«نبض بازار» گزارش می‌دهد:

بحران فرسودگی در اتوبوس‌ها/ بلیط مقاصد معروف چند؟

کد خبر: ۲۲۶۶۵۶

تاریخ: ۱۶ آبان ۱۴۰۴ - ۱۴:۰۱

بحران اتوبوس‌های بین‌شهری، نشانه‌ای از چالش عمیق‌تری در زیرساخت حمل‌ونقل کشور است. تا زمانی‌که سیاست‌های نوسازی، تأمین قطعات و حمایت از رانندگان به‌صورت منسجم و پایدار اجرا نشود، سفر با اتوبوس همچنان با فرسودگی، گرانی و بی‌کیفیتی همراه خواهد بود؛ و جاده‌هایی که باید مسیر سفر باشند، به نماد رکود و فرسایش تبدیل می‌شوند.

به گزارش نبض بازار-در سال‌های اخیر، سفر با اتوبوس دیگر آن انتخاب اقتصادی و قابل‌اعتماد گذشته نیست. افزایش قیمت بلیط، فرسودگی ناوگان، کاهش کیفیت خدمات و کمبود قطعات، چنان بر پیکره‌ی حمل‌ونقل جاده‌ای فشار آورده که حالا نه مسافران رضایت دارند و نه رانندگان و مالکان شرکت‌های اتوبوس‌رانی.

افزایش قیمت، کاهش سفر

با وجود آنکه اتوبوس هنوز ارزان‌ترین شیوه سفر زمینی است، اما رشد مداوم هزینه‌ها باعث شده بهای بلیط در مسیر‌های پرتردد گاهی تا دو برابر افزایش یابد. سهم بالای هزینه لاستیک، روغن، قطعات یدکی و سوخت در کنار دستمزد رانندگان و هزینه تعمیرات، قیمت تمام‌شده سفر را برای شرکت‌های حمل‌ونقل بالا برده است. در نتیجه، شرکت‌ها ناگزیرند برای افزایش کرایه همواره در حال اعترضا باشند. اما همین افزایش نرخ، تقاضای سفر را کاهش داده و باعث شده بسیاری از اتوبوس‌ها در روز‌های عادی با ظرفیت کمتر از نیمی از صندلی‌ها حرکت کنند.

ناوگانی که پیر شده است

میانگین سن ناوگان اتوبوس‌رانی بین‌شهری کشور بیش از ۱۲ تا ۱۶ سال است؛ آماری که به‌خوبی نشان می‌دهد بخش بزرگی از اتوبوس‌ها عمر مفید خود را پشت سر گذاشته‌اند. نبود برنامه مؤثر برای نوسازی، دشواری واردات یا تولید اتوبوس‌های جدید و افزایش قیمت خودرو‌های سنگین باعث شده رانندگان نتوانند وسایل نقلیه خود را جایگزین کنند.

اتوبوس‌های فرسوده، نه‌تن‌ها مصرف سوخت بالاتری دارند، بلکه احتمال خرابی در جاده، تأخیر در سفر و حوادث را نیز افزایش می‌دهند. در سال‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از توقف اتوبوس‌ها در جاده به‌دلیل نقص فنی، تهویه نامناسب و خرابی سیستم‌های ایمنی منتشر شده است. هزینه‌های جاری اتوبوس‌ها نیز بسیار زیاد شده و مورد اعتراض رانندگان قرار گرفته است.

گرانی اتوبوس، رؤیای نوسازی را دور کرده

تولید اتوبوس‌های جدید در کشور به‌دلیل افزایش نرخ ارز و هزینه قطعات، با جهش قیمتی کم‌سابقه‌ای روبه‌رو شده است. قیمت هر دستگاه اتوبوس نو گاهی از مرز ۲۰ تا ۳۰ میلیارد تومان عبور کرده؛ رقمی که عملاً خارج از توان بسیاری از مالکان و شرکت‌های خصوصی است.

در چنین شرایطی، دولت برای نوسازی ناوگان نیازمند ارائه تسهیلات بلندمدت و کم‌بهره است؛ اما برنامه‌های حمایتی سال‌های گذشته یا اجرا نشده یا به‌دلیل کمبود منابع بانکی متوقف مانده است. نتیجه آن است که بسیاری از رانندگان ترجیح می‌دهند همان اتوبوس قدیمی خود را با تعمیر و تعویض‌های مداوم در جاده نگه دارند.

کیفیت خدمات؛ قربانی دیگر گرانی

افزایش هزینه‌ها تنها به قیمت بلیط محدود نمی‌شود. برای کاهش مخارج، برخی شرکت‌ها سطح خدمات خود را پایین آورده‌اند: از حذف پذیرایی گرم و نوشیدنی گرفته تا کاهش دفعات شست‌وشوی داخلی اتوبوس‌ها و حتی صرفه‌جویی در روشنایی و تهویه.

در ترمینال‌ها نیز کمبود قطعات و تعمیرات زمان‌بر باعث تأخیر‌های طولانی در سرویس‌ها شده است. بسیاری از مسافران از نبود امکانات رفاهی کافی، صندلی‌های فرسوده و سرمایش و گرمایش نامناسب گلایه دارند. با این وجود قیمت بلیط مقاصد پرتردد مانند اصفهان-تهران به ۵۰۰ هزار تومان، تهران-مشهد به ۸۰۰ هزار تومان، تهران-رشت به ۴۶۰ هزار تومان رسیده است. در این بین نه شهروند و نه صاحب اتوبوس از وضعیت کرایه راضی نیستند.

رانندگان نیز در این میان از وضعیت اقتصادی خود ناراضی‌اند. افزایش هزینه تعمیرات و کاهش تعداد مسافران باعث شده درآمد خالص آنان کاهش چشمگیری پیدا کند. ساعات کاری طولانی، استرس سفر‌های شبانه و تأخیر در پرداخت حقوق، شرایط کاری آنها را دشوارتر کرده است.

چه باید کرد؟

کارشناسان معتقدند بحران ناوگان اتوبوس‌رانی تنها با تزریق یارانه یا وام حل نمی‌شود. نوسازی ناوگان نیازمند برنامه‌ای جامع است که همزمان با تولید داخلی، امکان واردات اتوبوس‌های کم‌مصرف و با استاندارد ایمنی بالا را فراهم کند.

از سوی دیگر، باید مدل قیمت‌گذاری بلیط بازنگری شود تا هم منافع مسافران و هم پایداری مالی شرکت‌ها حفظ گردد. افزایش نظارت بر کیفیت خدمات، ایجاد سامانه‌های هوشمند ثبت شکایات و حمایت از شرکت‌هایی که خدمات استاندارد ارائه می‌دهند نیز از دیگر راهکار‌های مطرح‌شده است.