رقابت هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری بر سر دارایی‌ها و کنترل مدیریتی + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار - هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری بورسی، با وجود اشتراک در تجمیع دارایی‌ها و مدیریت سرمایه‌گذاری، از نظر حوزه فعالیت، ترکیب پرتفوی و میزان کنترل بر شرکت‌های زیرمجموعه تفاوت‌های قابل‌توجهی دارند. گروه سرمایه‌گذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران (سمگا)، وابسته به گروه مالی گردشگری، با تمرکز بر گردشگری و هتلداری، در کنار شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) با پرتفوی چندرشته‌ای و شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات (ومعادن) با تمرکز بر زنجیره معدن و فولاد، سه الگوی متفاوت از سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه را نمایندگی می‌کنند.
بررسی این سه مجموعه نشان می‌دهد که مقایسه هلدینگ‌ها تنها بر مبنای ارزش پرتفوی بورسی، تصویر کاملی از مدل فعالیت آنها ارائه نمی‌کند؛ زیرا نوع دارایی‌ها، سهم شرکت‌های غیربورسی و نقش مدیریتی در شرکت‌های سرمایه‌پذیر نیز در تعیین ماهیت سرمایه‌گذاری آنها مؤثر است. البته به دلیل تفاوت تاریخ گزارش‌های مبنا، ارقام مالی این مقایسه را باید با احتیاط تفسیر کرد.
سمگا؛ تمرکز بر گردشگری و سرمایه‌گذاری با رویکرد کنترلی
گروه سرمایه‌گذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران با نماد سمگا، در بازار سرمایه به‌عنوان هلدینگی با تمرکز بر گردشگری و هتلداری شناخته می‌شود. بررسی گزارش‌های ماهانه این شرکت نشان می‌دهد که سهام بورسی بخش مهمی از دارایی‌های سرمایه‌گذاری آن را تشکیل می‌دهد؛ در کنار آن، شرکت‌های غیربورسی و سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با فعالیت‌های عملیاتی نیز در ساختار پرتفوی مجموعه حضور دارند.
بر اساس گزارش ماهانه مربوط به پایان خردادماه ۱۴۰۵، ارزش پرتفوی بورسی سمگا حدود ۱۰ هزار و ۲۰۹ میلیارد تومان بوده است. در مقابل، ارزش سرمایه‌گذاری‌های غیربورسی شرکت در گزارش فروردین‌ماه ۱۴۰۵ حدود ۲ هزار و ۹۳۵ میلیارد تومان اعلام شده است. مقایسه این دو رقم، با توجه به تفاوت تاریخ گزارش‌ها، نشان می‌دهد که بخش بورسی سهم بزرگ‌تری در ترکیب دارایی‌های سرمایه‌گذاری سمگا دارد؛ هرچند برای تعیین نسبت دقیق و قابل استناد، باید اطلاعات مربوط به یک تاریخ واحد مبنا قرار گیرد.
در گزارش تیرماه ۱۴۰۵ نیز رشد حدود ۲۰ درصدی ارزش سبد بورسی طی یک ماه گزارش شده است. همچنین درآمد حاصل از سود سهام سمگا در سال مالی اخیر ۳۶ میلیارد تومان بوده که حدود ۲۴ درصد بیشتر از سال پیش از آن اعلام شده است. ارزش بازار سهام شرکت نیز بسته به تاریخ گزارش، در محدوده تقریبی ۸٫۵ تا ۱۰ هزار میلیارد تومان قرار داشته است.
در کنار دارایی‌های بورسی، سرمایه‌گذاری‌های غیربورسی برای شناخت ساختار سمگا اهمیت دارند. در گزارش‌ها و تحلیل‌های قدیمی‌تر، از شرکت‌هایی مانند میلاد آریا زیگورات، مهروماه و رکسان نام برده شده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، سمگا ۶۴ درصد سهام رکسان را در اختیار دارد و شرکت مهروماه نیز مالک سه هتل در نجف و کربلا معرفی شده است. ارزش‌ها و جزئیات مالکیت مربوط به برخی از این دارایی‌ها به سال‌های گذشته بازمی‌گردند و برای ترسیم تصویر دقیق وضعیت فعلی، باید با آخرین گزارش‌های رسمی تطبیق داده شوند.
