به گزارش نبض بازار-شرکت پاکسان به عنوان یکی از ستونهای صنعت شوینده ایران، در سه ماهه منتهی به آذر ۱۴۰۴، دورهای پرفشار و در عین حال استراتژیک را پشت سر گذاشته است. بررسی دادههای تولید و فروش این شرکت نشان میدهد که مدیریت مجموعه در حال اجرای یک عملیات «مهندسی معکوسِ هزینهها» است تا بتواند در میان نوسانات شدید نرخ مواد اولیه و حاملهای انرژی، حاشیه سود خود را حفظ کند. اعداد و ارقام موجود در گزارشهای شهریور تا آبان، حکایت از تغییر جهت از تولید انبوهِ کمبازده به سمت مدیریت بهینه زنجیره تأمین دارند.
پارادوکس تولید و فروش: انضباط در خروجی خطوط
در بررسی عملکرد آبانماه، مشاهده میشود که مجموع درآمد عملیاتی شرکت به ۶،۰۳۱،۳۶۹ میلیون ریال رسیده است. این در حالی است که در مهرماه این عدد ۵،۹۸۸،۴۲۰ میلیون ریال بود. ثبات در درآمد ماهانه علیرغم کاهش فیزیکی تیراژ تولید در برخی دستهها (مانند پودرها که از ۳،۰۸۷ تن در مهر به ۳،۱۴۸ تن در آبان رسیده، اما نرخ فروش آن از ۶۳۰ هزار ریال به ۶۳۳ هزار ریال صعود کرده)، نشاندهنده استراتژی قیمتگذاری تهاجمی برای پوشش هزینههاست.
نکته قابل تامل در این بازه، انطباق دقیق مقدار تولید و فروش است. پاکسان در سه ماه اخیر از استراتژی «تولید برای انبار» فاصله گرفته و به سمت «تولید بر اساس تقاضا» حرکت کرده است. این موضوع باعث میشود هزینههای انبارداری و ریسک رسوب سرمایه در گردش به شدت کاهش یابد. صرفه اقتصادی تولید در شپاکسا اکنون بیش از آنکه در تیراژ باشد، در سرعت گردش کالا (Inventory Turnover) نهفته است.
کالبدشکافی خرید مواد اولیه: پیشدستی در برابر طوفان ارزی
بحرانیترین و در عین حال هوشمندانهترین بخش عملکرد پاکسان در این سه ماه، در سرفصل خرید مواد اولیه وارداتی نهفته است. گزارش شهریورماه نشاندهنده یک جهش خیرهکننده در خرید مواد اولیه وارداتی (۱۱،۱۴۲ میلیارد ریال) بود. با نگاهی به گزارش آبان، میبینیم که این رقم به شدت کاهش یافته و به حدود ۲۹ میلیارد ریال رسیده است.
این نوسان شدید یک معنای استراتژیک دارد: پاکسان در شهریورماه، با پیشبینی نوسانات نرخ ارز و چالشهای تخصیص ارز در انتهای سال مالی (آذرماه)، بخش عمدهای از نیاز مواد اولیه سالانه خود را وارد و انبار کرده است. این «خرید تهاجمی» باعث شده تا بهای تمام شده محصولات در مهر و آبان، تحت تأثیر قیمتهای جدید ارز قرار نگیرد. نقد عملیاتی ما نشان میدهد که اگر این خرید استراتژیک در شهریور انجام نمیشد، پاکسان امروز ناچار بود پودر و صابون خود را با هزینهای ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر تولید کند که عملاً منجر به زیان عملیاتی میشد.
تراز انرژی: شکاف بهرهوری و تهدید گازانبری
یکی از گلوگاههای اصلی که صرفه اقتصادی تولید را در پاکسان تهدید میکند، جهش نرخ حاملهای انرژی است. در آبانماه، نرخ گاز طبیعی مصرفی شرکت به ۱۴،۳۸۰ ریال رسیده است. این در حالی است که میانگین نرخ گاز از ابتدای سال مالی تا مهرماه حدود ۷،۴۶۸ ریال بوده است. یعنی در عرض یک ماه، هزینه سوخت کارخانه حدود ۱۰۰ درصد رشد داشته است.
