آیا سرمایه گذاری در متاورس جواب میده؟
آیا سرمایه گذاری در متاورس یک فرصت واقعی برای رشد سرمایه است یا صرفا یک موج هیجانی که دیر یا زود تمام میشود؟ این سوال امروز به یکی از دغدغههای اصلی افرادی تبدیل شده که به دنبال مسیرهای جدید سرمایه گذاری و مخصوصا سرمایه گذاری بلند مدت هستند.
سرمایه گذاری در متاورس زمانی معنا پیدا میکند که بدانید کدام بخشها هنوز در حال سوزاندن سرمایهاند و کدام مسیرها به درآمد واقعی رسیدهاند. متاورس یک راه مستقیم ندارد و همین ابهام، هم تهدید است هم فرصت. اگر میخواهید بدانید کجاها سرمایهگذاران ضرر کردهاند، کدام مدلها جواب دادهاند و آیا میشود روی متاورس بهعنوان یک سرمایه گذاری بلند مدت حساب کرد یا نه، ادامه این متن دقیقا برای همین نوشته شده است.
متاورس چیست؟
متاورس به مجموعهای از محیطهای دیجیتال تعاملی، همزمان و سهبعدی گفته میشود که امکان حضور کاربر، تعامل اجتماعی، تولید محتوا و تبادل اقتصادی را در یک بستر دیجیتال فراهم میکنند. این محیطها میتوانند از طریق ابزارهای مختلفی مانند موبایل، رایانه، هدستهای واقعیت مجازی یا عینکهای هوشمند در دسترس باشند و لزوما به یک پلتفرم، فناوری یا شرکت خاص محدود نمیشوند. از نظر فنی، متاورس بر همگرایی فناوریهایی مانند واقعیت مجازی و افزوده، محاسبات فضایی، موتورهای سهبعدی، زیرساختهای ابری و در برخی مدلها، سیستمهای هویتی و پرداخت دیجیتال استوار است.
نکته کلیدی اینجاست که متاورس یک «محصول نهایی» یا یک بازار یکپارچه نیست، بلکه یک اکوسیستم چندلایه است. این اکوسیستم میتواند شامل پلتفرمهای سرگرمی، ابزارهای آموزشی، شبیهسازیهای صنعتی، Digital Twin و خدمات سازمانی باشد که هرکدام منطق اقتصادی، مدل درآمدی و چرخه رشد متفاوتی دارند. به همین دلیل، متاورس را نمیتوان با یک معیار واحد ارزیابی کرد یا درباره آن حکم کلی صادر کرد.
از منظر سرمایه گذاری در متاورس، همین چندلایه بودن اهمیت بالایی دارد. متاورس یک دارایی واحد برای خرید و فروش نیست، بلکه مجموعهای از حوزهها و فناوریهاست که ریسک و بازده آنها بهشدت با هم تفاوت دارد. بیتوجهی به این ساختار پیچیده، باعث میشود تصمیمگیری در مسیر سرمایه گذاری بلند مدت بر پایه تصور سادهانگارانه انجام شود و ریسک سرمایهگذاری به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
توهم یا آینده سرمایه گذاری دیجیتال؟
متاورس برای بخشی از بازار، یادآور موجهای هیجانی و پروژههای پر سر و صداست که نتوانستند به وعدههای خود عمل کنند. افت کاربران، تعطیلی برخی پلتفرمها و زیانهای مالی سنگین باعث شده عدهای، متاورس را یک توهم تبلیغاتی بدانند. این نگاه، وقتی تقویت میشود که سرمایه گذاری در متاورس بدون تحلیل و صرفا بر اساس ترندهای مقطعی انجام شده باشد.
اما در سمت دیگر، دادهها و رفتار بازیگران بزرگ بازار تصویر متفاوتی نشان میدهد. شرکتهای فناوری همچنان میلیاردها دلار روی زیرساختها، سختافزارها و کاربردهای عملی متاورس هزینه میکنند. این یعنی متاورس بیش از آنکه یک موج زودگذر باشد، یک مسیر بلندمدت و تدریجی است. برای کسانی که به سرمایه گذاری بلند مدت فکر میکنند، متاورس نه یک وعده سریع، بلکه یک فرآیند زمانبر است که فقط در صورت انتخاب درست حوزهها میتواند به آینده سرمایه گذاری در متاورس معنا بدهد.
