بازیگران آهن اسفنجی ایران؛ کدام شرکت‌ها در مقیاس بزرگ‌تری فعالیت می‌کنند؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - بازار آهن اسفنجی ایران میزبان تولیدکنندگانی با مقیاس فعالیت و میزان یکپارچگی متفاوت است؛ از گروه فولاد مبارکه با ظرفیت بالای تولید و زنجیره گسترده تأمین مواد اولیه تا شرکت‌هایی مانند جهان فولاد سیرجان و احیا استیل فولاد بافت که با توسعه واحد‌های تولیدی در پی تقویت جایگاه خود هستند. در این میان، ورود فولاد بافت به بازار سرمایه و ثبت رکورد تولید در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، توجه‌ها را به این شرکت جلب کرده است؛ هرچند اختلاف آمار‌های منتشرشده درباره ظرفیت تولید و تفاوت در سطح تکمیل زنجیره ارزش، مقایسه دقیق عملکرد بازیگران این بازار را ضروری می‌کند.
احیا استیل فولاد بافت؛ افزایش ظرفیت و ورود به بازار سرمایه
شرکت احیا استیل فولاد بافت با نماد «احیا» در مردادماه ۱۴۰۵ وارد بازار دوم فرابورس شد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این شرکت در شهرستان بافت استان کرمان فعالیت می‌کند و فناوری تولید آهن اسفنجی آن بر پایه فناوری ایرانی «پرد» است. گندله نیز ماده اولیه اصلی واحد احیای مستقیم این مجموعه به شمار می‌رود.
طبق معرفی منتشرشده از شرکت، با بهره‌برداری از دو فاز، ظرفیت اسمی تولید آهن اسفنجی فولاد بافت به حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن در سال رسیده است. با این حال، برخی منابع قدیمی‌تر ظرفیت این مجموعه را ۸۰۰ هزار تن اعلام کرده‌اند؛ اختلافی که به نظر می‌رسد با توسعه و راه‌اندازی فاز دوم مرتبط باشد.
مدیرعامل شرکت از تولید بیش از ۳۸۰ هزار تن آهن اسفنجی در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ خبر داده و رشد تولید را بیش از ۸ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل اعلام کرده است. بر اساس توضیحات او، تأمین برق آزاد و تداوم فعالیت خطوط تولید از عوامل مؤثر بر این عملکرد بوده‌اند.
اگر میزان تولید سه‌ماهه نخست در ادامه سال نیز تکرار شود، تولید سالانه می‌تواند به حدود یک میلیون و ۵۲۰ هزار تن برسد؛ البته این رقم صرفاً برآوردی بر مبنای تعمیم عملکرد سه‌ماهه است و نباید آن را معادل تولید قطعی یا پیش‌بینی رسمی شرکت دانست.
برنامه توسعه فولاد بافت شامل احداث کارخانه گندله‌سازی با ظرفیت اسمی ۲٫۵ میلیون تن و واحد احیای مستقیم با ظرفیت ۸۰۰ هزار تن نیز بوده است. با این حال، اطلاعات موجود برای ارزیابی دقیق وضعیت بهره‌برداری از بخش گندله‌سازی کافی نیست. بنابراین، میزان وابستگی فعلی شرکت به تأمین بیرونی مواد اولیه را نمی‌توان صرفاً بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده تعیین کرد.
فولاد مبارکه؛ بازیگری با مقیاس متفاوت
گروه فولاد مبارکه از نظر مقیاس تولید و گستره فعالیت، در سطحی متفاوت از فولاد بافت قرار دارد. بر اساس گزارشی از خبرگزاری مهر در بهمن ۱۴۰۴، ظرفیت تولید فولاد خام این گروه بیش از ۱۲ میلیون تن اعلام شده و این مجموعه سهم قابل‌توجهی از تولید فولاد کشور را در اختیار دارد.
