نبض تولید فولاد در دست آهن اسفنجی؛ رقابت بر سر ظرفیت، فناوری و زنجیره ارزش + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، در زنجیره تولید فولاد، هیچ کارخانه ذوبی بدون تأمین پایدار آهن اسفنجی قادر به ادامه فعالیت نیست. این محصول که از طریق فرآیند احیای مستقیم سنگآهن تولید میشود، خوراک اصلی کورههای قوس الکتریکی محسوب شده و نقش تعیینکنندهای در ظرفیت تولید فولاد کشور دارد. به همین دلیل، توسعه واحدهای تولید آهن اسفنجی طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای سرمایهگذاری در صنعت فولاد ایران تبدیل شده است.
برخلاف تصور رایج، رقابت در این صنعت تنها بر سر افزایش ظرفیت تولید نیست. برخی شرکتها با تکیه بر مقیاس بزرگ تولید، برخی با بهرهگیری از فناوریهای نوین و برخی دیگر با قرار گرفتن در زنجیرههای یکپارچه فولاد، مدلهای متفاوتی را برای توسعه انتخاب کردهاند. همین تفاوت در راهبردها، چهره امروز صنعت آهن اسفنجی ایران را شکل داده و آن را به یکی از مهمترین حلقههای رقابت در زنجیره فولاد تبدیل کرده است.
جایگاه راهبردی آهن اسفنجی در صنعت فولاد
آهن اسفنجی نخستین حلقه ارزشآفرین پس از فرآوری سنگآهن در زنجیره فولاد محسوب میشود. این محصول با حذف اکسیژن موجود در سنگآهن و تبدیل آن به آهن فلزی، ماده اولیه مورد نیاز واحدهای ذوب را تأمین میکند. در سالهای اخیر، با گسترش فناوری احیای مستقیم و افزایش ظرفیت کورههای قوس الکتریکی، وابستگی صنعت فولاد ایران به آهن اسفنجی بیش از گذشته افزایش یافته و این محصول به یکی از مهمترین شاخصهای امنیت تولید در صنعت فولاد تبدیل شده است.
ایران به دلیل برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی، شرایط مناسبی برای توسعه فناوری احیای مستقیم دارد؛ مزیتی که سبب شده کشور پس از هند، دومین تولیدکننده بزرگ آهن اسفنجی جهان باشد. کارشناسان معتقدند این جایگاه، علاوه بر تأمین نیاز صنایع داخلی، ظرفیت مناسبی برای توسعه صادرات و افزایش ارزش افزوده زنجیره فولاد ایجاد کرده و نقش ایران را در بازار جهانی این محصول تقویت کرده است.
گلگهر، غدیر ایرانیان و فولاد شادگان؛ سه الگوی توسعه در صنعت DRI
در میان تولیدکنندگان آهن اسفنجی، شرکت توسعه آهن و فولاد گلگهر با اجرای مگاپروژههای احیای مستقیم، بزرگترین تولیدکننده این محصول در کشور به شمار میرود. استقرار این مجموعه در مجاورت معادن بزرگ سنگآهن سیرجان و بهرهبرداری از چندین مگامدول احیا، امکان تولید میلیونها تن آهن اسفنجی را فراهم کرده است. مقیاس بالای تولید و دسترسی مستقیم به مواد اولیه، مهمترین مزیت رقابتی گلگهر محسوب میشود و این شرکت را به یکی از اصلیترین تأمینکنندگان خوراک کارخانههای فولادسازی کشور تبدیل کرده است.
در کنار گلگهر، آهن و فولاد غدیر ایرانیان و صنعت فولاد شادگان نیز هر یک با رویکردی متفاوت در این بازار حضور دارند. غدیر ایرانیان با استقرار در استان یزد و نزدیکی به مجتمعهای معدنی و فولادی فلات مرکزی، نقش مهمی در تأمین نیاز واحدهای فولادسازی این منطقه ایفا میکند و توسعه ظرفیت تولید را در دستور کار دارد. از سوی دیگر، فولاد شادگان با بهرهگیری از فناوری بومی PERED و موقعیت جغرافیایی مناسب در جنوب کشور، علاوه بر تأمین بازار داخلی، از ظرفیت دسترسی به شبکه حملونقل و بازارهای صادراتی نیز برخوردار است. این سه مجموعه اگرچه از نظر ظرفیت و موقعیت جغرافیایی تفاوتهایی دارند، اما وجه مشترک آنها تمرکز بر عرضه گسترده آهن اسفنجی به بازار ملی است.
احیاء استیل فولاد بافت؛ حلقه راهبردی در زنجیره یکپارچه فولاد
در میان تولیدکنندگان آهن اسفنجی، شرکت احیاء استیل فولاد بافت مسیر متفاوتی را دنبال کرده است. این مجتمع که از زیرمجموعههای هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان وابسته به گروه مالی گردشگری به شمار میرود، فعالیت خود را در قالب یکی از طرحهای ملی فولاد آغاز کرد و امروز با بهرهگیری از فناوری PERED و ظرفیت تولید سالانه ۸۰۰ هزار تن آهن اسفنجی، یکی از واحدهای مهم این صنعت محسوب میشود. موقعیت این کارخانه در استان کرمان، در کنار اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم برای هزاران نفر، آن را به یکی از قطبهای صنعتی جنوب شرق کشور تبدیل کرده است.
ویژگی متمایز احیاء استیل فولاد بافت، تنها ظرفیت تولید آن نیست، بلکه نقش آن در یک زنجیره ارزش یکپارچه است. برخلاف بسیاری از تولیدکنندگان آهن اسفنجی که محصول خود را در بورس کالا یا بازار آزاد عرضه میکنند، بخش عمده تولید این مجتمع بهصورت مستقیم در اختیار مجتمع فولاد صنعت بناب قرار میگیرد. مواد اولیه این کارخانه نیز از سنگآهن استخراجشده توسط شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان تأمین میشود. در نتیجه، احیاء استیل فولاد بافت به حلقه میانی زنجیرهای تبدیل شده که از معدن آغاز و تا تولید محصولات نهایی فولادی ادامه پیدا میکند. این ساختار، ریسک تأمین مواد اولیه را کاهش داده و امکان برنامهریزی پایدارتر برای تولید را در کل زنجیره فراهم میسازد.