کارنامه مالی متاورس، بررسی دورههای سودآور و ضررده
برای ارزیابی سرمایه گذاری در متاورس، باید کارنامه مالی را بدون تعارف دید. گزارش رسمی متا نشان میدهد واحد Reality Labs در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۷.۷۳ میلیارد دلار از سود عملیاتی کل شرکت کم کرده است. خود متا نیز اعلام کرده که انتظار دارد زیانهای عملیاتی این بخش در سال ۲۰۲۵ افزایش پیدا کند. این اعداد نشان میدهد متاورس عمومی، حداقل در این مقطع، هنوز به مرحله بازدهی نرسیده است.
این روند در سال ۲۰۲۵ هم ادامه داشته است. طبق گزارش سهماهه سوم ۲۰۲۵، زیان عملیاتی Reality Labs در دوره ۹ماهه به حدود ۱۳.۱۷۱ میلیارد دلار رسیده است. این دادهها بهروشنی نشان میدهد که سرمایه گذاری در متاورس در سطح زیرساخت و پلتفرمهای بزرگ، افق کوتاهمدت سوددهی ندارد و بیشتر بهعنوان یک سرمایه گذاری بلند مدت تعریف میشود.
در مقابل، همه بخشهای مرتبط با متاورس عملکرد یکسانی نداشتهاند. Roblox در گزارش مالی ۲۰۲۴ از رشد ۲۹ درصدی درآمد و ۲۴ درصدی بوکینگ خبر داده و همزمان به بهبود حاشیهها و رشد جریان نقد عملیاتی اشاره کرده است. این موضوع نشان میدهد مدلهای پلتفرمی مبتنی بر سرگرمی و اقتصاد سازندگان، برخلاف متاورسهای پرهزینه زیرساختی، توانستهاند به درآمد واقعی برسند؛ حتی اگر سود خالص آنها همچنان نوسانی باشد.
آیا میتوان روی متاورس به عنوان یک سرمایه گذاری بلند مدت حساب کرد؟
پاسخ این سوال برای سرمایه گذاری در متاورس مطلق و یکسان نیست. دادهها نشان میدهد متاورس عمومی و پروژههای پرهزینه زیرساختی هنوز در مرحله سرمایهسوزی قرار دارند و بازده کوتاهمدت ایجاد نکردهاند. همین موضوع باعث میشود متاورس برای افرادی که به دنبال سود سریع هستند، گزینه مناسبی نباشد.
اما وقتی زاویه نگاه به سرمایه گذاری بلند مدت تغییر میکند، تصویر دقیقتر میشود. بخشهایی از متاورس که مدل درآمدی مشخص دارند، مانند پلتفرمهای مبتنی بر اقتصاد کاربران، تولید محتوا و کاربردهای صنعتی، نشانههای رشد پایدار و جریان نقد واقعی را نشان دادهاند. این یعنی متاورس بهعنوان یک کل واحد قابل قضاوت نیست و فقط برخی مسیرهای آن ظرفیت تبدیل شدن به یک سرمایه گذاری بلند مدت را دارند.
در نتیجه، میتوان روی متاورس حساب کرد، اما نه بهعنوان یک شرطبندی هیجانی. سرمایه گذاری در متاورس زمانی منطقی است که بر پایه انتخاب حوزه درست، افق زمانی واقعبینانه و پذیرش این واقعیت باشد که بازده این بازار تدریجی و زمانبر است.
نتیجهگیری
بررسی دادهها و عملکرد بازیگران اصلی بازار نشان میدهد سرمایه گذاری در متاورس یک مسیر یکدست و کمریسک نیست. بخشی از این فضا همچنان با زیان عملیاتی و افق بازدهی بلندمدت همراه است، در حالی که برخی حوزهها توانستهاند به مدل درآمدی مشخص و جریان نقد واقعی برسند. همین تفاوت، اهمیت تحلیل و انتخاب آگاهانه را دوچندان میکند.
در نتیجه، متاورس تنها زمانی میتواند گزینهای قابل بررسی برای سرمایه گذاری بلند مدت باشد که بر پایه شناخت دقیق حوزهها، ارزیابی دادههای مالی و مدیریت ریسک انجام شود. ورود هیجانی و بدون استراتژی، احتمال زیان را افزایش میدهد، اما رویکرد تحلیلی و مرحلهای میتواند متاورس را به بخشی حسابشده از سبد سرمایه گذاری در متاورس تبدیل کند.