«نبض بازار» گزارش می‌دهد:

ناترازی در مدیریت زیرساخت‌های حمل‌ونقل منطقه آزاد کیش؛ تحلیل شکاف میان سیاست‌گذاری و واقعیت‌های میدانی+اینفوگرافیک

کد خبر: ۲۳۲۱۹۲

تاریخ: ۲۵ فروردين ۱۴۰۵ - ۲۰:۰۵

منطقه آزاد کیش که بر پایه مدل‌های نوین توسعه شهری و استاندارد‌های بالای رفاهی بنا شده است، در سال ۱۴۰۴ با یکی از پیچیده‌ترین ناترازی‌های مدیریتی در حوزه لجستیک شهری مواجه گشته است.

به گزارش نبض بازار- تحلیل داده‌های عملیاتی نشان می‌دهد که علی‌رغم تلاش‌های ظاهری برای تسهیل واردات، وجود برخی شروط فنی و عدم توازن میان سیاست‌های تشویقیِ «خروج خودرو» و سیاست‌های تنظیمیِ «ورود خودرو»، منجر به فرسایش شدید ناوگان حمل‌ونقل در این جزیره شده است. این گزارش با رویکردی مستند، ابعاد نقد وارده بر مدیریت منطقه آزاد در مواجهه با این چالش ساختاری را واکاوی می‌کند.

۱. گره‌های فنی در فرآیند واردات و محدودیت رقابت

یکی از اصلی‌ترین نقد‌های وارده به مدیریت سازمان منطقه آزاد کیش در سال ۱۴۰۴، نحوه تدوین و اجرای شیوه‌نامه‌های واردات خودرو است. اگرچه پس از سال‌ها توقف، فرآیند‌های گمرکی برای ترخیص خودرو‌های نوین اصلاح شد، اما وضع پیش‌شرط «ارائه تضمین خدمات پس از فروش رسمی» عملاً به یک مانع تکنیکال در مسیر نوسازی تبدیل گشته است.
در اتمسفر اقتصادی سال ۲۰۲۶، که تحریم‌های بین‌المللی مانع از حضور مستقیم بسیاری از برند‌های پیشرو جهانی در بازار ایران شده است، اصرار بر وجود نمایندگی رسمی عملاً به معنای ایجاد انحصار برای چند برند محدود و حذف گزینه‌های متنوع و باکیفیت است. این رویکرد مدیریتی، علاوه بر افزایش هزینه تمام‌شده واردات برای بخش خصوصی، سرعت جایگزینی ناوگان فرسوده را با کندی مواجه کرده و عملاً امکان رقابت را در بازار خودروی جزیره تضعیف نموده است.

۲. تخلیه ناوگان؛ پیامد تسهیلات بودجه‌ای ۱۴۰۵

بخش دوم چالش که نشان‌دهنده نبود نگاه بلندمدت در مدیریت یکپارچه منطقه است، به موج مهاجرت خودرویی از جزیره باز می‌گردد. در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، تسهیلاتی مبنی بر تخفیف ۲۰ درصدی در حقوق ورودی (سود بازرگانی) برای تبدیل پلاک‌های مناطق آزاد به پلاک ملی در نظر گرفته شده است. این سیاست که با هدف افزایش درآمد‌های دولت در سرزمین اصلی تدوین شده، بدون در نظر گرفتن مکانیزم‌های صیانتی در جزیره، منجر به ثبت‌نام بیش از ۷۰۰۰ دستگاه خودرو برای خروج قطعی از کیش شده است.
آمار‌های تطبیقی نشان می‌دهند که در مقابل این حجم از تقاضا برای خروج سرمایه‌های فیزیکی، حجم واردات و ترخیص خودرو‌های جایگزین بسیار ناچیز بوده است. انفعال عدیریتی در برابر این ناترازی عددی مقابل واردات محدود)، ناوگان تاکسیرانی و حمل‌ونقل عمومی جزیره را در وضعیتی شکننده قرار داده است. عدم توازن میان «انگیزه مالی برای خروج» و «مانع فنی برای ورود»، کیش را با خطر تهی‌شدن از خودرو‌های باکیفیت رو‌به‌رو کرده است.

۳. تحلیل هزینه-فایده برای کیشوندان و گردشگران

مدیریت تدوین شیوه‌نامه‌ای برای خروج تدریجی خودرو‌های فرسوده، است؛ اما واقعیت‌های میدانی و تحلیل آماری هزینه‌ها، روایت دیگری را بازگو می‌کنند. کاهش تعداد خودرو‌های فعال در سطح جزیره، مستقیماً منجر به افزایش هزینه‌های تردد برای ساکنان (کیشوندان) و افت کیفیت خدمات به گردشگران شده است.

۴. چالش مدیریت شرکتی و مدیریت بحران

نقد اساسی دیگر، به نحوه واکنش سازمان منطقه آزاد به کمبود‌های لجستیکی باز می‌گردد. اصرار بر شروط وارداتی که با واقعیت‌های تحریمی همخوانی ندارد، نشان‌دهنده ناهماهنگی میان نهاد‌های تصمیم‌گیر و بدنه اجرایی است. در حالی که کیش به عنوان یک ویترین گردشگری باید دارای نوین‌ترین ناوگان باشد، مدیریت فعلی نتوانسته است از ابزار‌های قانونی مناطق آزاد برای ایجاد استثنائات مثبت در واردات خودرو استفاده کند.
این انفعال در لایه مدیریتی، منجر به بروز بدیده حمل‌ونقل» شده است. وقتی ناوگان جایگزین تأمین نمی‌شود و خودرو‌های موجود نیز تحت تأثیر محرک‌های بودجه‌ای به سرزمین اصلی کوچ می‌کنند، نتیجه طبیعی آن افزایش قیمت تمام‌شده سفر برای توریست‌ها و کاهش جذابیت رقابتی کیش در مقایسه با سایر مقاصد خلیج فارس خواهد بود.
نتیجه‌گیری و برآیند فنی
داده‌های مستند سال ۱۴۰۴ و پیش‌بینی‌های بودجه‌ای ۱۴۰۵ ثابت می‌کنند که مدیریت منطقه آزاد کیش در حوزه حمل‌ونقل، بیش از آنکه بر «توسعه زیرساختی» متمرکز باشد، تحت تأثیر «واکنش‌های انفعالی» به قوانین کلان قرار گرفته است. شکاف میان تقاضای ۷۰۰۰ دستگاه برای خروج و ظرفیت پایین ورود، یک ناترازی ساختاری ایجاد کرده است که آثار آن در قالب افت کیفیت زندگی و تجربه گردشگری نمایان شده است. برای عبور از این چالش، بازنگری در شرط نمایندگی رسمی و تعریف بسته‌های حمایتی برای ماندگاری خودرو‌های باکیفیت در جزیره، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. در غیر این صورت، فرسایش ناوگان حمل‌ونقل، به عنوان یکی از ستون‌های اصلی اعتبار برند کیش، در سال ۱۴۰۵ به اوج خود خواهد رسید.