیت دیجیتال به یکی از عناصر کلیدی رقابت میان نئوبانکها تبدیل شده است.
در صنعت نئوبانکداری، استفاده از معماریهای فنی مدرن و بانکداری ابری از جمله رویکردهای رایج برای افزایش پایداری خدمات و کاهش اختلالات سیستم عنوان شده است.
توبانک نیز در فرآیند افتتاح حساب غیرحضوری بر احراز هویت بیومتریک و پروتکلهای امنیتی پیشرفته تکیه دارد؛ رویکردی که در کنار سایر نئوبانکها بخشی از استانداردهای در حال شکلگیری این صنعت محسوب میشود.
نئوبانکهای ایرانی؛ بازوهای دیجیتال بانکهای سنتی
یکی از ویژگیهای بازار ایران، وابستگی بخش عمده نئوبانکها به بانکهای دارای مجوز است.
بر اساس بررسیهای منتشرشده، بلوبانک به بانک سامان، توبانک به بانک گردشگری، ویپاد به بانک پاسارگاد، آبانک به بانک آینده و نشانبانک به بانک ملی وابستهاند.
این ساختار با برخی نمونههای بینالمللی متفاوت است؛ زیرا نئوبانکهای ایرانی عمدتاً در قالب شعبه یا بازوی دیجیتال یک بانک دارای مجوز فعالیت میکنند.
رقابت بر سر «برگ برنده»
رقابت در بازار نئوبانکداری ایران صرفاً به ارائه خدمات مشابه محدود نمانده و هر پلتفرم تلاش کرده است بخشی از خدمات مالی را به نقطه قوت خود تبدیل کند.
در مقایسههای منتشرشده، بلوبانک بیشتر برای پسانداز و خدمات روزمره، ویپاد برای تسهیلات اعتباری بدون ضامن، آبانک برای خدمات چک و توبانک برای صدور انواع کارت بهعنوان نمونههایی از نقاط قوت متفاوت این بازار معرفی شدهاند.
این تفاوتها نشان میدهد بازار نئوبانکداری ایران به سمت نوعی تخصصیشدن حرکت کرده و پلتفرمها برای جذب مخاطب، بر ویژگیهای متمایز خود تمرکز میکنند.
بلوبانک؛ تجربه کاربری در برابر سرعت وام
بلوبانک که از آن بهعنوان نخستین نئوبانک ایران یاد میشود، با تمرکز بر سادهسازی فرآیندهای بانکی و طراحی رابط کاربری ساده فعالیت خود را توسعه داده است.
سیستم کد معرف و پرداخت پاداش نقدی برای دعوت کاربران جدید نیز یکی از ابزارهای این پلتفرم برای توسعه پایگاه کاربری بوده است.
در مقابل، در مقایسههای تخصصی، یکی از محدودیتهای بلوبانک زمان طولانیتر دریافت برخی تسهیلات عنوان شده است.
ویپاد و آبانک؛ دو مسیر متفاوت
ویپاد، نئوبانک وابسته به بانک پاسارگاد، در مقایسههای تخصصی بیشتر با سرعت ارائه تسهیلات اعتباری بدون ضامن شناخته میشود. طبق همین مقایسهها، کاربران میتوانند اعتبار اولیه دریافت کنند، هرچند صدور کارت فیزیکی آن معمولاً چند روز زمان میبرد.
آبانک نیز که به بانک آینده وابسته است، فعالیت خود را از سال ۱۳۹۸ با خدماتی از جمله وام بدون ضامن و سرمایهگذاری آغاز کرد و در ادامه، خدمات مرتبط با چک به یکی از حوزههای شاخص آن تبدیل شد.
در کنار این بازیگران، فردابانک و نشانبانک نیز بخشی از بازار ۱۸ بازیگره نئوبانکداری ایران هستند؛ بازاری که طبق بررسیهای منتشرشده در بهمن ۱۴۰۴، بیش از ۲۵ نوع خدمت مختلف را به کاربران عرضه میکند.
قرعهکشی و کد معرف؛ بانکداری با چاشنی تعامل
نئوبانکها برای رشد پایگاه مشتریان خود تنها به خدمات مالی متکی نیستند و از ابزارهای تشویقی و تعاملی نیز استفاده میکنند.
توبانک از آذر ۱۴۰۲ طرح قرعهکشی هفتگی «۸شنبه» را راهاندازی کرده است؛ رویکردی که در کنار برنامههای مشابه مانند کد معرف و پاداش نقدی، بخشی از تلاش نئوبانکها برای تبدیل کاربران به مشارکتکنندگان فعال در توسعه شبکه مشتریان است.