پنل خورشیدی؛ گلوگاه پنهان توسعه نیروگاه‌های ایران + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - در حالی که تأمین مالی معمولاً به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین موانع توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در ایران مطرح می‌شود، زنجیره تأمین تجهیزات نیز به همان اندازه می‌تواند سرعت اجرای پروژه‌ها را تعیین کند. پنل خورشیدی در این میان به یکی از حلقه‌های حساس تبدیل شده؛ بازاری که از یک سو با ظرفیت محدود تولید داخل و از سوی دیگر با وابستگی قابل‌توجه به واردات، به‌ویژه از چین، مواجه است.
ظرفیت تولید داخل؛ فاصله میان ظرفیت اسمی و واقعی
بر اساس آمار موجود، ظرفیت اسمی تولید پنل خورشیدی در ایران در سال ۱۴۰۲ حدود ۲ هزار مگاوات در سال برآورد شده بود، اما تنها حدود ۳۰۰ مگاوات از این ظرفیت به‌طور واقعی مورد استفاده قرار گرفت.
طبق اظهارات اخیر معاون سرمایه‌گذاری ساتبا، در حال حاضر سه تا چهار شرکت در ایران پنل خورشیدی تولید می‌کنند که عمدتاً سلول خورشیدی را وارد کرده و در داخل کشور به پنل تبدیل می‌کنند. بر اساس همین اظهارات، ظرفیت تولید فعلی کشور حدود ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ مگاوات برآورد می‌شود.
در سطح جهانی نیز وابستگی زنجیره تأمین پنل به چین قابل‌توجه است؛ به گفته این مقام، ۹ مورد از ۱۰ برند برتر جهان در این صنعت چینی هستند.
سیاست جدید ساتبا برای حمایت از تولید داخل
در همین شرایط، سیاست‌گذار به دنبال تقویت سهم تولیدکنندگان داخلی در بازار پنل است. محسن طرزطلب، رئیس ساتبا، در دوم مهرماه ۱۴۰۵ هم‌زمان با افتتاح بزرگ‌ترین کارخانه تولید اینورتر خورشیدی صنعتی کشور، از دریافت قطعی یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای طرح‌های تجدیدپذیر خبر داد.
او همچنین اعلام کرد برنامه «خرید تضمینی پنل تولید داخل» با هدف کاهش وابستگی به واردات، به‌ویژه واردات از چین، در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته و دستورالعمل اجرایی آن ابلاغ خواهد شد.
به این ترتیب، زنجیره تأمین پنل در حال تبدیل‌شدن به بخشی از سیاست صنعتی توسعه انرژی خورشیدی است؛ موضوعی که می‌تواند بر انتخاب تأمین‌کنندگان و زمان‌بندی اجرای پروژه‌ها اثر بگذارد.
واردات پنل؛ مسیر ریلی برای یک پروژه ملی
در کنار حمایت از تولید داخلی، واردات همچنان یکی از مسیر‌های تأمین تجهیزات پروژه‌های خورشیدی است. ساتبا برای نصب حدود ۱۸۰۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی در بیش از ۵۹۰ سایت کشور، پروژه‌ای را دنبال می‌کند که بخشی از تجهیزات مورد نیاز آن از خارج تأمین می‌شود.
بر اساس اظهارات هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی، استفاده از حمل‌ونقل ریلی برای این پروژه باعث شده زمان واردات تجهیزات از چین به حدود دو هفته کاهش پیدا کند.
این تجربه نشان می‌دهد که در مقیاس پروژه‌های بزرگ، مسئله تأمین پنل تنها به تولید یا خرید محدود نیست و لجستیک و زمان انتقال تجهیزات نیز به بخشی از معادله توسعه نیروگاه‌های خورشیدی تبدیل شده است.
لاوان؛ دو مسیر برای تأمین پنل
هلدینگ نفت و گاز لاوان، از زیرمجموعه‌های گروه مالی گردشگری، که توسعه حدود ۳۰۰۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی را دنبال می‌کند، نیز با همین مسئله مواجه است.
طبق اظهارات جعفرزاده، مدیرعامل هلدینگ لاوان، تأمین پنل مورد نیاز پروژه‌ها از دو مسیر دنبال می‌شود؛ نخست تخصیص پنل از سوی ساتبا و دوم خرید مستقیم از تولیدکنندگان معتبر چینی.
در مسیر نخست، تاکنون ۱۰۰ مگاوات پنل از طریق تخصیص ساتبا به پروژه‌های این هلدینگ اختصاص یافته است. این پنل‌ها در چارچوب فرآیند‌های فنی و کنترل کیفی ساتبا و با استفاده از آزمون‌های آزمایشگاهی تأمین شده‌اند.
در مسیر دوم، فرآیند خرید مستقیم از تولیدکنندگان چینی انجام شده، اما طبق اظهارات مدیرعامل هلدینگ، تاکنون پنل‌های خریداری‌شده وارد ایران نشده‌اند؛ بنابراین تا این مرحله، پنل‌های موجود در پروژه‌های لاوان از مسیر تخصیص ساتبا تأمین شده‌اند.
گلوگاهی فراتر از تأمین مالی
تجربه پروژه‌های خورشیدی نشان می‌دهد توسعه این صنعت تنها به منابع مالی وابسته نیست. ظرفیت واقعی تولید داخل، وابستگی به واردات، سیاست‌های حمایتی دولت، فرآیند تخصیص تجهیزات و حتی نحوه حمل‌ونقل، همگی می‌توانند زمان اجرای پروژه‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.
در مورد لاوان نیز دو مسیر موازی تأمین پنل تعریف شده، اما تا این مرحله مسیر تخصیص ساتبا عملیاتی شده و خرید مستقیم از تولیدکنندگان چینی هنوز به ورود تجهیزات به کشور منجر نشده است. این وضعیت، نمونه‌ای از چالش گسترده‌تری است که توسعه‌دهندگان نیروگاه‌های خورشیدی در مسیر دسترسی به تجهیزات با آن مواجه‌اند