بهرهوری تولید در سایه ناترازی انرژی/اسوه با مصرف انرژی فعلی به صرفه کار میکند؟
به گزارش نبض بازار-شرکت داروسازی اسوه در سال مالی جاری، برهه حساسی از زیست اقتصادی خود را تجربه میکند. بررسی زنجیره ارزش این شرکت نشان میدهد که مدیریت مجموعه تلاش کرده است تا با تنوعبخشی به سبد محصولات، نوسانات بازار را پوشش دهد؛ اما آنچه در اعماق صورتهای مالی ماهانه خودنمایی میکند، تقابل جدی میان «تکنولوژی تولید» و «بهای تمامشده انرژی» است. در اقتصادی که قیمتگذاری دارو تحت نظارتهای شدید است، هرگونه نوسان در نهادههای تولید، بهویژه حاملهای انرژی، میتواند مرز میان سودآوری و زیاندهی را جابهجا کند.
نوسانات تولید و چالش ظرفیت بلااستفاده
نگاهی به روند تولید در سه ماهه اخیر نشاندهنده یک عدم ثبات در خروجی خطوط تولید است. در شهریورماه، شرکت شاهد اوجگیری تولید قرص با رقم ۳۱ میلیون عدد بود، اما این عدد در مهرماه به ۳۴ میلیون افزایش و ناگهان در آبانماه به ۱۸ میلیون عدد سقوط کرد. این نوسان شدید در لایه اول تحلیل، نشاندهنده تولید دستهای متأثر از تأمین مواد اولیه یا برنامهریزی برای بازسازی خطوط است. اما از منظر انرژی، این نوسان یک «سم مهلک» برای بهای تمام شده محسوب میشود. زمانی که زیرساختهای کارخانه برای ظرفیت بالایی از مصرف برق و گاز تنظیم شدهاند، کاهش تولید در آبانماه به معنای آن است که سهم هزینههای ثابت انرژی بهازای هر واحد محصول (Unit Cost) به شدت جهش یافته است. در واقع، داسوه در ماههای کمتولید، هزینه انرژیِ ظرفیتی را پرداخت میکند که خروجی متناسب با آن را نداشته است.
کالبدشکافی تراز انرژی: جهش قیمت در برابر ثبات مصرف
تحلیل تراز انرژی در داروسازی اسوه نشاندهنده یک «پارادوکس عملیاتی» خطرناک است. دادهها تایید میکنند که مدیریت کارخانه موفق شده است مقدار مصرف فیزیکی انرژی را در سطحی نسبتاً ثابت نگاه دارد، اما این انضباط مصرفی در برابر طوفان جهش نرخها کاملاً بیاثر شده است. در واقع، «داسوه» با پدیدهای مواجه است که میتوان آن را «تورم زیرساختی تحمیلی» نامید؛ وضعیتی که در آن بهرهوری مکانیکی با بهرهوری ریالی فرسنگها فاصله گرفته است.
در بخش برق مصرفی، فاجعه نرخگذاری به وضوح در گزارش مهرماه خودنمایی میکند. در حالی که مقدار مصرف برق شرکت در مهرماه (۴۲۶ مگاوات ساعت) تفاوت فاحشی با ماههای قبل ندارد، اما نرخ خرید هر مگاوات ساعت به رقم بیسابقه ۱۳.۵ میلیون ریال جهش یافته است. این در حالی است که میانگین نرخ برق در ماههای ابتدایی سال حدود ۹.۷ میلیون ریال بوده است. این یعنی شرکت بدون آنکه تولید بیشتری داشته باشد یا دستگاه جدیدی اضافه کرده باشد، تنها به دلیل تغییر جداول تعرفهای در فصول پرمصرف، با ۴۰ درصد افزایش هزینه در این بخش روبهرو شده است. تداوم این روند در آبانماه با نرخ ۱۱.۳ میلیون ریال نشان میدهد که «برق ارزان» برای همیشه از سرفصلهای ترازنامه اسوه حذف شده است.
در حوزه گاز مصرفی، وضعیت به مراتب بحرانیتر است و نشان از یک ناترازی عمیق دارد. با نگاهی به عملکرد سال گذشته، نرخ هر مترمکعب گاز برای این شرکت حدود ۵،۴۰۰ ریال بود، اما در آبان ۱۴۰۴ این نرخ به ۱۱،۶۰۰ ریال رسیده است؛ یک جهش بیش از ۱۰۰ درصدی که مستقیماً بر گلوگاههای حرارتی کارخانه فشار میآورد. نکته کلیدی اینجاست که در گزارش مهرماه، شرکت ناچار به اصلاح مقادیر مصرف آب و گاز شده و علت آن را صراحتاً «افزایش مصرف» عنوان کرده است. این اصلاحیه سیگنالی منفی به تحلیلگران صادر میکند: سیستمهای تاسیساتی و موتورخانهای شرکت در مواجهه با تغییر فصل، دچار افت بازدهی شده و برای خروجی ثابت، انرژی بیشتری بلعیدهاند.
