«نبض بازار» گزارش می‌دهد:

چطور مین‌های بومی ایران محاسبات ضدمین آمریکا را در تنگه هرمز دگرگون کردند؟+اینفوگرافیک

کد خبر: ۲۳۲۵۵۳

تاریخ: ۰۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۳:۲۹

اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز به عنوان حیاتی‌ترین شاهراه ترانزیت انرژی جهان، بر پایه الگو‌های پیشرفته جنگ نامتقارن استوار است. در چارچوب حقوق بین‌الملل و دکترین دفاع مشروع، توانایی جمهوری اسلامی ایران برای انسداد قانونی این آبراه در شرایط بحرانی، تکیه شدیدی بر یک سلاح سنتی، اما به شدت ارتقایافته دارد: مین‌های دریایی بومی.

به گزارش نبض بازار- نقطه عطف این راهبرد، ایجاد یک «شکاف مالی و عملیاتی عظیم» میان ابزار‌های تهاجمی ایران و تجهیزات پدافندی ضدمین (MCM) ایالات متحده آمریکا است. تحلیل داده‌های عددی نشان می‌دهد که ایران چگونه با کمترین هزینه و به صورت کاملاً خودکفا، یک ناترازی اقتصادی خردکننده را به ناوگان پنجم آمریکا تحمیل کرده است.

۱. ابزار ایران: مین‌های هوشمند، ارزان و بومی

صنایع دفاعی ایران در دهه‌های گذشته چرخه تولید انواع مین‌های دریایی را به طور ۱۰۰ درصد بومی‌سازی کرده‌اند. این تسلیحات از مدل‌های تماسی ساده تا مین‌های کف‌نشین، مغناطیسی، آکوستیک (صوتی) و مجهز به سنسور‌های فشار (نظیر خانواده صدف و مهام) را شامل می‌شوند.
•    هزینه ناچیز تولید: بر اساس برآورد‌های فنی-اقتصادی در سال ۲۰۲۶، هزینه ساخت یک مین دریایی تماسی پیشرفته بومی در ایران رقمی بین ۵،۰۰۰ تا ۱۵،۰۰۰ دلار است. مدل‌های بسیار هوشمند کف‌نشین که به امضا‌های صوتی کشتی‌ها حساس هستند، حداکثر ۳۰،۰۰۰ دلار هزینه تولید دارند.
•    پلتفرم‌های رهاسازی متنوع: ایران برای غرس این مین‌ها نیازی به ناو‌های بزرگ ندارد. قایق‌های تندروی عاشورا و ذوالفقار، زیردریایی‌های مرطوب کلاس غدیر و حتی بالگرد‌های ترابری قادرند ظرف چند ساعت مأموریت مین‌ریزی وسیع را انجام دهند. این یعنی هزینه لجستیک پرتاب نیز به مرز صفر نزدیک است.

۲. ابزار آمریکا: تجهیزات ضدمین فوق‌العاده گران‌قیمت

در سمت مقابل، دکترین نیروی دریایی آمریکا بر پایه تسلیحات گران‌قیمت، لایه‌بردار و با فرآیند نگهداری پیچیده بنا شده است. ابزار‌های اصلی آمریکا شامل یگان‌های ضدمین اَونجر (Avenger-class)، ناوشکن‌های کلاس لیتورال (LCS)، بالگرد‌های MH-۵۳E و ریزپهپاد‌های انتحاری زیرسطحی «سی‌فاکس» (SeaFox) است.
•    هزینه سرسام‌آور عملیات: هزینه ساخت یک ناو ضدمین کلاس اونجر بالغ بر ۳۰۰ میلیون دلار است. هزینه هر ساعت پرواز بالگرد ضدمین MH-۵۳E حدود ۲۰،۰۰۰ دلار برآورد می‌شود.
•    تسلیحات یک‌بار مصرف ضدمین: سیستم سی‌فاکس (SeaFox) که آمریکا برای انفجار کنترل‌شده مین‌ها از آن استفاده می‌کند، یک ریزپهپاد انتحاری زیرسطحی است. هزینه هر فروند از این پهپاد ضدمین، رقمی بین ۸۰،۰۰۰ تا ۱۰۰،۰۰۰ دلار است. یعنی آمریکا برای نابودی یک مین ۳،۰۰۰ دلاری، باید یک سلاح ۱۰۰،۰۰۰ دلاری شلیک کند.

۳. ریاضیات نبرد در حالت اشباع؛ سناریوی عملیاتی تنگه هرمز

برای تبیین هوشمندی دکترین ایران، کافی است یک سناریوی عددی را در سال ۱۴۰۵ بررسی کنیم:
فرمول شلیک و خنثی‌سازی نشان می‌دهد که اگر ایران اقدام به رهاسازی ۱،۰۰۰ فروند مین دریایی ترکیبی (مغناطیسی و صوتی) در نقاط کلیدی تنگه هرمز کند، مجموع هزینه تولید این زرادخانه برای صنایع دفاعی ایران حداکثر ۲۰ میلیون دلار خواهد بود.
در مقابل، نیروی دریایی آمریکا برای پاک‌سازی این میدان مین با چالش‌های زیر رو‌به‌رو است:
۱.     استفاده از ۱،۰۰۰ فروند ریزپهپاد سی‌فاکس که هزینه مستقیم آن ۱۰۰ میلیون دلار خواهد بود (صرفاً برای مهمات مصرفی).
۲.     هر روز تأخیر در پاک‌سازی تنگه هرمز، معادل یک میلیارد دلار خسارت روزانه به شبکه تجارت جهانی و افزایش تورم در غرب است.
۳.     سرعت پاک‌سازی بسیار پایین است؛ به طور متوسط، خنثی‌سازی هر مین دریایی هوشمند در آب‌های کم‌عمق خلیج فارس نیازمند ۵ تا ۷ ساعت پایش راداری و سوناری است. این یعنی پاک‌سازی کامل خطوط کشتیرانی هفته‌ها به طول می‌انجامد.

نتیجه‌گیری راهبردی: پیروزی در دکترین کارایی-هزینه

تحلیل آمار‌ها اثبات می‌کند که ایران در حوزه جنگ زیرسطحی و مدیریت تنگه هرمز، دکترین «ارزانیِ اشباع‌کننده» را بر «گرانیِ شکننده» تحمیل کرده است. صنایع دفاعی کشور با تکیه بر استقلال صنعتی، تسلیحاتی ساخته‌اند که خنثی‌سازی آنها برای اقتصاد نظامی آمریکا فرسایشی و تا حدودی غیرممکن است.
این هوشمندی لجستیکی باعث شده است تا مین دریایی ایران، نه فقط به عنوان یک ابزار فیزیکی، بلکه به عنوان یک «اهرم فشار اقتصادی قدرتمند» در دیپلماسی دفاعی عمل کند. واقعیت سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که هرگونه تلاش برای تقابل نظامی با ایران در این آبراه، ارتش آمریکا را در یک ناترازی مالی به نسبت ۱ به ۵ در حوزه مهمات و ۱ به ۱۰۰۰ در حوزه پلتفرم‌ها قرار می‌دهد؛ واقعیتی علمی که ضامن پایداری امنیت ملی و صیانت از منافع ایران است.