قدرت خرید کارگران ایرانی کمتر شده است؟ بررسی آماری

کد خبر: ۲۱۰۹۱۶

تاریخ: ۰۸ فروردين ۱۴۰۴ - ۲۲:۳۰

بررسی روند حداقل دستمزد در ایران نشان می‌دهد که ارزش دلاری آن طی ۱۴ سال گذشته حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است. این کاهش، فشار بیشتری بر معیشت کارگران وارد کرده است.

به گزارش نبض بازار براساس محاسبات انجام شده حداقل دستمزد دلاری کارگران که در سال 91 نزدیک به 300 دلار بوده در سال 1404 به پایین‌تر از 150 دلار رسیده و تقریبا نصف شده است. به عبارتی می‌توان گفت قدرت خرید کارگران ایرانی در این مدت کاهش شدیدی را تجربه کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در دو دوره حداقل دستمزد دلاری کاهش شدیدی را تجربه کرده است. به بیان دقیق‌تر در سال‌های 92 و 98 این کاهش اتفاق افتاده است. همچنین در بازه سال‌های 93 تا 97 حداقل دستمزد دلاری روندی صعودی داشته است.

حداقل دستمزد دلاری براساس میانگین نرخ دلار در هر سال محاسبه شده است.

توضیحاتی در مورد حداقل دستمزد در ایران

حداقل دستمزد در ایران، رقمی است که شورای عالی کار سالانه برای حمایت از معیشت کارگران تعیین می‌کند. این میزان بر اساس ماده 41 قانون کار و با در نظر گرفتن دو معیار اصلی نرخ تورم و سبد معیشت خانوار مشخص می‌شود. هدف از تعیین حداقل دستمزد، تأمین زندگی حداقلی برای کارگران و جلوگیری از کاهش قدرت خرید آنها در برابر تورم است.

فرایند تعیین حداقل دستمزد در قالب مذاکرات سه جانبه میان نمایندگان دولت، کارگران و کارفرمایان انجام می‌شود. در این مذاکرات، نرخ تورم سالانه و هزینه‌های ضروری زندگی یک خانوار متوسط (معمولاً ۳.۳ نفره) مورد بررسی قرار می‌گیرد تا رقمی متناسب با شرایط اقتصادی کشور تصویب شود. با این حال، به دلیل نوسانات اقتصادی و افزایش مداوم قیمت کالاها و خدمات، افزایش دستمزدها معمولا از نرخ واقعی تورم عقب می‌ماند که این امر موجب کاهش قدرت خرید کارگران می‌شود.

یک از مهمترین چالش‌های اجرای حداقل دستمزد، عدم توانایی برخی کارفرمایان در پرداخت آن به ویژه در کسب‌وکارهای کوچک است. این موضوع گاهی منجر به تعدیل نیرو، عدم ثبت بیمه‌ای کارگران یا پرداخت دستمزد‌های غیررسمی می‌شود. همچنین، برخی کارشناسان معتقدند که تعیین حداقل دستمزد بدون در نظر گرفتن بهره‌وری و شرایط اقتصادی، ممکن است منجر به افزایش هزینه‌های تولید و رشد بیکاری شود.

در سال‌های اخیر، به دلیل افزایش تورم، حداقل دستمزد رشد چشمگیری داشته است، اما همچنان تناسبی با هزینه‌های واقعی زندگی کارگران ندارد. به همین دلیل، سیاست‌هایی نظیر افزایش حق مسکن، بن کارگری و یارانه‌های معیشتی برای جبران این نابرابری اجرا شده است. با این‌وجود، بهبود شرایط معیشتی کارگران مستلزم اصلاح سیاست‌های اقتصادی، کنترل تورم و رشد پایدار اقتصادی است تا دستمزدها به صورت واقعی و متناسب با هزینه‌های زندگی افزایش یابند.

