حافظیه شیراز و هر آنچه درباره آن نمی دانید+عکس

کد خبر: ۶۴۱۰۱

تاریخ: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۰:۳۷

آرامگاه حافظ (حافظیه شیراز) تنها یکی از ده ها جاذبه ای ست که در شهر شیراز, شهر بهارنارنج ها امکان بازدید از آن را دارید. اگر بخواهید در مورد دیگر دیدنی ها و تفریحات این شهر و اقامت در آن بدانید.

چرا حافظیه؟

حافظیه محل دفن یکی از شعرای بزرگ ایران است.

فضای دلنشین این آرامگاه می تواند آرامش را برای تان به ارمغان بیاورد و ساعات خوشی را برای شما بیافریند.

علاوه بر حافظ، عرفا و شعرای نامداری در این مکان به خاک سپرده شده اند که هر یک در نزد مردم از جایگاه خاصی بر خوردارند.

[gallery columns="1" size="full" ids="64113"]

آشنایی با حافظیه | خانه ابدی حضرت حافظ

در شمال شهر شیراز آرامگاهی وجود دارد که نامش برای همه ساکنان این سرزمین کهن آشناست. هر که به شیراز قدم می گذارد راهی آرامگاه حافظ می شود و در آن ساعات خوشی را می گذراند. این مجموعه با نام حافظیه شناخته می شود و همان طور که از نامش پیداست، محل دفن حضرت حافظ، یکی از شعرای ایران زمین است. بسیاری معتقدند که وی در یکی از اشعارش این مساله را که مرقدش پس از او زیارتگاه خواهد شد، پیش بینی کرده و چنین گفته است:

گلعذاری ز گلستان جهان ما را بس        زین چمن سایه آن سرو روان ما را بس

بر سر تربت ما چون گذری، همت خواه       که زیارتگه رندان جهان خواهد بود

حافظ را بیشتر بشناسید

نام کامل این شاعر، خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدین حافظ شیرازی است که به اختصار حافظ خوانده می شود و القاب دیگری همچون لسان الغیب، ترجمان الاسرار، لسان‌العرفا و ناظم‌الاولیا نیز دارد. وی در سال 727 هجری قمری چشم به جهان گشود و در سال 792 هجری قمری از دنیا رفت. حافظ در طول حیاتش به یکی از سخنوران نامی جهان و شاعر بزرگ قرن هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) تبدیل شد و غزلیاتی ارزشمند را از خود بر جای گذاشت. با ترجمه اشعارش به زبان های اروپایی در قرون هجدهم و نوزدهم نام او به محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت و شهرتی بیش از پیش پیدا کرد تا جایی که امروز نام وی به فرهنگ و ادب ایران گره خورده است و هر سال در بیستم مهرماه مراسم بزرگداشتی برای او برگزار می شود.

تاریخچه پر فراز و نشیب آرامگاه حافظ

آرامگاهی که امروز پیش روی ماست در طول تاریخ تغییرات فراوانی را به خود دیده است که در ادامه به آنها می پردازیم:

* برای اولین بار چه کسی برای حافظ آرامگاه ساخت؟

پس از مرگ این شاعر بزرگوار تا 65 سال، هیچ بنایی بر فراز مقبره وی بنا نشد تا اینکه در سال ۸۵۶ هجری قمری مصادف با ۱۴۵۲ میلادی، شخصی به نام محمد یغمایی، وزیر میرزا ابوالقاسم گورکانی (حاکم فارس) برای اولین بار تصمیم گرفت یادبودی را برای وی بنا نهد. او عمارتی گنبدی شکل بر فراز مقبره حافظ ساخت و در جلوی آن حوض بزرگی تعبیه کرد تا آب از رکن آباد که منبع آب شیراز به شمار می رفت، به آن بریزد.

[gallery columns="2" size="full" ids="64115,64117,64118,64119"]

* تغییراتی در دوره صفویان و افشاریان

در اوایل قرن یازدهم هجری قمری و همزمان با سلطنت شاه عباس صفوی، مرمت هایی در بنا صورت گرفت و سپس 350 سال پس از وفات حافظ، نادرشاه افشار دستور مرمت آرامگاه وی را صادر کرد.