یکی از ویژگی‌های ساختاری سمگا، تأکید اساسنامه آن بر سرمایه‌گذاری با قصد کنترل است. در این رویکرد، هدف صرفاً نگهداری سهام برای کسب بازده مالی نیست، بلکه امکان اعمال نقش مدیریتی در شرکت سرمایه‌پذیر نیز اهمیت دارد. بر همین اساس، تحلیل سمگا باید علاوه بر ارزش روز پرتفوی، میزان نفوذ مدیریتی و سهم فعالیت‌های عملیاتی در مجموعه را نیز در نظر بگیرد.
شستا؛ پرتفوی متنوع با پشتوانه تأمین اجتماعی
شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی، معروف به شستا، از سال ۱۳۶۵ فعالیت خود را آغاز کرده و در سال ۱۳۹۹ وارد بازار سهام شده است. حدود ۸۶ درصد سهام این شرکت، بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، در اختیار سازمان تأمین اجتماعی قرار دارد؛ موضوعی که جایگاه نهادی این مجموعه را از بسیاری از هلدینگ‌های خصوصی متمایز می‌کند.
پرتفوی شستا در حوزه‌های مختلفی از جمله پتروشیمی، دارو، معدن، سیمان و حمل‌ونقل گسترده شده است. چنین ترکیبی، ساختاری چندرشته‌ای ایجاد می‌کند که در آن عملکرد مجموعه به وضعیت چند صنعت و شرکت متفاوت وابسته است.
در یکی از تحلیل‌های منتشرشده، ارزش روز سرمایه‌گذاری‌های بورسی شستا حدود ۲۵۹ هزار و ۹۱۵ میلیارد تومان و ارزش سرمایه‌گذاری‌های غیربورسی آن حدود ۳۳ هزار و ۴۲۰ میلیارد تومان اعلام شده است. در همان تحلیل، نسبت قیمت به خالص ارزش دارایی‌ها یا P/NAV در محدوده ۶۹ تا ۷۰ درصد قرار داشته است.
با مقایسه رقم اعلام‌شده برای پرتفوی بورسی شستا با رقم خردادماه سمگا، ارزش سبد بورسی شستا حدود ۲۵ برابر بیشتر به دست می‌آید. با این حال، چون تاریخ گزارش‌های مبنا یکسان نیست، این نسبت صرفاً تقریبی است و نباید به‌عنوان مقایسه‌ای هم‌زمان از ارزش دارایی‌های دو شرکت تلقی شود.
تفاوت اصلی شستا با سمگا در گستردگی حوزه‌های سرمایه‌گذاری و ساختار سهامداری آن است. شستا با پرتفویی متنوع در چندین صنعت فعالیت می‌کند، در حالی که سمگا هویت سرمایه‌گذاری خود را بیشتر بر گردشگری و هتلداری متمرکز کرده است.
ومعادن؛ تمرکز بر زنجیره معدن و فولاد
شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات با نماد ومعادن، نمونه‌ای از هلدینگ‌هایی است که بخش مهمی از سرمایه‌گذاری خود را در یک زنجیره صنعتی مشخص متمرکز کرده‌اند. این مجموعه در شرکت‌های بزرگ معدنی و فولادی، از جمله گل‌گهر، چادرملو و فخاس، سهام مدیریتی دارد.
تمرکز بر زنجیره معدن و فولاد، ماهیت متفاوتی به پرتفوی ومعادن می‌دهد. در این ساختار، ارتباط میان شرکت‌های سرمایه‌پذیر و حضور در بخش‌های مختلف زنجیره تولید، از استخراج مواد معدنی تا تولید محصولات فولادی، در ارزیابی عملکرد هلدینگ اهمیت دارد.
