هلدینگهای نفت، گاز و پتروشیمی ایران؛ از خدمات فنی تا صنایع پاییندست + اینفوگرافی
به گزارش نبض بازار ، صنعت نفت، گاز و پتروشیمی ایران تنها به شرکتهای تولیدکننده نفت و محصولات پتروشیمی محدود نمیشود. در اطراف این زنجیره، مجموعهای از هلدینگها در حوزههایی مانند خدمات فنی و مهندسی، تولید محصولات شیمیایی، تأمین تجهیزات و توسعه زیرساختهای انرژی فعالیت میکنند.
تفاوت در مدل فعالیت این مجموعهها باعث شده برخی بر یک صنعت مشخص تمرکز کنند و برخی دیگر، سبدی از فعالیتهای مرتبط با انرژی و صنایع دیگر را در اختیار داشته باشند.
غدیر و مپنا؛ مدل هلدینگهای چندصنعتی
گروه غدیر یکی از مجموعههای چندصنعتی حاضر در این حوزه است که از طریق زیرمجموعههایی مانند نفت و گاز غدیر و پتروشیمی غدیر در صنعت انرژی فعالیت دارد.
این گروه علاوه بر نفت، گاز و پتروشیمی، در حوزههایی مانند معدن، سیمان و خدمات مالی نیز حضور دارد. به این ترتیب، فعالیت انرژی بخشی از سبد گستردهتر سرمایهگذاری این هلدینگ محسوب میشود.
گروه صنعتی مپنا نیز ساختاری مشابه از نظر تنوع فعالیت دارد. این مجموعه علاوه بر نیروگاهسازی، در حوزه نفت و گاز، حملونقل ریلی و صنایع وابسته فعالیت میکند.
تفاوت این مدل با هلدینگهای تخصصیتر، در گستره فعالیت و ارتباط میان چند صنعت زیرمجموعه است.
انتخاب؛ تمرکز بر صنایع پاییندست پتروشیمی
هلدینگ نفت، گاز و پتروشیمی انتخاب، یکی دیگر از مجموعههای حاضر در این بازار است که با هدف توسعه فعالیتهای پتروشیمی و صنایع پاییندست شکل گرفته است.
تمرکز این مجموعه بر تولید و صادرات پلیاستایرن و محصولات مرتبط است؛ رویکردی که نشان میدهد بخشی از سرمایهگذاری هلدینگها در صنعت انرژی به سمت افزایش ارزش افزوده محصولات پتروشیمی حرکت کرده است.
لاوان؛ سه مسیر فعالیت در صنعت انرژی
شرکت گروه توسعه انرژی نفت و گاز لاوان از سال ۱۳۹۳ فعالیت خود را در صنعت انرژی آغاز کرده است.
این مجموعه در ساختار گروه مالی گردشگری، یکی از پنج هلدینگ اصلی گروه محسوب میشود و فعالیت خود را در سه محور اصلی دنبال کرده است: خدمات فنی و مهندسی نفت، صنایع پاییندست پتروشیمی و انرژیهای تجدیدپذیر.
این سه محور، مدل فعالیت لاوان را از یک هلدینگ صرفاً متمرکز بر یک محصول یا بخش مشخص از صنعت انرژی متمایز میکند.
خدمات فنی برای بخش بالادست نفت
نخستین محور فعالیت لاوان، ارائه خدمات فنی و مهندسی به صنعت بالادست نفت است.
این فعالیت از طریق شرکت اوکسین پترولیوم دنبال میشود؛ شرکتی که طبق اطلاعات گزارش، از سال ۲۰۱۵ در تهران ثبت شده است.
خدمات این مجموعه شامل ماژولسازی، تثبیت پسماند، مدیریت گاز سولفید هیدروژن و احداث سریع واحدهای فرآورش نفت خام است.
بر اساس گزارش، این خدمات در پروژههای میادین نفتی کشور و در همکاری با شرکت ملی نفت ایران ارائه شدهاند.
ورود لاوان به صنایع پاییندست
دومین محور توسعه لاوان، ورود به بخش پاییندست پتروشیمی است.
در اردیبهشت ۱۴۰۳، این هلدینگ ۷۰ درصد سهام شرکت صنایع پتروشیمی کیمیا اندیمشک را خریداری کرد.
این معامله، حضور لاوان در حوزه تولید محصولات پاییندست پتروشیمی را وارد مرحله جدیدی کرد. بر اساس گزارش، پروژههای این مجموعه علاوه بر تأمین بخشی از نیاز داخلی، بازارهای منطقهای از جمله شبهقاره هند و حاشیه دریای خزر را نیز هدف قرار دادهاند.
ورود به تولید پاییندست در حالی انجام شده که برخی هلدینگهای دیگر نیز مسیر مشابهی را برای افزایش ارزش افزوده محصولات پتروشیمی دنبال میکنند؛ هرچند محصول و فناوری مورد استفاده آنها متفاوت است.