* احداث آرامگاه شکوهمند حافظیه شیراز در دوران زندیه

در سال 1187 هجری قمری، کریم خان زند بر شکوه بنای آرامگاه افزود و در جلوی مقبره حافظ، بارگاهی به سبک بناهای مورد پسند خود ساخت. این بارگاه، تالاری با چهار ستون سنگی یکپارچه و بلند بود که درگاه آن در شمال و جنوب قرار داشت و در دو سوی آن، دو اتاق نیز بنا شده بود.

وی در جلوی این بنا یک باغ نیز بنا کرد و سنگی مرمرین را بر روی مقبره نهاد که امروز نیز در همان جا وجود دارد و در ادامه به صورت مفصل به شرح آن خواهیم پرداخت.

* دوره قاجار | یک زرتشتی برای حافظ مقبره می سازد

پس از کریم خان زند تا زمان قاجار تغییراتی در بنا داده نشد تا اینکه در سال ۱۲۳۵ خورشیدی، ابوالفتح میرزا مویدالدوله (تهماسب میرزا)، حاکم فارس، آن را تعمیر و مرمت کرد. پس از وی در سال ۱۲۵۷ خورشیدی، فرهاد میرزا معتمدالدوله، فرمانروای فارس، کوشکی چوبی پیرامون مقبره حافظ، ساخت به گونه ای که آن را در بر می گرفت.

ولی یكی از سادات متظاهر وقت، به جرم آنكه چرا یک شخص زرتشتی (گبر) می‌خواهد قبر حافظ را بسازد، آن بنا را خراب كرد و جلوی کار شخص بانی را گرفت.

سپس در سال ۱۲۷۸ خورشیدی، شخصی به نام ملا شاه جهان زرتشتی (اردشیر) به واسطه علاقه اش به حضرت حافظ، بر سر مزار وی حاضر می شود و تفالی به دیوان وی می زند. غزل با ابیات زیر آغاز می شود:

ای صبا با ساكنان شهر یزد از ما بگو        كای سر حق ناشناسان گوی میدان شما

گرچه دوریم از بساط قرب همت دور نیست      بنده شاه شماییم و ثنا خوان شما

او از این شعر خوشش می آید و تصمیم به احداث بقعه و بارگاه مجللی بر روی مزار این شاعر بزرگوار می گیرد. وی شروع به کار می کند و قسمتی از کار را پیش می برد؛ اما سید علی اکبر فال اسیری (از عالمان و سیاستمداران عصر قاجار) به دلیل زرتشتی بودن اردشیر، بنای ساخته شده توسط وی را تخریب می کند.

با کمی دقت متوجه شکستگی هایی در سنگ می شویم که آثار تخریب بنا و افتادن چوب بست ها روی سنگ قبر هستند.

نقل است که در آخر این ماجرا، این عالم عصایش را به قبر حافظ می کوبد و می‌گوید:

درویش می‌خواستند تو را نجس كنند، نگذاشتم!

بنای آرامگاه تا سال 1280 خورشیدی به صورت مخروبه باقی ماند تا اینکه شاهزاده ملک منصور، ملقب به شعاع السلطنه، حاکم فارس، با همکاری علی اکبر مزین الدوله (استادِ کمال الملک)، کوشکی آهنی را بر روی آرامگاه قرار دارد و کتیبه ای بر روی آن نصب کرد.

* دوره پهلوی | مقبره حافظ به شکل امروزی در می آید

در سال 1310 خورشیدی اعظم بهرامی -استاندار فارس- سردر سنگی و بزرگی بر دیوار جنوبی حافظیه نهاد و کارهایی را برای آبادانی باغ آن انجام داد. وی همچنین خیابانی در جلوی آرامگاه به نام خرابات احداث کرد که بعدها به گلستان تغییر نام داد.

در سال 1314 خورشیدی سرهنگ علی ریاضی -رییس فرهنگ فارس- با همکاری علی اصغر حکمت -وزیر فرهنگ وقت- و نظارت علی سامی -نویسنده، باستان‌شناس و رییس موسسه باستان‌شناسی تخت جمشید- برای بازسازی و مرمت این بنا تلاش کردند. آنها برای این کار از طراحی آندره گدار فرانسوی استفاده کردند و از عناصر معماری عهد کریم خان زند، الهام گرفتند. در سال 1315، علی اصغر حکمت، اجرای این طرح را با همکاری علی سامی آغاز کرد و ساخت بنای کنونی حافظیه در سال 1316 به پایان رسید.

