آینده بازار فولاد در گرو کدام مزیت است؛ اعتبار، موقعیت یا زنجیره ارزش؟ + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، صنعت فولاد یکی از مهمترین بخشهای تولیدی ایران به شمار میرود و مقاطع فولادی ساختمانی مانند میلگرد، تیرآهن، نبشی و ناودانی، نقشی تعیینکننده در پروژههای عمرانی، ساختمانی و صنعتی دارند. از همین رو، ثبات تولید در این بخش تنها یک موضوع صنعتی نیست، بلکه بهطور مستقیم بر بازار مسکن، توسعه زیرساختها و حتی صادرات غیرنفتی کشور اثر میگذارد. به همین دلیل، شرکتهای فعال در این حوزه همواره به دنبال راهکارهایی برای کاهش هزینه تولید، مدیریت ریسک و حفظ پایداری عرضه بودهاند.
با وجود فعالیت دهها کارخانه تولیدکننده مقاطع فولادی، بررسی عملکرد شرکتهای شاخص این صنعت نشان میدهد الگوهای رقابتی آنها یکسان نیست. برخی شرکتها با اتکا به برند و سابقه تاریخی بازار را مدیریت میکنند، برخی توسعه منطقهای را در اولویت قرار دادهاند و برخی دیگر با سرمایهگذاری در حلقههای مختلف زنجیره فولاد، تلاش کردهاند وابستگی خود به بازار مواد اولیه را به حداقل برسانند. همین تفاوت در مدلهای کسبوکار، مبنای اصلی رقابت در صنعت مقاطع فولادی ایران را شکل داده است.
برند، جغرافیا یا زنجیره تولید؛ سه مسیر برای رقابت در بازار فولاد
رقابت در صنعت مقاطع فولادی ایران تنها به ظرفیت تولید یا میزان فروش محدود نمیشود، بلکه نوع نگاه شرکتها به مدیریت زنجیره تأمین و بازار، تفاوتهای مهمی را میان آنها ایجاد کرده است. در حالی که برخی تولیدکنندگان با تکیه بر اعتبار برند و سابقه طولانی فعالیت، جایگاه خود را در بازار تثبیت کردهاند، برخی دیگر از مزیتهای جغرافیایی برای توسعه بازارهای داخلی و صادراتی استفاده میکنند. در سالهای اخیر نیز گروهی از شرکتها با حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش، تلاش کردهاند ریسک ناشی از نوسانات بازار مواد اولیه را کاهش دهند.
این تفاوت در راهبردها، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا صنعت فولاد ایران بهشدت تحت تأثیر قیمت سنگآهن، آهن اسفنجی، شمش فولادی، نرخ ارز و سیاستهای تنظیم بازار قرار دارد. در چنین فضایی، هرچه یک تولیدکننده کنترل بیشتری بر حلقههای زنجیره تولید داشته باشد، امکان مدیریت هزینهها و حفظ پایداری تولید نیز افزایش مییابد. به همین دلیل، امروز رقابت میان کارخانههای فولادی تنها بر سر افزایش ظرفیت نیست، بلکه بر سر انتخاب مدل مناسب برای تداوم تولید و حفظ مزیت رقابتی شکل گرفته است.
ذوبآهن اصفهان، فولاد خراسان و فولاد میانه؛ سه الگوی شناختهشده بازار
در میان تولیدکنندگان مقاطع فولادی، ذوبآهن اصفهان همچنان یکی از شناختهشدهترین و اثرگذارترین بازیگران بازار محسوب میشود. این مجموعه که سابقه فعالیت آن به دهه ۱۳۴۰ بازمیگردد، نخستین تولیدکننده فولاد ساختمانی کشور به شمار میرود و همچنان نقش مهمی در بازار مقاطع سنگین، بهویژه تیرآهن و میلگرد، ایفا میکند. جایگاه تاریخی این شرکت، گستردگی شبکه فروش و حضور مستمر در بورس کالا موجب شده قیمت محصولات ذوبآهن در بسیاری از معاملات، بهعنوان یکی از شاخصهای مرجع بازار مورد توجه فعالان صنعت قرار گیرد.
در کنار ذوبآهن، فولاد خراسان و فولاد میانه نیز هر یک بر پایه مزیتهای متفاوت توسعه یافتهاند. فولاد خراسان با بهرهگیری از موقعیت جغرافیایی خود، بخش مهمی از نیاز بازار شرق کشور و بخشی از بازارهای صادراتی همسایه را تأمین میکند و کاهش هزینههای حملونقل، یکی از مزیتهای رقابتی آن به شمار میرود. از سوی دیگر، فولاد میانه با تنوع در تولید انواع میلگرد، تیرآهن، نبشی و ناودانی، توانسته جایگاه خود را در بازارهای شمالغرب و غرب کشور تثبیت کند. هر سه مجموعه، اگرچه از نظر مدل توسعه تفاوتهایی دارند، اما مزیت اصلی آنها بر سابقه حضور در بازار، اعتبار برند و شبکه گسترده توزیع استوار است.
مجتمع فولاد صنعت بناب؛ مزیت رقابتی در تکمیل زنجیره ارزش
در مقابل این الگوهای سنتی، مجتمع فولاد صنعت بناب مسیر متفاوتی را برای توسعه انتخاب کرده است. این مجتمع که از زیرمجموعههای هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان وابسته به گروه مالی گردشگری محسوب میشود، فعالیت خود را از سال ۱۳۸۳ آغاز کرد و امروز با برخورداری از دو واحد ذوب و شش خط نورد گرم، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان بخش خصوصی در صنعت فولاد ایران به شمار میرود. ظرفیت تولید سالانه حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن انواع مقاطع فولادی و ۴۵۰ هزار تن شمش فولادی و آلیاژی، در کنار اشتغالزایی مستقیم برای بیش از دو هزار نفر، این مجموعه را به یکی از بازیگران مهم بازار مقاطع فولادی تبدیل کرده است.
آنچه مجتمع فولاد صنعت بناب را از بسیاری از تولیدکنندگان متمایز میکند، صرفاً ظرفیت تولید یا تنوع محصولات نیست، بلکه جایگاه آن در یک زنجیره یکپارچه تولید فولاد است. این مجتمع مواد اولیه خود را از چرخه داخلی هلدینگ تأمین میکند؛ بهگونهای که سنگآهن استخراجشده توسط شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان، پس از تبدیل به آهن اسفنجی در مجتمع احیاء استیل فولاد بافت، بهعنوان خوراک تولید در اختیار فولاد صنعت بناب قرار میگیرد. این ساختار، وابستگی به خرید مواد اولیه از بازار آزاد را کاهش داده و امکان برنامهریزی پایدارتر برای تولید را فراهم میکند.
در شرایطی که بسیاری از واحدهای نورد کشور ناچارند شمش فولادی مورد نیاز خود را با قیمتهای متغیر از بورس کالا یا بازار تهیه کنند، برخورداری از زنجیره تأمین داخلی میتواند مزیتی راهبردی برای مدیریت هزینهها باشد. کاهش ریسک ناشی از نوسانات بازار، امکان برنامهریزی بلندمدت برای تولید و ثبات بیشتر در تأمین مواد اولیه، از جمله عواملی است که این مدل را از الگوهای متکی بر خرید از بازار متمایز میکند. به همین دلیل، برخی تحلیلگران صنعت فولاد، مجتمع فولاد صنعت بناب را نمونهای از حرکت تولیدکنندگان به سمت مدل زنجیرهمحور میدانند؛ مدلی که در آن، پایداری تولید بیش از هر چیز بر کنترل حلقههای اصلی زنجیره ارزش استوار است.