اندیمشک و زنجیره اسید استیک
شرکت پتروشیمی کیمیا اندیمشک در زنجیره تولید محصولات پاییندست پتروشیمی قرار میگیرد.
اسید استیک از جمله محصولاتی است که در صنعت پتروشیمی ایران با استفاده از خوراک متانول و گاز سنتز تولید میشود.
ورود این پروژه به زنجیره تولید محصولات شیمیایی، در چارچوب تلاش صنعت پتروشیمی برای حرکت از صادرات مواد اولیه به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر قابل بررسی است.
در این مدل، هدف تنها افزایش ظرفیت تولید نیست؛ بلکه تبدیل بخشی از خوراک موجود در زنجیره پتروشیمی به محصولات نهاییتر نیز مورد توجه قرار میگیرد.
سومین محور؛ انرژی خورشیدی
لاوان در کنار فعالیتهای نفتی و پتروشیمی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را نیز در برنامه خود قرار داده است.
بر اساس اطلاعات گزارش، این هلدینگ پروژه احداث مجموعاً ۳ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی را در استانهای اصفهان، قزوین، مرکزی، فارس، سیستان و بلوچستان، قم، کرمان و بوشهر در دستور کار دارد.
در صورت اجرای کامل این طرح، فعالیت لاوان از حوزه هیدروکربنها فراتر خواهد رفت و بخش تولید برق تجدیدپذیر را نیز دربر خواهد گرفت.
با این حال، تحقق این ظرفیت به اجرای عملی پروژهها، تأمین مالی، اتصال به شبکه و سایر الزامات توسعه نیروگاههای بزرگ وابسته است.
تفاوت مدلهای هلدینگداری
مقایسه این مجموعهها نشان میدهد هلدینگهای فعال در صنعت انرژی ایران از یک الگوی واحد پیروی نمیکنند.غدیر و مپنا ساختاری چندصنعتی دارند و فعالیت انرژی را در کنار حوزههای دیگر دنبال میکنند.
انتخاب تمرکز بیشتری بر پتروشیمی و صنایع پاییندست دارد.لاوان نیز در عین حضور در خدمات بالادستی نفت، به سمت پتروشیمی پاییندست و انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کرده است.
این تفاوتها را میتوان بخشی از تلاش هلدینگها برای کاهش وابستگی به یک بخش مشخص از بازار انرژی و ایجاد منابع درآمدی متنوعتر دانست.
زنجیره ارزش؛ مسئله اصلی صنعت
یکی از مسائل مشترک میان این مجموعهها، تکمیل زنجیره ارزش است.
صنعت نفت و گاز ایران بخش قابلتوجهی از درآمد خود را از فروش مواد اولیه و محصولات پایه به دست میآورد، در حالی که توسعه صنایع پاییندست میتواند امکان تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر را فراهم کند.
ورود هلدینگهایی مانند لاوان و انتخاب به صنایع پاییندست پتروشیمی را میتوان در همین چارچوب بررسی کرد؛ هرچند میزان موفقیت این پروژهها به ظرفیت تولید، بازار فروش، فناوری و دسترسی به منابع مالی وابسته است.
بازار صادراتی؛ چالش بعدی
تولید محصول تنها مرحله تکمیل زنجیره نیست. دسترسی به بازار صادراتی و امکان فروش پایدار نیز برای پروژههای پتروشیمی اهمیت دارد.
تحریمها و محدودیتهای بینالمللی، مسیر صادرات محصولات انرژی ایران را پیچیدهتر کردهاند. در چنین شرایطی، بازارهای منطقهای اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
بر اساس گزارش، پروژههای مرتبط با پتروشیمی کیمیا اندیمشک بازارهایی مانند شبهقاره هند و کشورهای حاشیه دریای خزر را هدف قرار دادهاند.
توانایی ایجاد مسیرهای صادراتی پایدار، در کنار ظرفیت تولید، یکی از عوامل تعیینکننده در ارزیابی اقتصادی این پروژهها خواهد بود.
حرکت همزمان در دو جهت
تحولات صنعت انرژی نشان میدهد بخشی از هلدینگهای فعال در این حوزه همزمان دو مسیر را دنبال میکنند: توسعه زنجیرههای موجود و ورود به حوزههای جدید انرژی.
در بخش اول، سرمایهگذاری در صنایع پاییندست پتروشیمی و تولید محصولات شیمیایی قرار دارد.
در بخش دوم، انرژیهای تجدیدپذیر و بهویژه نیروگاههای خورشیدی در حال تبدیل شدن به یکی از حوزههای مورد توجه سرمایهگذاران هستند.
مدل فعالیت لاوان نمونهای از ترکیب این دو مسیر است؛ مجموعهای که از خدمات فنی در بخش بالادست آغاز کرده، وارد پتروشیمی پاییندست شده و همزمان توسعه نیروگاههای خورشیدی را دنبال میکند.