بر طبق این طرح، چهار ستون وسط تالار -که متعلق به زمان زندیه بود- را از دو طرف امتداد دادند. آنها با این کار حافظیه را به دو محوطه، شامل باغ در جنوب تالار و آرامگاه در شمال آن تقسیم کردند.

عمارت قدیمی کریم خان زند به تالاری با ۵۶ متر طول تبدیل شد که ۲۰ ستون سنگی آن را برافراشته نگاه می داشت. چهار ستون کریم خانی در میان این ستون ها به شکل قبلی باقی ماند و ۱۶ ستون دیگر به صورت دو تکه در سال ۱۳۱۵ خورشیدی ساخته و نصب شد.

* جمهوری اسلامی ایران و حافظیه شیراز

اولین مرمت و بازسازی جدی بنای حافظیه به سال 1386 مربوط می شود که در طی آن، کارهایی همچون تمیز کردن سطح مسی روی گنبد، مرمت بخش های خراب ساختمان های اطراف و همچنین متصل کردن مقبره‌ها و باغ های اطراف به مجموعه صورت گرفت.

حافظیه، حالتان را خوب می کند...

شاید از نظر برخی، حافظیه تنها مقبره ای زیبا باشد که شاعری بزرگ را در قلب خود جای داده است؛ اما وقتی در فضای آن قرار می گیرید حال و هوایی متفاوت پیدا می کنید و حداقل یکی از کارهای زیر را انجام می دهید:

غرق در دنیای شعر می شوید

با قدم گذاشتن به مجموعه حافظیه، حتا اگر از شعر و ادبیات نیز ذره ای سر رشته نداشته باشید، به برکت وجود شاعر بزرگ ایران زمین، حافظ، که نامش از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب جهان، زبانزد خاص و عام است، دل به تک تک واژه های ابیاتی خواهید داد که بر در و دیوار نقش بسته و گویی شما را به سرزمینی دیگر می برد.

مشاعره ها را می شنوید

در اینجا بازار شاعران و عرفا و هنرمندان داغِ داغ است و در هر گوشه ای می توانید گروهی از آنان را ببینید که در کنار هم قلب های شان را به شعر حافظ گره زده و بر زبان شان سخن عشق جاریست. هر یک بیتی می خواند و دیگری به رسم مشاعره، گوشه ای دیگر از غزلیات حافظ را به رخ می کشد تا عشق و احترامش را به این شاعر ابراز دارد. اصلا مگر می شود در کنار مقبره حافظ باشی و عاشق نشوی؟!...

تفالی به دیوان حافظ می زنید

بر سر مزار، وقتی فاتحه ای نثار روح این شاعر بزرگ می کنید، بی اختیار دست تان به دیوان حافظ می رود و تفالی به آن می زنید؛ شاید نه برای آنکه احوال آینده تان را بدانید بلکه تنها به خاطر آنکه در میان دنیای پر از معنویت و عرفان غزل ها غرق شوید و حالِ همین الان تان را خوب کنید. این حال خوب هدیه حافظ است به کسی که دل به اشعارش می سپارد و با جان و دل آنها را می خواند.

از برنامه های فرهنگی و هنری لذت می برید

گاهی هم از سر خوش شانسی به برنامه هایی بر می خورید که حافظیه میزبان آنهاست؛ برنامه هایی همچون کنسرت ها و نمایش ها و ... که هر یک به گونه ای به فرهنگ این سرزمین پیوند خورده و دوستداران هنر را به اینجا می کشاند. پس چه بهتر که میزبانیِ آن را به این مکان زیبا بسپارند و حال و هوایی دیگر به آن ببخشند...

دلبسته حافظ می شوید

در میان محوطه که گام بردارید در هر قدم، با دیدن گل ها و درختان جانی تازه خواهید یافت. اینجا همه چیز دست در دست هم داده اند تا وقتی که از فضا خارج می شوید، با قلبی سرشار از آرامش حافظیه را ترک کنید و روح تان اسیر خاک گیرای آن شود. خاصیت حافظیه همین است که شما را دلبسته خود و حال و هوای شعرگونه اش کند...

