از فیلیمو تا شیدا؛ نقشه قدرت در بازار نمایش خانگی ایران + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، صنعت نمایش خانگی ایران طی سالهای اخیر مسیری پرشتاب را پشت سر گذاشته و از یک بازار مبتنی بر عرضه فیزیکی محتوا به فضایی دیجیتال و رقابتی تبدیل شده است. در این میان، پلتفرمهایی مانند فیلیمو، نماوا و فیلمنت که از بازیگران قدیمیتر این حوزه به شمار میروند، در کنار شیدا بهعنوان یکی از بازیگران تازهوارد، برای تثبیت جایگاه خود در بازار تلاش میکنند.
از فیلیمو تا شیدا؛ شکلگیری بازار جدید
موج نخست پلتفرمهای نمایش خانگی ایران با ورود فیلیمو به بازار شکل گرفت. این سرویس با پیشینه مرتبط با پلتفرم ویدیویی آپارات فعالیت خود را توسعه داد و در سالهای ابتدایی توانست جایگاه قابلتوجهی در میان مخاطبان ایرانی به دست آورد.
پس از آن، نماوا با پشتوانه سرمایهگذاری شاتل وارد رقابت شد و با تمرکز بر تنوع ژانری و تولید محتوای اختصاصی، بخشی از بازار را به خود اختصاص داد. فیلمنت نیز بهعنوان یکی دیگر از بازیگران این عرصه، با تمرکز بر تولیدات باکیفیت فعالیت خود را گسترش داد.
در این میان، شیدا (گروه مالی گردشگری) فعالیت رسمی خود را از ۱۰ بهمن ۱۴۰۳ و همزمان با انتشار نخستین قسمت سریال «آبان» آغاز کرد. این پلتفرم از ابتدا تلاش کرد با همکاری چهرههای شناختهشده سینما و تلویزیون، جایگاه خود را در بازار تثبیت کند.
«آبان» به کارگردانی رضا دادویی و تهیهکنندگی مجید مولایی، با حضور بازیگرانی از جمله شهاب حسینی، لاله مرزبان، امین حیایی و بهاره کیانافشار، از نخستین تولیدات اختصاصی شیدا بود. «بامداد خمار» به کارگردانی نرگس آبیار نیز از دیگر آثار شاخص فصل نخست فعالیت این پلتفرم به شمار میرفت.
فیلیمو؛ بازیگر قدیمی در صدر رقابت
فیلیمو بهعنوان قدیمیترین بازیگر این بازار، در گزارش عملکرد رسمی خود از رشد نزدیک به ۱۲۰ درصدی تعداد مشترکان نسبت به سال ۱۳۹۶ خبر داده بود. مجموع تماشای کاربران این پلتفرم نیز بیش از چهار میلیارد و ۶۶۰ میلیون دقیقه اعلام شده بود.
همچنین بر اساس پیمایش رسمی بازار در دیماه ۱۴۰۲، فیلیمو در شاخص ترجیح برند (MPSA) در جایگاه نخست قرار داشت و بیش از دوسوم مخاطبان شبکه نمایش خانگی، آن را بهعنوان پلتفرم اصلی خود معرفی کرده بودند.
نماوا؛ رقابت با تکیه بر تنوع
نماوا فعالیت خود را با پشتوانه سرمایهگذاری شاتل آغاز کرد و از همان ابتدا تلاش کرد با تنوع ژانری از سایر رقبا متمایز شود. برنامههای موسیقیایی، مسابقات ورزشی و سریالهای درام بخشی از سبد محتوایی این پلتفرم را تشکیل دادهاند.
نخستین سریال اختصاصی نماوا در سال ۱۳۹۶ منتشر شد و این پلتفرم در کمتر از یک سال توانست بیش از ۱۰۰ هزار کاربر جذب کند. در پیمایش دیماه ۱۴۰۲ نیز نماوا با ۴۵.۹ درصد آگاهی از برند، در جایگاه دوم قرار گرفت.
در نیمه دوم سال ۱۴۰۴، نماوا همچنین فصل دوم مجموعه «هفت» را خریداری و پخش کرد؛ اقدامی که نمونهای از معاملات و جابهجایی محتوا میان پلتفرمهای فعال بازار نمایش خانگی محسوب میشود.
فیلمنت؛ جایگاه سوم در آگاهی از برند
فیلمنت نیز در پیمایش دیماه ۱۴۰۲ با ۴۰.۶ درصد آگاهی از برند، در جایگاه سوم قرار داشت. این پلتفرم در شاخص ترجیح برند نیز با ۱۷.۷ درصد، دومین پلتفرم محبوب مخاطبان شبکه نمایش خانگی معرفی شد.
در همان دوره، سریالهای «زخم کاری ۲» و «پوست شیر» بهعنوان پربینندهترین محتواهای کل صنعت با ضریب نفوذ بیش از ۵۰ درصد گزارش شده بودند.