در بخش آهن اسفنجی نیز ظرفیت اعلام‌شده فولاد مبارکه به ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تن می‌رسد؛ رقمی که حدود هشت برابر ظرفیت اسمی یک میلیون و ۶۰۰ هزار تنی فولاد بافت است. این اختلاف نشان می‌دهد که مقایسه دو شرکت بدون توجه به تفاوت مقیاس فعالیت، تصویر دقیقی از موقعیت رقابتی آنها ارائه نمی‌کند.
مزیت ساختاری فولاد مبارکه تنها به ظرفیت آهن اسفنجی محدود نیست. این گروه در بخش‌های بالادستی زنجیره، از جمله تولید کنسانتره و گندله، نیز فعالیت دارد. ظرفیت‌های اعلام‌شده برای تولید این دو محصول به‌ترتیب نزدیک به ۱۰ میلیون و ۱۸ میلیون تن است. در نتیجه، گستره فعالیت این مجموعه از تأمین مواد اولیه تا تولید محصولات فولادی ادامه پیدا می‌کند؛ در حالی که میزان یکپارچگی زنجیره تولید فولاد بافت، به‌ویژه در بخش گندله، به وضعیت اجرای طرح‌های توسعه آن وابسته است.
البته ارقام یادشده عمدتاً بر اساس اطلاعات و اظهارات منتشرشده از سوی مدیران گروه فولاد مبارکه است. این مجموعه نیز با محدودیت‌های انرژی مواجه بوده است؛ به‌گونه‌ای که در گزارشی در سال ۱۴۰۲، از ازدست‌رفتن فرصت تولید ۷۰۰ هزار تن محصول در گروه به دلیل محدودیت مصرف برق خبر داده شد.
جهان فولاد سیرجان؛ توسعه ظرفیت و حرکت در زنجیره ارزش
جهان فولاد سیرجان از دیگر بازیگران مهم صنعت آهن اسفنجی در استان کرمان است. این شرکت در سال‌های اخیر طرح‌های توسعه‌ای متعددی را دنبال کرده و ظرفیت تولید خود را افزایش داده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در یک محتوای رپرتاژی در اکوایران، واحد احیای مگامدول این شرکت با ظرفیت یک میلیون و ۷۶۰ هزار تن در اسفند ۱۴۰۳ وارد مدار تولید شده و مجموع ظرفیت آهن اسفنجی مجموعه به ۳ میلیون و ۷۷۰ هزار تن رسیده است. با توجه به تبلیغاتی‌بودن منبع انتشار، این ارقام برای مقایسه دقیق باید با اطلاعات رسمی شرکت تطبیق داده شوند.
در گزارشی از روزنامه دنیای اقتصاد نیز به واحد احیای شماره یک جهان فولاد سیرجان با ظرفیت ۹۶۰ هزار تن و کارخانه نورد بردسیر با ظرفیت ۵۰۰ هزار تن میلگرد اشاره شده است. تکمیل زنجیره تولید از گندله تا میلگرد نیز از اهداف اعلام‌شده این مجموعه به شمار می‌رود.
در صورت تأیید ظرفیت‌های اعلام‌شده، جهان فولاد سیرجان از نظر ظرفیت تولید آهن اسفنجی در جایگاهی بالاتر از فولاد بافت قرار می‌گیرد. همچنین فعالیت در بخش‌های پایین‌دستی، از جمله نورد میلگرد، امکان حضور گسترده‌تر در مراحل مختلف زنجیره ارزش را برای این شرکت فراهم می‌کند.
فولاد سفیددشت؛ نمونه‌ای از واحد‌های میان‌اندازه
فولاد سفیددشت چهارمحال و بختیاری، از زیرمجموعه‌های گروه فولاد مبارکه، نمونه دیگری از تولیدکنندگان آهن اسفنجی در مقیاس میان‌اندازه است. بر اساس اطلاعات منتشرشده در منابع پیشین، ظرفیت تولید آهن اسفنجی این شرکت ۸۰۰ هزار تن در سال بوده و راه‌اندازی واحد فولادسازی آن نیز در برنامه قرار داشته است.