حداقل دستمزد دلاری و قدرت خرید براساس شاخص برابری قدرت خرید(PPP)

حداقل دستمزد دلاری یکی از شاخص‌های مقایسه‌ای برای سنجش میزان دستمزد در کشورهای مختلف است. این شاخص با تبدیل حداقل دستمزد ماهانه کشورها به دلار (معمولاً با نرخ رسمی یا بازار آزاد) به‌دست می‌آید. در ایران، به دلیل نوسانات نرخ ارز، حداقل دستمزد دلاری متغیر است و در دوره‌های جهش ارزی کاهش شدیدی را تجربه می‌کند. برای مثال، اگر حداقل دستمزد ریالی افزایش یابد اما نرخ ارز با سرعت بیشتری رشد کند، حداقل دستمزد دلاری کاهش خواهد یافت، که نشان‌دهنده کاهش ارزش واقعی درآمد کارگران در مقایسه با استانداردهای بین‌المللی است.

اما برای مقایسه واقعی‌تر، شاخص برابری قدرت خرید معیار بهتری است. این شاخص نشان می‌دهد که با درآمد داخلی هر کشور چه میزان کالا و خدمات می‌توان خرید. در واقع، شاخص برابری قدرت خرید تلاش می‌کند اثرات تفاوت قیمت‌ها در کشورها را خنثی کند و یک مقیاس واقعی‌تر از قدرت خرید ارائه دهد.

در ایران، اگرچه حداقل دستمزد دلاری در مقایسه با بسیاری از کشورهای توسعه یافته بسیار پایین‌تر است، اما به دلیل هزینه‌های کمتر زندگی نسبت به این کشورها، قدرت خرید کارگران نسبت به دستمزد اسمی آن‌ها بالاتر است. به همین دلیل، مقایسه صرف حداقل دستمزد دلاری بدون در نظر گرفتن شاخص PPP می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

با این‌حال در سال‌های اخیر به دلیل افزایش تورم و کاهش ارزش ریال حتی با در نظر گرفتن شاخص PPP، قدرت خرید کارگران کاهش یافته است. این موضوع باعث شده است که هزینه‌های معیشت بیش از حداقل دستمزد افزایش یابد و بسیاری از خانوارهای کارگری برای تأمین نیازهای اولیه خود با مشکل مواجه شوند.

ارزش دلاری حداقل دستمزد در 14 سال

محاسبات اکوایران حاکی از این امر است که حداقل دستمزد دلاری که در سال 91 برابر با 286 دلار بوده، در سال 1404 به رقم 148 دلار رسیده است.

آمار و ارقام نشان می‌دهد که بعد از شروع تحریم‌ها در سال 90 و نمایان شدن آثار این محدودیت‌ها بر اقتصاد ایران نرخ دلار افزایشی شده و حداقل دستمزد دلاری که در سال 91 ، 286 دلار بود، در سال 92 به رقم 186 دلار کاهش یافته است. البته این کاهش ادامه‌دار نبوده و بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم و زمزمه‌های توافق میان ایران و آمریکا، ثبات در بازار ارز برقرار شده و از همین‌رو حداقل دستمزد دلاری روندی صعودی را پی گرفته است. به زبان اعداد ارزش حداقل دستمزد که در سال 93 ، 191 دلار برآورد شده، در سال 97 به رقم 275 دلار رسیده است. با این‌وجود ارزش دلاری حداقل دستمزد همچنان پایین‌تر از سال 91 بوده است.

روند افزایشی در مقدار حداقل دستمزد دلاری با خروج آمریکا از برجام معکوس شد. در واقع بعد از این رخداد و شوک به اقتصاد ایران و افزایش شدید نرخ دلار، ارزش دلاری حداقل دستمزد دلاری از 275 دلار در سال 97 به 147 دلار در سال 98 سقوط کرد. این کاهش ارزش دلاری حداقل دستمزد به جایی رسید که حتی در سال 1400، این رقم به 115 دلار نیز کاهش یافت. در سال‌های 1401 و 1402 نیز ارزش دلاری حداقل دستمزد کمی بالاتر از 150 دلار بوده است. با این‌حال در سال‌های 1403 و 1404 مقدار حداقل دستمزد دلاری 139 دلار و 148 دلار محاسبه شده است.

منبع: اکوایران