حافظیه شیراز؛ اثری بجای مانده از یک طراح فرانسوی

نکاتی جالب درباره‌ معماری مجموعه‌ حافظیه شیراز

حافظیه شیراز تنها اثر معماری آندره گدار معمار و طراح بزرگ فرانسوی در ایران نیست، بلکه موزه ایران باستان و همچنین مدرسه ایرانشهر که ازجمله مکان‌های توریستی یزد است ازجمله آثار ماندگار او در ایران است. آندره گدار جهت پیاده‌سازی طرح خود تلفیقی از معماری سنتی ایران قدیم، معماری اسلامی و معماری مدرن را به کاربست. در اجرای فعالیت‌های باستان‌شناسی و فرهنگی آندره گدار همسر او یعنی یدا گدار و دوستش ماکسیم سیرو همکاری زیادی داشتند. به پیشنهاد آندره گدار، بنایی کلاه‌فرنگی مانند بر مزار حافظ ساخته شد.

ایده‌ استفاده از کلاه‌فرنگی جهت گرامیداشت یاد و خاطره‌ بزرگان مختص معماری سلطنتی ایران باستان، امپراتوری بزرگ عثمانی و مردمان شبه‌قاره‌ هند بوده است. لذا پیشنهاد این ایده توسط یک فرانسوی نشان‌دهنده‌ دانش عمیق او از تاریخ این خطه از کره‌ زمین بوده است. البته باید به این نکته اشاره کرد که کوشک تنها بر مزار درگذشتگان ساخته نمی‌شود، بلکه از این سازه‌ زیبا و ساده جهت کاربردهای دیگری نیز استفاده می‌شود.

[gallery columns="1" size="full" ids="64120,64121,64122"]

ازلحاظ نمادشناسی، قسمت جنوبی و شمالی مجموعه‌ حافظیه شیراز به ترتیب نماد دنیای مادی و عالم ملکوت است. تعداد ستون‌های کلاه‌فرنگی حافظیه هشت عدد است که خود نمادی از هشت در بهشت یا قرن هشتم یعنی زمان زیستن خواجه حافظ است. در معماری حافظیه، در همه‌جا از مصالح سازگار با آب‌وهوای شیراز استفاده‌شده است و از اشعار حافظ جهت تزئین دیوارها و حتی سنگ مقبره کمک گرفته‌شده است.

به کار بردن رنگ‌های معنادار در طراحی مقبره‌ خواجه حافظ شیرازی نیز خود معنا و مفهومی خاص دارد. به‌طور مثال رنگ آبی فیروزه‌ای درون گنبد کلاه‌فرنگی نمادی از بهشت است. به کار بردن رنگ سرخ ارغوانی، رنگ‌های سیاه‌وسفید و قهوه‌ای سوخته نیز به ترتیب نمادهایی از شراب ازلی، شب و روز و خاک است. نمونه‌های تقریباً مشابه ای از آرامگاه حافظ در ایران وجود دارد که می‌توان به مواردی چون آرامگاه دکتر محمد معین در گیلان، بنای موزیک انزلی، آرامگاه مبارز بزرگ میرزا کوچک خان جنگلی، آرامگاه شاه شجاع و آرامگاه کمال‌الملک اشاره کرد.

آندره گدار با وجود اینکه یک ایرانی نبود به‌ خوبی بر روی تاریخ، آداب و سنن مردمان کشورمان مطالعه کرده بود. معماری حافظیه خود به‌ تنهایی نشان‌ دهنده‌ توانمندی این معمار بزرگ فرانسوی است و آثاری که بعدها با الگوبرداری از ایده‌ای او در ایران ساخته‌شده است نشانی دیگر از مقبولیت ایده‌های معماری این معمار بزرگ دارد. آندره در سال 1965 میلادی درگذشت، یاد و خاطره این معمار بزرگ را گرامی می‌داریم.

آدرس حافظیه شیراز

آدرس دقیق مجموعه حافظیه این است: شیراز، حد فاصل چهارراه حافظیه و چهارراه ادبیات

برای عضویت در کانال تلگرام نبض بازار کلیک کنید

منبع:کارناوال/نابرو