با توجه به قدیمی‌بودن برخی اطلاعات، برای تعیین ظرفیت و وضعیت عملیاتی فعلی این مجموعه باید به آخرین گزارش‌های رسمی مراجعه کرد. با این حال، ظرفیت اعلام‌شده در منابع پیشین نشان می‌دهد فولاد بافت با ظرفیت اسمی یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن، در مقایسه با واحد‌های ۸۰۰ هزار تنی، در مقیاس بزرگ‌تری قرار می‌گیرد.
مقایسه بازیگران؛ ظرفیت تولید تنها معیار نیست
مقایسه فولاد بافت با سه شرکت یادشده، تفاوت‌های ساختاری بازار آهن اسفنجی را آشکار می‌کند. فولاد مبارکه با ظرفیت اعلام‌شده ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تنی در تولید آهن اسفنجی، در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر فعالیت می‌کند. جهان فولاد سیرجان نیز با ظرفیت اعلام‌شده ۳ میلیون و ۷۷۰ هزار تنی، در رده‌ای بالاتر از فولاد بافت قرار می‌گیرد. در مقابل، فولاد سفیددشت با ظرفیت قدیمی اعلام‌شده ۸۰۰ هزار تن، نمونه‌ای از واحد‌های کوچک‌تر این بازار است.
با این حال، ظرفیت اسمی به‌تنهایی برای ارزیابی جایگاه شرکت‌ها کافی نیست. میزان تولید واقعی، استمرار فعالیت خطوط، دسترسی به مواد اولیه، هزینه انرژی و میزان تکمیل زنجیره تولید نیز بر عملکرد و قدرت رقابت آنها اثر می‌گذارند.
از نظر زنجیره ارزش، فولاد مبارکه از گستره فعالیت بالادستی تا تولید محصولات فولادی برخوردار است و جهان فولاد سیرجان نیز توسعه بخش‌های پایین‌دستی را دنبال می‌کند. در مقابل، ارزیابی میزان یکپارچگی فولاد بافت به روشن‌شدن وضعیت طرح گندله‌سازی و سهم آن در تأمین نیاز کارخانه وابسته است.
محدودیت برق نیز یکی از چالش‌های مشترک تولیدکنندگان این صنعت است. گزارش مربوط به ثبت رکورد تولید در فولاد بافت، تأمین برق آزاد را از عوامل مؤثر بر عملکرد این شرکت معرفی می‌کند؛ موضوعی که اهمیت پایداری انرژی را در بهره‌برداری از ظرفیت‌های نصب‌شده نشان می‌دهد.
جمع‌بندی
احیا استیل فولاد بافت با ظرفیت اسمی اعلام‌شده یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن آهن اسفنجی، در رده تولیدکنندگان میان‌اندازه این بازار قرار می‌گیرد؛ شرکتی که با توسعه فاز دوم، ثبت رکورد تولید در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ و ورود به فرابورس، وارد مرحله تازه‌ای از فعالیت خود شده است.
با این حال، فاصله ظرفیت تولید آن با فولاد مبارکه و جهان فولاد سیرجان، تفاوت در گستره زنجیره ارزش و ابهام درباره وضعیت برخی طرح‌های توسعه، مانع از آن است که تنها بر مبنای رشد اخیر تولید بتوان درباره جایگاه رقابتی شرکت قضاوت کرد. ارزیابی دقیق‌تر به بررسی صورت‌های مالی، گزارش‌های تولید و فروش و اطلاعات رسمی منتشرشده در سامانه کدال و فرابورس نیاز دارد. همچنین، از آنجا که بخشی از ارقام ظرفیت در منابع شرکتی یا محتوای تبلیغاتی منتشر شده‌اند، تطبیق آنها با داده‌های رسمی برای مقایسه منصفانه بازیگران ضروری است.