آمارهایی از گمرک ایران+اینفوگرافی
دنیای تجارت و اقتصاد، دنیای اعداد بزرگ، کشتی‌های غول‌پیکر و مرزهایی است که به لطف تبادل کالا معنا پیدا می‌کنند. در میان هیاهوی بازارهای داخلی و نوسانات ارزی، گمرک به عنوان دروازه اصلی اتصال اقتصاد کشور به بازارهای جهانی، هر ساله آمار و ارقامی را ثبت می‌کند که روایتگر واقعی وضعیت تولید، صادرات و واردات است.
به گزارش نبض بازار-بر اساس داده‌های رسمی گمرک، کل حجم تجارت خارجی ایران در سال ۱۴۰۴ به رقم چشمگیر ۱۰۹.۷ میلیارد دلار بالغ شده است؛ حجمی که از نظر وزنی نیز رقمی در حدود ۱۹۱.۶ میلیون تن کالا را شامل می‌شود. این آمار نشان می‌دهد که چرخ‌های تجارت کشور با وجود تمامی چالش‌های بین‌المللی و تحریم‌های ظالمانه همچنان می‌چرخد و حجم عظیمی از کالا در حال ورود و خروج از مرزهای جغرافیایی است.
در این میان، سهم صادرات و واردات به تفکیک به این صورت است که کشور توانسته معادل ۵۱.۷ میلیارد دلار (به وزن ۱۵۰.۵ میلیون تن) کالا در بخش صادرات غیرنفتی به خارج از مرزها بفرستد. در سوی مقابل، حجم واردات کشور به رقم ۵۸ میلیارد دلار (به وزن ۴۱.۱ میلیون تن) رسیده است. مقایسه این دو عدد کلیدی، ما را با یکی از چالش‌های ساختاری اقتصاد یعنی تراز تجاری منفی حدوداً ۶.۴ میلیارد دلاری در تجارت غیرنفتی روبه‌رو می‌کند؛ موضوعی که نشان‌دهنده لزوم بازنگری و تقویت ارزش افزوده در بخش صادرات غیرنفتی برای جبران شکاف میان ارزش صادرات و واردات است.
زیرساخت‌ها و تمرکززدایی؛ سهم ۷ گمرک از کل تجارت
یکی از نکات بسیار جالب و برجسته در گزارش گمرک، ساختار تمرکز لجستیکی کشور است. در شرایطی که در سراسر کشور حدود ۱۴۰ گمرک فعال مشغول به خدمت‌رسانی و ترخیص کالا هستند، آمارها نشان می‌دهد که حدود ۶۰ درصد از کل تجارت خارجی ایران تنها از طریق ۷ گمرک* انجام می‌شود. این تمرکز بالا بر روی تعدادی محدود از مبادی گمرکی، گویای اهمیت راهبردی این پایانه‌ها در شریان‌های حیاتی اقتصاد است و ضرورت تجهیز و مدرن‌سازی هرچه بیشتر این ۷ گمرک کلیدی را دوچندان می‌کند.
### کریدورهای ترانزیتی و نقش بی‌بدون جایگزین دریاوقتی صحبت از جابجایی میلیون‌ها تن کالا به میان می‌آید، نقش راه‌ها و مسیرهای ترانزیتی برجسته می‌شود. در سال ۱۴۰۴، حجم *ترانزیت از خاک ایران به رقم ۲۰.۵ میلیون تن رسیده است که این امر، جایگاه بی‌نظیر ژئوپلیتیک و موقعیت ترانزیتی ایران به عنوان پل ارتباطی میان شرق و غرب را بار دیگر تأیید می‌کند.
اما در میان تمامی مسیرهای حمل‌ونقل، مسیرهای دریایی پادشاه بی‌چون‌وچای تجارت خارجی بوده‌اند. گمرک ایران اعلام کرده که مهم‌ترین مسیر تجارت در سال ۱۴۰۴ دریا بوده است؛ به طوری که حدود ۱۰۰ میلیون تن صادرات و ۳۰ میلیون تن واردات* از طریق مسیرهای آبی و بندری کشور جابجا شده‌اند. این آمار، ارزش سرمایه‌گذاری روی توسعه بندرگاه‌ها، ناوگان دریایی و زیرساخت‌های ساحلی را به صراحت گوشزد می‌کند.
نگاه رو به جلو
اما در میان تمامی مسیرهای حمل‌ونقل، مسیرهای دریایی پادشاه بی‌چون‌وچای تجارت خارجی بوده‌اند. گمرک ایران اعلام کرده که مهم‌ترین مسیر تجارت در سال ۱۴۰۴ دریا بوده است؛ به طوری که حدود ۱۰۰ میلیون تن صادرات و ۳۰ میلیون تن واردات* از طریق مسیرهای آبی و بندری کشور جابجا شده‌اند. این آمار، ارزش سرمایه‌گذاری روی توسعه بندرگاه‌ها، ناوگان دریایی و زیرساخت‌های ساحلی را به صراحت گوشزد می‌کند.
نگاه رو به جلو
گزارش گمرک در سال ۱۴۰۴ صرفاً مجموعه‌ای از ارقام آماری نیست، بلکه تابلو اعلانی است که ظرفیت‌های عظیم صادراتی، اهمیت حیاتی اقتصاد دریاپایه، و در عین حال نیاز مبرم به توازن‌بخشی به تراز تجاری را فریاد می‌زند. شناخت دقیق این آمارها، نخستین و مهم‌ترین گام برای سیاست‌گذاران، صادرکنندگان و فعالان اقتصادی است تا با چشمانی بازتر به استقبال آینده بروند.