با این حال، باید توجه داشت که ارقام مربوط به فیلیمو، نماوا و فیلمنت، مربوط به پیمایشهای رسمی سال ۱۴۰۲ هستند و نباید بهعنوان تصویر آماری وضعیت امروز بازار در نظر گرفته شوند.
شیدا؛ توسعه سبد محتوا از سریال تا سینما و تئاتر
شیدا در ماههای پس از آغاز فعالیت، سبد محتوایی خود را توسعه داد. در ۳۰ تیر ۱۴۰۴، بخش «نگاه نو» در این پلتفرم آغاز به کار کرد و چهار فیلم سینمایی و یک اثر تئاتری در آن عرضه شد.
همزمان، همکاری با کارگردانانی همچون حسن فتحی، ابراهیم ایرجزاد و پرویز شهبازی، بخشی از راهبرد شیدا برای حضور پررنگتر در بازار تولید محتوا بود.
در فروردین ۱۴۰۵ نیز سریال «اهل ایران» به کارگردانی محمدحسین مهدویان از این پلتفرم پخش شد؛ اثری که داستان آن با آغاز جنگ تحمیلی سوم گره خورده است.
افزایش هزینه تولید؛ چالش مشترک پلتفرمها
افزایش هزینه تولید یکی از مهمترین چالشهای ساختاری صنعت نمایش خانگی در سالهای اخیر بوده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده در رسانههای اقتصادی، پس از سال ۱۴۰۰ دستمزد بازیگران و بودجه تولید آثار افزایش قابلتوجهی پیدا کرده است.
این روند از یک سو میتواند نشانه رشد و بلوغ بازار تولید محتوای نمایش خانگی باشد، اما از سوی دیگر نگرانیهایی درباره پایداری مدل اقتصادی این صنعت و امکان بازگشت سرمایه ایجاد کرده است.
به همین دلیل، افزایش هزینه تولید را نمیتوان صرفاً مسئله یک پلتفرم خاص دانست؛ بلکه این موضوع بخشی از رقابت گسترده میان بازیگران بازار نمایش خانگی است.
نظارت و زیرساخت؛ دو چالش دیگر بازار
پلتفرمهای نمایش خانگی در ایران در چارچوب نظارتی مشخصی فعالیت میکنند و تصمیمهای نظارتی میتواند بر زمان و نحوه انتشار آثار تأثیر بگذارد.
ماجرای سریال «سووشون» در پلتفرم نماوا نمونهای از این شرایط است؛ انتشار این سریال پس از حدود ۵۰ روز توقف و ۱۶ روز محدودیت دسترسی به پلتفرم، از سوم مرداد ۱۴۰۴ از سر گرفته شد.
در کنار مسائل نظارتی، محدودیتهای زیرساخت اینترنت و افزایش وابستگی برخی پلتفرمها به درآمدهای تبلیغاتی نیز در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ از جمله چالشهای این صنعت بودهاند؛ مسائلی که نشان میدهد الگوی درآمدی پایدار برای تمام بازیگران این بازار هنوز بهطور کامل تثبیت نشده است.
رقابت آینده بر سر ژانر و مخاطب
یکی از محورهای اصلی رقابت میان پلتفرمهای نمایش خانگی، تلاش برای جذب گروههای مختلف مخاطبان از طریق تنوع ژانری است. برخی پلتفرمها بر درام اجتماعی و تاریخی تمرکز کردهاند و برخی دیگر به سمت آثار معمایی و جنایی رفتهاند.
انتشار سریال «اعتراف میکنم» در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ نیز نمونهای از حرکت بازار به سمت تنوع بیشتر ژانری است.
شیدا نیز در همین مسیر، در کنار تولیدات اجتماعی مانند «آبان» و آثار تاریخی مانند «اهل ایران»، همکاری با کارگردانان صاحبسبک در ژانرهای مختلف را دنبال کرده است.
بازاری که هنوز در حال بلوغ است
بازار نمایش خانگی ایران با وجود چالشهای اقتصادی، نظارتی و زیرساختی، همچنان در مسیر توسعه قرار دارد. حضور همزمان فیلیمو، نماوا، فیلمنت و شیدا، رقابت بر سر تولید و عرضه محتوا را افزایش داده و هر پلتفرم تلاش میکند با ساخت هویت محتوایی متمایز، سهم بیشتری از مخاطب را جذب کند.
شیدا بهعنوان یکی از تازهواردهای این بازار، مسیر خود را با تکیه بر همکاری با چهرههای شناختهشده سینما و تلویزیون و توسعه تدریجی سبد محتوا از سریال به فیلم سینمایی و تئاتر دنبال کرده است.
در نهایت، آینده این صنعت تا حد زیادی به ثبات چارچوبهای نظارتی، پایداری مدلهای درآمدی و توانایی پلتفرمها در ایجاد تعادل میان هزینه تولید و بازگشت سرمایه وابسته خواهد بود. آنچه تاکنون مشخص است، تثبیت نمایش خانگی بهعنوان یکی از بخشهای مهم مصرف رسانهای در ایران و تداوم رقابت میان بازیگران این بازار است.