این جهش نرخ، مستقیماً بر محصولات انرژیبر مانند پودرهای شوینده که فرآیند تولید آنها نیاز به حرارت بالایی در برجهای خشککن دارد، فشار میآورد. نرخ برق نیز وضعیت مشابهی دارد؛ نرخ برق در آبانماه به ۲۱ میلیون ریال به ازای هر مگاوات ساعت رسیده، در حالی که میانگین ۱۰ ماهه حدود ۱۰ میلیون ریال بوده است. پاکسان در حال حاضر با «تورم زیرساختی» روبروست. صرفه تولید در محصولات پودری با این نرخهای انرژی به شدت کاهش یافته و شرکت ناچار است این خلأ را با سود حاصل از فروش صابون (که انرژی کمتری در فرآیند تولید نیاز دارد) جبران کند.
تحلیل صادرات و تراز ارزی: سپری که در حال نازک شدن است
پاکسان در ۱۱ ماهه منتهی به آبان، ۵،۵۱۹،۰۸۳ میلیون ریال درآمد ارزی از صادرات داشته است. اما مصارف ارزی شرکت در همین مدت برای خرید مواد اولیه و ماشینآلات به ۸،۶۰۴،۴۰۶ میلیون ریال رسیده است. این شکاف ۳،۰۰۰ میلیارد ریالی (تراز ارزی منفی) نشاندهنده وابستگی شدید شرکت به ارز نیمایی است.
نکته نگرانکننده در گزارش آبان، کاهش نرخ دلار صادراتی شرکت به ۷۲۴،۶۹۷ ریال نسبت به برخی ماههای قبل است. وقتی تراز ارزی شرکت منفی است، هرگونه نوسان در نرخ ارز نیما یا دشواری در تخصیص ارز، مستقیماً خط تولید را با توقف مواجه میکند. صرفه اقتصادی تولید در پاکسان به شدت به «استمرار صادرات» وابسته است؛ نه فقط برای سودآوری، بلکه برای تأمین نقدینگی ارزی جهت خرید مواد اولیه حیاتی که در داخل تولید نمیشوند.
تخفیفات و برگشت از فروش: نشت سود در شبکه توزیع
در گزارش آبانماه، رقم تخفیفات تجمعی به ۳،۴۰۹،۱۲۴ میلیون ریال رسیده است. این حجم از تخفیفات نشاندهنده رقابت شدید در بازار شوینده است. پاکسان برای حفظ سهم بازار خود در برابر رقبا، ناچار است بخشی از حاشیه سود خود را در قالب تخفیف به شبکههای پخش واگذار کند. اگرچه برگشت از فروش در این سه ماه تقریباً صفر بوده که نشاندهنده کیفیت بالای محصولات و مدیریت درست توزیع است، اما سهم بالای تخفیفات از کل فروش، نشاندهنده فشار «قدرت خرید مصرفکننده» بر قیمتهای نهایی است.
چه باید کرد؟
با بررسی دادههای سه ماه اخیر، میتوان گفت پاکسان (شپاکسا) در وضعیت «مدیریت بحران موفق» قرار دارد. صرفه اقتصادی تولید در این شرکت به سه عامل کلیدی گره خورده است: ۱. بهرهوری انرژی: با توجه به جهش ۱۰۰ درصدی نرخ گاز و برق در آبان، شرکت باید به سمت نوسازی برجهای خشککن و استفاده از تکنولوژیهای کممصرف حرکت کند. ۲. جایگزینی واردات: تراز ارزی منفی ۳،۰۰۰ میلیارد ریالی، پاشنه آشیل شرکت است. هرچه پاکسان بتواند مواد اولیه داخلی را جایگزین مواد وارداتی (که در آبان خرید آن را محدود کرده) کند، ثبات بیشتری در بهای تمام شده خواهد داشت. ۳. تنوع برندینگ: نرخ فروش صابون (۱.۶ میلیون ریال بر تن) در مقایسه با پودر (۶۳۳ هزار ریال بر تن) نشان میدهد که حاشیه سود در بخش صابون به مراتب بالاتر است. تمرکز بر برندهای لوکستر در این بخش میتواند افت سودآوری بخش پودر را جبران کند.
در مجموع، پاکسان با خرید استراتژیک مواد اولیه در انتهای تابستان، خود را برای یک پایان سال مالی (آذرماه) آرام آماده کرده است. اما برای سال مالی ۱۴۰۵، چالش اصلی نه در بازار فروش، بلکه در «تاسیسات و موتورخانه» کارخانه نهفته است؛ جایی که هزینههای انرژی در حال بلعیدن بازدهی ریالی خطوط تولید هستند.