«نبض بازار» در گفتگو با کارشناس بازار خودرو بررسی کرد :

ایران‌خودرو و انحصاری که هزینه‌اش از جیب مردم پرداخت می‌شود

کد خبر: ۲۳۰۲۷۳

تاریخ: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۱:۳۱

بازار خودرو بار دیگر در نقطه‌ای ایستاده که انحصار، افزایش قیمت و تهدید به عدم عرضه، بیش از هر زمان دیگری نقش پررنگ‌تری از سیاست‌گذاری و حمایت از مصرف‌کننده پیدا کرده است؛ وضعیتی که پرسش‌های جدی درباره کارآمدی حمایت‌های چند دهه‌ای دولت از خودروسازان داخلی ایجاد کرده است.

به گزارش نبض بازار ، در شرایطی که خودروسازی داخلی سال‌هاست با زیان انباشته، کیفیت پایین محصولات و نارضایتی گسترده مصرف‌کنندگان دست‌وپنجه نرم می‌کند، تداوم حمایت‌های مالی و سیاستی دولت، بدون الزام به اصلاح ساختار یا بهبود خروجی، به چالشی جدی برای بازار تبدیل شده است. افزایش قیمت‌ها، عرضه‌های محدود و رفتار‌های انحصاری، حالا به جایی رسیده که حتی تهدید به توقف عرضه نیز به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شده؛ مسیری که به باور بسیاری از فعالان بازار، نه‌تنها کمکی به صنعت خودرو نکرده، بلکه هزینه آن مستقیماً بر دوش مردم افتاده است.

حمایت‌های پرهزینه دولت و خودروسازی که پاسخگو نیست

عماد جعفری، کارشناس خودرو در گفت‌و‌گو با «نبض بازار» توصیح داد: تداوم حمایت دولت از خودروسازان داخلی، بدون بهبود کیفیت و شرایط فروش، به وضعیتی رسیده که نه‌تنها به نفع مصرف‌کننده نیست، بلکه عملاً به تقویت انحصار منجر شده است. به گفته او، خودروسازانی که هر سال زیان انباشته دارند و این زیان از منابع دولتی و در نهایت از جیب مردم جبران می‌شود، همزمان قیمت‌ها را افزایش داده‌اند؛ در حالی که کیفیت محصولات، سطح آپشن‌ها و شرایط فروش همچنان پایین و محدود باقی مانده است. نه خبری از فروش اقساطی است و نه شرایطی که بتوان آن را مناسب مصرف‌کننده دانست.

جعفری تأکید می‌کند در چنین فضایی، حمایت‌های کورکورانه دولت از خودروسازانی که محصولاتشان حتی قابل مقایسه با خودرو‌های کم‌آپشن جدید نیست، نتیجه‌ای جز تضعیف بازار و افزایش نارضایتی عمومی نداشته است. به باور او، وقتی قیمت‌ها پایین نیست و کیفیت هم بهبود نیافته، ادامه این مسیر منطقی به نظر نمی‌رسد.

ایران‌خودرو، تهدید به عدم عرضه و بازی تکراری بازار

این کارشناس خودرو با اشاره به تهدید ایران‌خودرو برای عدم عرضه خودرو، تصریح می‌کند که این شرکت اساساً به بخش خصوصی واگذار نشده و تنها مدیریت آن در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته است؛ موضوعی که به دولت امکان می‌دهد هر زمان بخواهد، این مدیریت را تغییر دهد. از نگاه جعفری، راهکار‌های پیش‌رو پیچیده یا عجیب نیستند، چراکه تجربه سال‌های گذشته نشان داده عرضه یا عدم عرضه خودرو در عمل تفاوت محسوسی در بازار ایجاد نکرده است.

به گفته او، بازار سال‌هاست با عرضه‌های قطره‌چکانی مواجه است و الگوی مشخصی تکرار می‌شود؛ هر بار که افزایش قیمت اعمال می‌شود، یک فروش محدود انجام می‌گیرد و پس از آن تا افزایش قیمت بعدی، عرضه متوقف می‌شود. جعفری معتقد است اکنون به‌وضوح مشخص شده معادله بازار به شکلی پیش می‌رود که ایران‌خودرو هر اقدامی که بخواهد انجام می‌دهد و عملاً مانعی در برابر آن وجود ندارد؛ حتی دولت‌هایی که چهار دهه از این صنعت حمایت کرده‌اند نیز دیگر تأثیرگذاری سابق را ندارند.

انحصار، ریشه رفتار‌های فعلی خودروسازان

جعفری ریشه اصلی رفتار‌های خودروسازان را در انحصار می‌داند و تأکید می‌کند تا زمانی که این انحصار پابرجاست، چنین روندی ادامه خواهد داشت. از نگاه او، زمان آن رسیده که واردات خودرو به‌طور کامل باز شود؛ آن هم با ساده‌ترین شرایط و کمترین تعرفه، تا خودروسازان متوجه شوند رفتار‌های فعلی آنها محصول فضای انحصاری بازار بوده است.

به گفته این کارشناس، وقتی یک خودروساز دولت و مردم را تهدید می‌کند که خودرو عرضه نخواهد کرد، دولت باید وارد عمل شود. جعفری معتقد است با توجه به هزینه‌های سنگینی که طی سال‌ها از جیب مردم برای این شرکت‌ها پرداخت شده، اکنون وقت آن است که دولت یک‌بار هم که شده، تصمیمی در جهت منافع عمومی اتخاذ کند.

واردات خودرو؛ انتخاب مردم یا تداوم حمایت از انحصار

جعفری با انتقاد از وضعیت موجود می‌گوید شرایط به‌گونه‌ای پیش رفته که باز هم حمایتی از مردم صورت نمی‌گیرد و در مقابل، خودروسازی انحصاری بیش از پیش فربه شده است؛ در حالی که نتیجه نهایی، برخلاف اهداف اعلامی بوده است. به گفته او، سود اصلی به جیب برخی مدیران رفته و بخش خصوصی، با تکیه بر همین ساختار، هم سود خود را برده و هم با تهدید، مسیر بازار را تعیین کرده است.

او تأکید می‌کند دولت باید یک‌بار برای همیشه، اولویت را به مردم بدهد نه صنعتی که مدیرانش منتفع شده‌اند و زنجیره تأمین آن به چند شرکت محدود خلاصه می‌شود. از نگاه جعفری، دولت می‌تواند صریح اعلام کند اگر خودروساز داخلی خودرو عرضه نمی‌کند، واردات خودرو با تعرفه پایین و به‌صورت سریع و بدون بروکراسی پیچیده اداری انجام خواهد شد؛ بروکراسی‌ای که به گفته او، در حال حاضر تنها مانع جدی ورود خودرو به کشور است.