به گزارش نبض بازار-در حالی که بوقهای تبلیغاتی از توسعه خدمات و رفاه دم میزنند، آمارهای رسمی منتشر شده در سامانه کدال، حکایت از وقوع یک زمینلرزه مالی در ارکان بانک رفاه کارگران دارد. بررسی صورتهای مالی میاندورهای منتهی به ۳۱ شهریور ۱۴۰۴، نشاندهنده مسیری است که انتهای آن چیزی جز سوخت شدن منابع ملی و داراییهای قشر محروم جامعه نیست. بانک رفاه اکنون نه یک نهاد واسطهگر مالی، بلکه به یک ماشین تولید زیان عملیاتی تبدیل شده است که تنها با دوپینگ سرمایهگذاریهای جانبی نفس میکشد.
چالش حاشیه سود در عملیات بانکی
یکی از نکات قابل توجه در جدول سود و زیان شهریور ۱۴۰۴، نسبت میان «درآمدهای مشاع» و «سهم سود سپردهگذاران» است. دادهها نشان میدهند که درآمد حاصل از تسهیلات اعطایی به رقم ۲۶،۲۷۶ میلیارد تومان رسیده است، اما در مقابل، هزینه سود پرداختی به سپردهها رقمی بالغ بر ۳۱،۵۸۳ میلیارد تومان را نشان میدهد. این وضعیت که در ادبیات بانکی به عنوان «تراز منفی عملیاتی» شناخته میشود، نشاندهنده بالا بودن بهای تمامشده پول در این بانک است. این پرسش مطرح میشود که در ساختار فعلی، چگونه میتوان میان نرخ سود سپردهها و بازدهی تسهیلات، تعادلی ایجاد کرد که منجر به پایداری عملیات هسته اصلی بانکداری شود؟
شتاب در هزینههای اداری و عمومی
بخش دیگری از این صورت مالی که نیازمند مداقه است، رشد هزینههای اداری و عمومی بانک است. این ردیف هزینهای در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ با رشدی ۶۶ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل به بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. هرچند بخشی از این افزایش میتواند ناشی از تورم عمومی و افزایش حقوق و دستمزدها باشد، اما رشد آن با نرخی فراتر از شاخصهای تورمی رسمی، این سوال را ایجاد میکند که آیا استراتژیهای کنترل هزینه در این نهاد به درستی پیادهسازی شده است؟ مدیریت بهینه هزینههای جاری در بانکهایی با مسئولیت اجتماعی بالا، همواره از مطالبات جدی ذینفعان بوده است.
مطالعه سطر «سود خالص» بانک رفاه در پایان شهریور ۱۴۰۴، رقمی معادل ۳،۳۲۴ میلیارد تومان را نشان میدهد. با این حال، تحلیلگران با نگاهی دقیقتر به لایههای میانی صورت سود و زیان، متوجه میشوند که این سود نه از محل عملیات مستقیم بانکی، بلکه عمدتاً از مسیر «سرمایهگذاری در فعالیتهای غیربانکی» و «سایر درآمدها» به دست آمده است. در حالی که زیان عملیاتی بانک حدود ۱۴،۵۰۲ میلیارد تومان گزارش شده، درآمد ۱۶،۴۴۰ میلیارد تومانی از محل سرمایهگذاریها توانسته است تراز نهایی را مثبت نگه دارد. این تمرکز بر درآمدهای غیرعملیاتی، اگرچه در کوتاهمدت سودآوری را تضمین میکند، اما از منظر کارشناسی میتواند نشانهای از فاصله گرفتن بانک از رسالت اصلی واسطهگری مالی و تمایل به مدلهای بنگاهداری باشد که همواره مورد نقد نهادهای ناظر بوده است.
کیفیت داراییها و ذخایر مالی
افزایش ۳۸ درصدی در هزینههای مطالبات مشکوکالوصول (بالغ بر ۱،۴۹۹ میلیارد تومان) طی شش ماه، گویای چالشهای بانک در حوزه مدیریت ریسک اعتباری است. به نظر میرسد بانک رفاه در مسیر صیانت از منابع خود، با دشواریهایی در بازگشت تسهیلات روبروست که لزوم بازنگری در فرآیندهای اعتبارسنجی و نظارت بر مصرف دقیق وامها را بیش از پیش نمایان میسازد.
در خصوص وضعیت زیاندهی این بانک، باید با صراحت بر روی ردیف «زیان عملیاتی» متمرکز شد؛ جایی که تمام پوششهای تبلیغاتی کنار میرود و واقعیت تلخِ ناترازی عریان میشود. طبق دادههای کدال، بانک رفاه در نیمه نخست سال ۱۴۰۳، با ثبت رقم تکاندهنده ۱۴،۵۰۲ میلیارد تومان زیان عملیاتی، نشان داد که موتور تولید ثروت در این نهاد نه تنها از کار افتاده، بلکه در حال بلعیدن منابع است. این زیان سنگین ناشی از شکاف عمیق بین درآمد تسهیلات و هزینه سود سپردههاست که عملاً بانک را در هر ثانیه با ضرر مواجه میکند. نکته تاملبرانگیز اینجاست که این حجم از زیان عملیاتی، در لایههای نهایی حسابداری توسط درآمدهای اتفاقی و غیربانکی پوشانده شده تا سود خالصِ صوری حاصل شود؛ اما حقیقت این است که هسته مرکزی بانکداری در این مجموعه، به یک حفره عمیق مالی تبدیل شده که هر روز بزرگتر از قبل میشود و تداوم آن میتواند پایداری داراییهای جامعه کارگری را با تهدیدی جدی و ساختاری روبهرو کند.
ضرورت ارتقای شفافیت در اطلاعرسانی
در پایان، باید به این نکته اشاره کرد که دادههای مورد استناد در این گزارش، بر اساس آخرین اطلاعات در دسترس در سامانه کدال تدوین شده است. با این حال، بررسیها نشان میدهد که فرآیند بارگذاری اطلاعات و صورتهای مالی حسابرسی شده در این سامانه توسط بانک رفاه، با تاخیرهایی همراه است که باعث میشود تحلیلگران همواره با دادههای «حسابرسی نشده» و گاهی قدیمی روبهرو باشند. عدم بهروزرسانی به موقع اطلاعات در کدال، میتواند منجر به ایجاد ابهام برای ذینفعان و تحلیلگران بازار پول شود. انتظار میرود بانک رفاه با تقویت انضباط در اطلاعرسانی، تصویر شفافتری از وضعیت سلامت مالی خود به افکار عمومی ارائه دهد.
کارنامه ششماهه ۱۴۰۴ بانک رفاه کارگران، ترکیبی از سودآوریِ متکی بر سرمایهگذاریها و چالشهای عمیق در عملیات اصلی بانکداری است. اصلاح ساختار بهای تمامشده پول و مهار هزینههای اداری، دو اولویت کلیدی است که به نظر میرسد باید در دستور کار مدیران این بانک قرار گیرد تا اعتماد ذینفعان، به ویژه جامعه کارگری، به پایداری بلندمدت این نهاد تقویت شود.