«نبض بازار» گزارش می‌دهد:

شریان حیات در گروی امنیت هرمز؛ واکاوی شاخص‌های آسیب‌پذیری اقتصاد‌های بزرگ آسیا+اینفوگرافیک

کد خبر: ۲۳۲۰۹۳

تاریخ: ۲۱ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۸:۳۳

تحلیل آماری جریانات انرژی نشان می‌دهد که قاره آسیا به عنوان قطب اصلی تقاضا، وابستگی ساختاری شدیدی به پایداری ترانزیت در تنگه هرمز دارد.

به گزارش نبض بازار- داده‌های تجمیعی سال ۲۰۲۴ و نیمه نخست ۲۰۲۵ حاکی از آن است که بالغ بر ۸۰ تا ۸۴ درصد از نفت خام و ۸۳ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) عبوری از این شریان حیاتی، به مقاصد آسیایی ارسال می‌شود. در این میان، چهار قدرت اقتصادی شامل چین، هند، ژاپن و کره جنوبی به تنهایی ۷۵ درصد از جریان نفت و ۵۹ درصد از جریان LNG این مسیر را به خود اختصاص داده‌اند که این موضوع، هرگونه تغییر در وضعیت ترانزیتی هرمز را به یک چالش مستقیم برای امنیت ملی این کشور‌ها تبدیل می‌کند.

چین؛ مدیریت بار مالی مازاد در صنایع پتروشیمی و لجستیک

چین به عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی در جهان، ۳۷.۷ درصد از کل واردات نفت خام و میعانات گازی عبوری از تنگه هرمز را جذب می‌کند. این حجم که معادل ۵.۴ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود، نقشی بنیادین در تغذیه صنایع پتروشیمی و زنجیره حمل‌ونقل این کشور ایفا می‌کند. بر اساس تحلیل‌های عددی، در سناریوی افزایش قیمت نفت به سطح ۱۵۰ دلار، اقتصاد چین تنها در بخش خرید نفت خام با بار مالی مازاد تقریبی ۳۷۸ میلیون دلار در هر روز مواجه خواهد شد.
اگرچه چین به دلیل بهره‌مندی از خطوط لوله راهبردی از روسیه و آسیای مرکزی، نمره ریسک ۴.۴ را در شاخص آسیب‌پذیری داراست، اما توقف عرضه LNG از سوی قطر می‌تواند شبکه‌های توزیع برق و صنایع سنگین در مناطق شرقی این کشور را با محدودیت‌های عملیاتی مواجه کند. علاوه بر بخش انرژی، هزینه‌های جانبی ناشی از تغییر مسیر‌های کشتیرانی نیز بر تجارت خارجی چین فشار مضاعفی وارد می‌کند؛ به‌طوری‌که افزایش ۳۵ درصدی نرخ کانتینری و وضع هزینه‌های اضافی ۳۳۰۰ دلاری برای هر کانتینر توسط خطوط کشتیرانی نظیر «مرسک»، لایه‌های جدیدی از هزینه‌های مادی روزانه را بر صادرکنندگان چینی تحمیل خواهد کرد.

ژاپن و کره جنوبی؛ واکاوی نمرات ریسک در پایداری سیستم‌های ملی

در میان اقتصاد‌های پیشرفته، ژاپن با کسب نمره ریسک ۶.۴، بالاترین سطح آسیب‌پذیری را در برابر اختلال در تنگه هرمز نشان می‌دهد. وابستگی ۹۰ درصدی واردات نفت خام ژاپن به منطقه خلیج فارس که تقریباً تمام آن از مسیر هرمز عبور می‌کند، وضعیت این کشور را در شرایط حساس قرار داده است. با توجه به اینکه ۸۷ درصد از کل انرژی مصرفی ژاپن از سوخت‌های فسیلی وارداتی تأمین می‌شود، پایداری سیستم‌های ملی این کشور به طور مستقیم با امنیت این گذرگاه گره خورده است.
وضعیت مشابهی در کره جنوبی با نمره ریسک ۵.۳ مشاهده می‌شود؛ کشوری که ۸۱ درصد انرژی مورد نیاز خود را از طریق واردات تأمین می‌کند. سهم کره جنوبی و ژاپن از کل نفت عبوری از هرمز به ترتیب ۱۲ و ۱۰.۹ درصد است. محاسبات فنی نشان می‌دهد در صورت انسداد مسیر، قیمت LNG در ژاپن ممکن است تا ۱۷۰ درصد افزایش یابد. تجربه سال ۲۰۲۲ نشان داد که شوک‌های قیمتی انرژی، دولت ژاپن را ناچار به تخصیص ۱۷۰ میلیارد دلار (۲۵ تریلیون ین) برای جبران هزینه‌های برق خانوار‌ها کرد؛ هزینه‌ای که در سناریوی انسداد کامل، می‌تواند به مرز یک میلیارد دلار تورم روزانه در هزینه‌های مادی خانوار‌ها و صنایع نزدیک شود.

هند؛ پیوند امنیت انرژی با پایداری بخش کشاورزی

هند با جذب ۱۴.۷ درصد از نفت عبوری از تنگه هرمز، دومین مقصد بزرگ این جریان انرژی محسوب می‌شود. اقتصاد هند به دلیل ساختار حساس به هزینه‌های تمام‌شده، در برابر قیمت‌های بالای ۱۰۰ دلار برای هر بشکه نفت، با چالش‌های جدی در تراز پرداخت‌ها مواجه می‌گردد. با این حال، دامنه اثرگذاری این مسیر بر اقتصاد هند فراتر از سرفصل انرژی است.
خلیج فارس منبع تأمین یک‌سوم تجارت جهانی کود‌های شیمیایی است و هند به عنوان یک اقتصاد مبتنی بر کشاورزی، وابستگی شدیدی به نهاده‌هایی نظیر اوره، آمونیاک و فسفات صادر شده از عربستان، قطر و امارات دارد. توقف عرضه این نهاده‌ها از طریق تنگه هرمز، منجر به تغییرات شدید قیمتی در بخش مواد غذایی شده و می‌تواند نرخ تورم داخلی هند را به سطوح غیرقابل کنترل برساند. این چالش در کشور‌های دیگری نظیر سریلانکا و تانزانیا که بیش از ۳۰ درصد از کود مورد نیاز خود را از این مسیر تأمین می‌کنند، می‌تواند منجر به ناآرامی‌های اجتماعی و اختلال در امنیت غذایی گردد.

نتیجه‌گیری و برآیند آماری

داده‌های مستند نشان می‌دهند که معماری امنیتی و اقتصادی کشور‌های آسیایی به طور گسست‌ناپذیری با جریان روان انرژی در تنگه هرمز پیوند یافته است. تفاوت در نمرات ریسک کشور‌ها (از ۴.۴ برای چین تا ۶.۴ برای ژاپن) نشان‌دهنده میزان موفقیت آنها در تنوع‌بخشی به مبادی ورودی انرژی است؛ اما با این وجود، حجم عظیم تقاضا در این قاره به گونه‌ای است که هیچ مسیر جایگزینی در کوتاه‌مدت قادر به جبران بار مالی و عملیاتی ناشی از اختلال در این گذرگاه نخواهد بود. پایداری تولید صنعتی در شرق آسیا و امنیت غذایی در جنوب آسیا، دو متغیری هستند که بیشترین تأثیر را از ثبات ترانزیتی در خلیج فارس می‌پذیرند.