بومی‌سازی در صنعت فولاد؛ فولاد خوزستان، خاستگاه تجربه ملی

کد خبر: ۲۳۰۱۴۳

تاریخ: ۱۴ دی ۱۴۰۴ - ۰۳:۴۹

اقتصادگویا:بومی‌سازی در صنعت فولاد ایران، دیگر یک اقدام مقطعی یا واکنشی به تحریم‌ها نیست؛ بلکه به ضرورتی انکارناپذیر برای تداوم تولید، حفظ مزیت‌های رقابتی و افزایش تاب‌آوری صنعتی تبدیل شده است. تجربه سال‌های اخیر به‌روشنی نشان داده است که وابستگی به واردات تجهیزات و قطعات، در شرایط نوسان ارزی، محدودیت‌های بین‌المللی و تشدید ناترازی انرژی، می‌تواند حتی بزرگ‌ترین صنایع کشور را با خطر توقف یا افت شدید تولید مواجه کند. در چنین بستری، بومی‌سازی نه یک انتخاب اختیاری، بلکه شرط بقا برای صنایع مادر محسوب می‌شود.

بومی‌سازی به معنای جایگزینی ساده واردات نیست؛ بلکه فرآیندی چندلایه است که از ساخت قطعات مصرفی آغاز می‌شود و به دستیابی به دانش فنی، مهندسی معکوس، ارتقای طراحی و در نهایت نوآوری صنعتی می‌انجامد. این مسیر، نیازمند باور به توان داخلی، پذیرش ریسک‌های کنترل‌شده و حمایت هدفمند از سازندگان داخلی است؛ مؤلفه‌هایی که بدون آنها، هیچ صنعتی به بلوغ فناورانه نخواهد رسید.

داده‌های عملکردی فولاد خوزستان نشان می‌دهد که این مجموعه، بومی‌سازی را از سطح شعار به عرصه عمل آورده است. طی حدود هفت سال گذشته، ۱۷ هزار و ۹۰۰ قطعه و تجهیز که پیش‌تر وابسته به واردات بوده‌اند، در داخل کشور بومی‌سازی شده‌اند؛ مسیری که نه‌تنها وابستگی خارجی را کاهش داده، بلکه به تقویت توان فنی و مهندسی داخل کشور انجامیده است.

برآورد‌های ارزی نشان می‌دهد که طی چهار سال گذشته، به‌طور متوسط سالانه حدود ۲۱ میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی از محل بومی‌سازی قطعات و تجهیزات در فولاد خوزستان محقق شده است. در سال ۱۴۰۴ نیز تا این مقطع، حدود ۹ میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی به ثبت رسیده و با تکمیل طرح‌ها و پروژه‌های در دست اجرا، این رقم قابلیت افزایش بیشتری خواهد داشت. این اعداد، گواهی روشن بر تبدیل بومی‌سازی به یک سیاست اقتصادی مؤثر و قابل اتکا هستند.

پیامد‌های مثبت این رویکرد، تنها در کاهش ارزبری خلاصه نمی‌شود. افزایش تاب‌آوری تولید، کاهش زمان خواب تجهیزات، انعطاف‌پذیری در تعمیرات، رشد شرکت‌های دانش‌بنیان، تربیت نیروی متخصص داخلی و حتی ارتقای کیفیت برخی قطعات نسبت به نمونه‌های خارجی، از جمله دستاورد‌هایی است که در عمل به ثبت رسیده است. در مواردی، قطعات بومی‌سازی‌شده پس از نصب و دریافت بازخورد عملیاتی، بهینه‌سازی شده و عمر کاری آنها از نمونه‌های خارجی فراتر رفته است؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد بومی‌سازی، اگر با چرخه یادگیری و اصلاح همراه باشد، نه‌تنها هزینه‌زا نیست بلکه ارزش‌افزا خواهد بود.

بی‌تردید این مسیر با چالش‌هایی جدی همراه است؛ از تشدید ناترازی انرژی و محدودیت‌های برق گرفته تا دشواری‌های تأمین مالی و تفاوت نرخ‌های ارزی. با این حال، آنچه تجربه فولاد خوزستان را متمایز می‌کند، تداوم حرکت در مسیر بومی‌سازی حتی در شرایط فشار و بحران است؛ رویکردی که بر اولویت‌بندی تجهیزات حیاتی، تعامل مستمر با سازندگان داخلی و نگاه بلندمدت به توسعه فناوری استوار شده است.

از تجربه شرکتی تا الگوی ملی

در سطح کلان، بومی‌سازی امروز به یکی از ارکان امنیت صنعتی و اقتصادی کشور تبدیل شده است. صنعتی که توان طراحی، ساخت و نگهداری تجهیزات خود را در داخل مرز‌ها داشته باشد، در برابر تحریم، شوک‌های ارزی و بحران‌های انرژی، آسیب‌پذیری به‌مراتب کمتری خواهد داشت. در این چارچوب، تجربه فولاد خوزستان فراتر از یک موفقیت بنگاهی است و می‌تواند به‌عنوان الگویی ملی برای پیوند صنعت بزرگ با شرکت‌های دانش‌بنیان مورد توجه قرار گیرد.

ایجاد بستر واقعی برای فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان، تنها با شعار محقق نمی‌شود؛ این بستر نیازمند سفارش واقعی، تقسیم ریسک، تأمین مالی تدریجی و پذیرش دوره یادگیری است. فولاد خوزستان با ورود عملی به این میدان، نشان داده است که صرفه‌جویی ارزی حاصل از بومی‌سازی می‌تواند به سرمایه‌ای برای توسعه فناوری داخلی و تقویت زیست‌بوم نوآوری صنعتی کشور تبدیل شود؛ مسیری که هم‌زمان منافع بنگاه و منافع ملی را تأمین می‌کند.

در نهایت، اگر سیاست‌گذار، صنایع بزرگ و سازندگان داخلی در یک چارچوب هماهنگ حرکت کنند، بومی‌سازی می‌تواند از یک واکنش ناگزیر به تحریم‌ها، به راهبردی پایدار برای اقتدار صنعتی ایران بدل شود. فولاد خوزستان، با تجربه و دستاورد‌های ثبت‌شده خود، در خط مقدم این مسیر ایستاده است؛ مسیری که آینده صنعت فولاد و حتی فراتر از آن، آینده توسعه صنعتی کشور را رقم خواهد زد.