بر اساس یکی از گزارش‌های منتشرشده در بهمن‌ماه، ارزش پرتفوی بورسی ومعادن حدود ۱۴۳ هزار و ۸۲۰ میلیارد تومان اعلام شده است. این رقم در مقایسه با ارزش بورسی حدود ۱۰ هزار و ۲۰۹ میلیارد تومانی سمگا، تقریباً ۱۴ برابر بیشتر است؛ البته این نسبت نیز به دلیل تفاوت تاریخ گزارش‌ها، صرفاً برای نشان دادن اختلاف مقیاس تقریبی دو مجموعه قابل استفاده است.
معادن و فلزات همچنین بخشی از سرمایه‌گذاری‌های خود را به حوزه‌هایی مانند نیروگاه اختصاص داده است. در یکی از تحلیل‌های قدیمی‌تر نیز سهم این شرکت در محدوده ۶۱ درصد خالص ارزش دارایی‌های آن معامله‌شده توصیف شده بود. با توجه به قدمت این اطلاعات، ارزیابی وضعیت فعلی شرکت به داده‌های به‌روزتری نیاز دارد.
هلدینگ‌های چندرشته‌ای؛ طیف گسترده‌تری از الگو‌های سرمایه‌گذاری
در کنار شستا، ومعادن و سمگا، مجموعه‌هایی مانند سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری با نماد وصندوق، سرمایه‌گذاری غدیر با نماد وغدیر، گروه توسعه ملی با نماد وبانک، سرمایه‌گذاری ملی ایران با نماد ونیکی و گروه مدیریت سرمایه‌گذاری امید با نماد وامید نیز در بازار سرمایه حضور دارند.
این شرکت‌ها در صنایع مختلف سرمایه‌گذاری کرده‌اند و از نظر ترکیب دارایی‌ها، ساختار مالکیت و میزان تمرکز بر یک زنجیره صنعتی، الگو‌های متفاوتی را دنبال می‌کنند. از این رو، دسته‌بندی هلدینگ‌ها تنها بر مبنای اندازه پرتفوی، تفاوت‌های مهم میان مدل‌های کسب‌وکار آنها را نادیده می‌گیرد.
جمع‌بندی؛ تفاوت مدل سرمایه‌گذاری مهم‌تر از اندازه پرتفوی
سمگا، شستا و ومعادن سه الگوی متفاوت سرمایه‌گذاری را در بازار سرمایه ایران دنبال می‌کنند. شستا با پرتفوی گسترده در صنایع مختلف، مدلی چندرشته‌ای دارد؛ ومعادن بخش مهمی از سرمایه‌گذاری‌های خود را بر زنجیره معدن و فولاد متمرکز کرده و سمگا نیز با محوریت گردشگری و هتلداری، ترکیبی از سهام بورسی و سرمایه‌گذاری‌های غیربورسی را در اختیار دارد.
از نظر مقیاس پرتفوی بورسی، ارقام ارائه‌شده فاصله قابل‌توجه سمگا با دو هلدینگ دیگر را نشان می‌دهد؛ اما این تفاوت به‌تنهایی برای قضاوت درباره کیفیت سرمایه‌گذاری یا ظرفیت رشد کافی نیست. میزان کنترل بر شرکت‌های سرمایه‌پذیر، سهم دارایی‌های عملیاتی، سودآوری، جریان نقدی و ارزش‌گذاری دارایی‌ها نیز باید در ارزیابی عملکرد هر مجموعه لحاظ شود.
برای سمگا، بررسی سهم فعالیت‌های عملیاتی گردشگری و هتلداری در کنار دارایی‌های بورسی اهمیت ویژه‌ای دارد. در مقابل، تحلیل شستا به تنوع صنایع و ساختار مالکیت آن وابسته است و در مورد ومعادن نیز جایگاه شرکت‌های زنجیره معدن و فولاد در پرتفوی و عملکرد آنها نقش مهمی ایفا می‌کند.
در نهایت، مقایسه معتبر این سه هلدینگ زمانی امکان‌پذیرتر خواهد شد که ارزش پرتفوی بورسی و غیربورسی، خالص ارزش دارایی‌ها و شاخص‌های سودآوری آنها در یک مقطع زمانی و بر مبنای روش محاسباتی یکسان بررسی شود.