این ناترازی زمانی جدیتر میشود که آن را با تیراژ تولید تطبیق دهیم. در آبانماه که هزینههای انرژی به سقف خود نزدیک شده، تولید بخش قرص (بزرگترین خط تولید شرکت) با ریزش حدود ۵۰ درصدی نسبت به مهرماه مواجه شده است. این به معنای فاجعه در «هزینه جذبنشده در تولید» است. وقتی خطوط تولید با نیمی از ظرفیت کار میکنند، اما هزینههای روشنایی، سرمایش، گرمایش و نگهداری فشار اتمسفر در اتاقهای تمیز ثابت میماند، سهم انرژی در بهای تمامشده هر دانه قرص به شکل تصاعدی بالا میرود. در واقع، داروسازی اسوه در حال حاضر بابتِ «تولید نکردن» هم جریمه انرژی پرداخت میکند.
علاوه بر این، نسبت هزینه آب مصرفی نیز رشد عجیبی را نشان میدهد. نرخ آب از ۲۷ هزار ریال در سال گذشته به بیش از ۵۷ هزار ریال در هر مترمکعب رسیده است. در صنعتی که آب نه تنها برای شستشو، بلکه به عنوان یکی از مواد اولیه حیاتی و خنککننده سیستمها کاربرد دارد، این رشد ۱۱۲ درصدی به معنای فرسایش تدریجی حاشیه سود خالص است.
آیا تولید در اسوه همچنان بهصرفه است؟
برای پاسخ به این سوال باید به نسبت فروش به هزینه انرژی نگریست. در آبانماه، کل هزینه انرژی مصرفی شرکت حدود ۱۰ هزار میلیون ریال بوده است، در حالی که درآمد حاصل از فروش در همان ماه رقمی حدود ۷۲۳ هزار میلیون ریال ثبت شده است. در نگاه اول، سهم ۱.۴ درصدی انرژی از فروش ممکن است ناچیز به نظر برسد، اما نقد اصلی جای دیگری است. در صنعت دارو، سود خالص معمولاً در محدودههای ۲۰ تا ۳۰ درصد نوسان میکند. وقتی هزینههای برق و گاز با رشد ۱۰۰ درصدی مواجه میشوند و از سوی دیگر، نرخ فروش محصولات (مانند قرصها که نرخ فروش آنها در آبان حدود ۱۵ هزار ریال بوده) تحت کنترل است، شرکت در «گازانبر قیمتی» قرار میگیرد.
صرفه اقتصادی در اسوه اکنون به شدت به محصولات "کپسول" و "آمپول" وابسته شده است. گزارش اصلاحی شهریورماه که نشاندهنده افزایش مبلغ فروش کپسول بابت محصول "فینگولید" است، نشان میدهد که شرکت راه نجات خود را در محصولات با تکنولوژی بالا و نرخ فروش بیشتر دیده است. نرخ فروش کپسولها در آبان به ۳۲۵ هزار ریال رسیده که در مقایسه با نرخ ۱۵ هزار ریالی قرص، حاشیه امن بسیار بهتری برای پوشش هزینههای انرژی ایجاد میکند. بنابراین، تولید قرصهای معمولی در اسوه با نرخهای فعلی انرژی، به مرز "عدم توجیه اقتصادی" نزدیک شده است و صرفه اقتصادی کل مجموعه تنها با تکیه بر سبد محصولات خاص حفظ شده است.
بازگشت از فروش و تخفیفات؛ نشت نقدینگی
نکته بسیار تاملبرانگیز در گزارشهای سه ماهه اخیر، حجم بالای برگشت از فروش محصولات، بهویژه در بخش قرصهاست. در آبانماه بیش از ۱۸ میلیون عدد قرص برگشت خورده است. این حجم از مرجوعی نه تنها به معنای ابطال سود فروش است، بلکه به معنای هدررفت کامل انرژی مصرف شده برای تولید آن محصولات است. در واقع، انرژی که در ماههای قبل برای تولید این ۱۸ میلیون قرص صرف شده، اکنون به "هزینه سوخت شده" تبدیل شده که هیچ خروجی مالی برای شرکت نداشته است. این عدم هماهنگی میان بخش تولید و توزیع، بهرهوری انرژی شرکت را به شدت سرکوب کرده است.
تولید در این شرکت تنها زمانی کاملاً بهصرفه خواهد بود که مدیریت بتواند دو استراتژی را همزمان پیش ببرد: نخست، انتقال وزن تولید از محصولات ارزانقیمت و پرمصرف (مانند قرصهای عمومی) به سمت محصولات هایتک (مانند ویالهای تزریقی و کپسولهای خاص) که ارزش افزوده بالاتری نسبت به هر واحد انرژی مصرفی دارند. دوم، نوسازی سیستمهای سرمایشی و گرمایشی که در ماههای مهر و آبان نشان دادند با تغییر فصل، هزینههای غیرمنتظرهای را به شرکت تحمیل میکنند. با روند فعلی، اگرچه شرکت هنوز سودده است، اما "کیفیت سود" به دلیل بلعیده شدن منابع توسط هزینههای انرژی و ضایعات (برگشت از فروش)، در حال کاهش است.