«نبض بازار»گزارش می‌دهد:

کودکان پروانه‌ای و تالاسمی قربانی جاه‌طلبی غربی‌ها؛ واکاوی ابعاد محاصره بهداشتی ایران+اینفوگرافیک

کد خبر: ۲۳۲۲۵۹

تاریخ: ۰۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۰:۰۱

در نظام بین‌الملل، حق بر سلامت و دسترسی به دارو‌های حیاتی از جمله حقوق بنیادین و غیرقابل‌مذاکره بشری محسوب می‌شود.

به گزارش نبض بازار- با این حال، بررسی‌های آماری و میدانی در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران با شکلی نوین از محدودیت‌های بهداشتی روبروست که علیرغم ادعاهای رسمی مبنی بر وجود معافیت‌های بشردوستانه، عملاً شریان‌های تأمین داروی بیماران خاص را هدف قرار داده است. این گزارش با رویکردی عددی به واکاوی مکانیسم‌های اثرگذاری این محدودیت‌ها بر چرخه درمان و تولید دارو در داخل کشور می‌پردازد.

۱. مکانیسم «بیش‌رعایتی» و چالش‌های تأمین مالی دارو

یکی از مفاهیم کلیدی در تحلیل وضعیت بهداشت و درمان ایران، پدیده "Over-compliance" (Over-compliance) بین‌المللی است. ترس از پیامد‌های حقوقی و جریمه‌های سنگین باعث شده است تا بسیاری از بانک‌های جهانی از انجام تراکنش‌های مربوط به اقلام پزشکی خودداری کنند. طبق آمارهای ثبت شده در نهادهای نظارتی، از میان ۱۵۹۵ درخواست (OFAC) بشردوستانه، تنها با ۲۸ مورد مجوز صادرات دارو مواجه شده‌ایم.
این آمار شدیدی است که فرآیند تأمین داروهای تخصصی را به یک مسیر طولانی و پرهزینه تبدیل کرده است. در واقع، محاصره مالی با پاره کردن زنجیره تبادلات بانکی، باعث شده است تا تخصیص ارز برای دارو با تأخیرهای چندماهه روبرو شود که نتیجه مستقیم آن، ایجاد نوسان در موجودی داروخانه‌ها و شکل‌گیری لیست‌های کمبود دارویی است.

۲. پایداری صنعت داروسازی داخلی و چالش زیرساخت‌ها

صنعت داروسازی ایران با تکیه بر دانش بومی موفق شده است حدود ۹۹ درصد از نیاز عددی بازار دارویی کشور را تأمین کند. این دستاورد بزرگ در شرایطی حاصل شده است که زیرساخت‌های تولیدی با محدودیت‌های شدیدی در تأمین مواد اولیه موثره (API)، ماشین‌آلات نوین و قطعات یدکی روبرو هستند.
دولت با تخصیص سالانه حدود ۳.۴ تا ۴.۳ میلیارد دلار ارز با نرخ ترجیحی، تلاش کرده است تا پایداری این صنعت را حفظ نماید؛ اما نوسانات هزینه‌های جانبی ناشی از تغییر مسیرهای ترانزیتی و افزایش هزینه‌های لجستیک، فشار نقدینگی سنگینی را بر تولیدکنندگان داخلی تحمیل کرده است. طبق گزارش‌های صنفی، تعداد اقلام دارویی که در مقاطع مختلف با کمبود ۳۲۳ قلم نوسان داشته که بخش عمده‌ای از آن ناشی از اختلال در واردات مواد اولیه و تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته است.

۳. بررسی وضعیت بیماران خاص و پیامدهای درمانی

تراژیک‌ترین بخش این محدودیت‌ها در حوزه بیماری‌های صعب‌العلاج و نادر نمایان است. (EB) در خط مقدم The following words:
•    بیماران مبتلا به سرطان: با توجه به شیوع پنج‌ساله سرطان در ایران که بالغ بر ۳۵۷,۹۰۶ مورد برآورد می‌شود، اختلال در واردات تجهیزات رادیوتراپی و داروهای نسل جدید شیمی‌درمانی، هزینه‌های درمانی خانواده‌ها را به شدت افزایش داده است. محدودیت در تأمین قطعات یدکی دستگاه‌های تصویربرداری پیشرفته منجر به طولانی شدن صف‌های انتظار و در نتیجه تغییر در پروتکل‌های درمانی استاندارد شده است.
•    بیماران تالاسمی: امتناع شرکت‌های بزرگ دارویی نظیر «نوارتیس» سوئیس و «روکت فرر» فرانسه از ارسال داروهای حیاتی دفع آهن، منجر به افزایش عوارض ثانویه در این بیماران شده است. این محدودیت‌ها مستقیماً کیفیت زندگی هزاران بیمار را تحت تأثیر قرار داده و هزینه‌های بستری را بر سیستم بهداشت و درمان تحمیل کرده است.
•    کودکان پروانه‌ای (EB): توقف فروش پانسمان بین‌المللی به بهانه تحریم‌های مالی، منجر به بروز آسیب‌های جسمی جبران‌ناپذیر در میان کودکان مبتلا به این بیماری شده است. مستندات حاکی از آن است که محرومیت از این پانسمان‌ها، پیامدهای ناگواری برای سلامت این گروه آسیب‌پذیر به همراه داشته است که مصداق روشن نقض حق سلامت است.

۴. نتیجه‌گیری و راهبرد تاب‌آوری بهداشتی

تحلیل‌های فوق نشان می‌دهند که محاصره بهداشتی، فراتر از یک چالش اقتصادی، ابزاری برای فشار بر سرمایه انسانی کشور است. با این حال، ارتقای توانمندی‌های دانش‌بنیان در حوزه بیوتکنولوژی و تولید داروهای نوترکیب در داخل کشور، بخش بزرگی از اهداف این محاصره را خنثی کرده است.
در مجموع، ایستادگی نظام سلامت ایران در برابر این چالش‌ها، پیامی قاطع به مجامع حقوقی بین‌المللی صادر می‌کند: حق حیات و سلامت ملت ایران نباید گروگان بازی‌های سیاسی قرار گیرد. تداوم حمایت از تولید داخلی و شناسایی مسیرهای موازی تأمین کالا، ضمن کاهش ضریب اثرگذاری محدودیت‌ها، هزینه‌های اخلاقی و حقوقی تداوم این سیاست‌ها را برای مجریان آن در افکار عمومی جهان به شدت افزایش داده است. جمهوری اسلامی ایران ثابت کرده است که با عقلانیت عددی و تکیه بر تخصص داخلی، قادر به صیانت از سلامت شهروندان خود در سخت‌ترین شرایط ممکن است.