امارات ناجی بحران بنزین در ایران شد

کد خبر: ۲۰۵۹۴۱

تاریخ: ۱۹ بهمن ۱۴۰۳ - ۱۱:۰۴

واردات بنزین ایران از امارات متحده عربی رکورد زد.

طبق آمار، سال ۱۳۸۷ رکورد بیشترین واردات بنزین ایران ثبت شد. در ۷ ماه اول این سال، ایران بیش از ۲.۵ میلیارد دلار بنزین وارد کرد. کشور‌های تأمین‌کننده شامل امارات، هند، چین و برخی کشور‌های اروپایی بودند.

بنزین یکی از مهم‌ترین فرآورده‌های نفتی در ایران است که نقش اساسی در حمل‌ونقل و اقتصاد کشور ایفا می‌کند. ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر نفتی جهان، همواره با چالش‌هایی در تأمین و تولید بنزین روبه‌رو بوده است. در برخی دوره‌ها، تولید داخلی پاسخگوی نیاز کشور نبوده و ایران مجبور به واردات بنزین شده است. این وابستگی به واردات، تحت تأثیر عواملی مانند رشد مصرف، ظرفیت پالایشگاه‌ها و تحریم‌های بین‌المللی، دچار نوسانات مختلفی شده است.

در این مقاله، به بررسی روند تاریخی واردات بنزین ایران، بیشترین میزان واردات، چالش‌ها و پیش‌بینی وضعیت در سال ۱۴۰۴ می‌پردازیم.

۱. روند تاریخی واردات بنزین در ایران

ایران تا سال‌ها یکی از واردکنندگان عمده بنزین در جهان بوده است. در دهه ۱۳۸۰ و اوایل دهه ۱۳۹۰، مصرف بالای سوخت و کمبود ظرفیت پالایشی، ایران را به یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان بنزین تبدیل کرد.

برخی از مهم‌ترین دوره‌های واردات بنزین ایران عبارت‌اند از:

سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹ (اوج وابستگی به واردات)

در این دوره، ایران روزانه ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر بنزین وارد می‌کرد. هزینه بالای واردات، فشار تحریم‌ها و رشد مصرف داخلی، دولت را مجبور کرد تا سیاست‌هایی مانند سهمیه‌بندی بنزین (۱۳۸۶) را اجرا کند.

سال ۱۳۸۷؛ رکورد بیشترین میزان واردات

کاهش واردات پس از ۱۳۹۲؛ حرکت به سمت خودکفایی

با افتتاح فاز‌های جدید پالایشگاهی، مخصوصاً پالایشگاه ستاره خلیج فارس، وابستگی ایران به واردات بنزین کاهش یافت. در سال ۱۳۹۷، ایران به خودکفایی رسید و حتی به صادرکننده بنزین تبدیل شد.

بازگشت به واردات در سال ۱۴۰۲

در سال ۱۴۰۲، به دلیل افزایش مصرف داخلی (بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر در روز) و کاهش تولید پالایشگاه‌ها، ایران دوباره مجبور به واردات بنزین شد. طبق گزارش‌ها، در این سال، ایران به‌طور میانگین روزانه ۳ تا ۵ میلیون لیتر بنزین وارد کرده است.

۲. دلایل وابستگی ایران به واردات بنزین

چرا ایران که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت در جهان است، به واردات بنزین نیاز دارد؟

رشد مصرف داخلی:

مصرف بنزین در ایران به دلیل جمعیت بالا، یارانه‌های انرژی و استفاده گسترده از خودرو‌های شخصی، همواره در حال افزایش است.

در سال ۱۴۰۲، مصرف بنزین به بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر در روز رسید.

ظرفیت محدود پالایشگاه‌ها:

بسیاری از پالایشگاه‌های ایران قدیمی هستند و ظرفیت تولید آنها محدود است.

برخی پالایشگاه‌ها به تعمیرات و نوسازی نیاز دارند که باعث کاهش تولید شده است.

تحریم‌ها و مشکلات تأمین تجهیزات:

تحریم‌های اقتصادی، نوسازی پالایشگاه‌ها و تولید بنزین با کیفیت بالا را دشوار کرده است.

تحریم‌ها همچنین دسترسی ایران به فناوری‌های پالایشی مدرن را محدود کرده‌اند.

سهمیه‌بندی و قاچاق سوخت:

اختلاف قیمت بنزین در ایران و کشور‌های همسایه، قاچاق گسترده را به همراه داشته و باعث افزایش فشار بر مصرف داخلی شده است.

۳. پیش‌بینی وضعیت واردات بنزین در سال ۱۴۰۴

آیا ایران در سال ۱۴۰۴ همچنان به واردات بنزین نیاز خواهد داشت؟

سناریوی اول: کاهش وابستگی به واردات (افزایش تولید داخلی)

اگر پروژه‌های پالایشگاهی مانند توسعه پالایشگاه ستاره خلیج فارس و پالایشگاه آناهیتا به بهره‌برداری برسند، ایران می‌تواند تولید بنزین خود را افزایش دهد.

در این حالت، ایران حتی ممکن است دوباره به صادرکننده بنزین تبدیل شود.

سناریوی دوم: افزایش نیاز به واردات (رشد مصرف بدون افزایش تولید)

اگر مصرف داخلی همچنان با سرعت بالا رشد کند (بیش از ۱۲۰ میلیون لیتر در روز)، ممکن است ایران مجبور به واردات ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر در روز شود.

در این حالت، وابستگی ایران به کشور‌هایی مانند روسیه و برخی کشور‌های حاشیه خلیج فارس افزایش می‌یابد.

احتمال سهمیه‌بندی دوباره؟

برخی کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که دولت ممکن است طرح سهمیه‌بندی جدید و افزایش قیمت بنزین را در سال ۱۴۰۴ اجرا کند تا از رشد مصرف جلوگیری کند.

۴. نتیجه‌گیری؛ آیا ایران می‌تواند از واردات بی‌نیاز شود؟

ایران در سال‌های اخیر توانسته است وابستگی خود به واردات بنزین را کاهش دهد، اما همچنان چالش‌هایی در تأمین پایدار این سوخت وجود دارد.

برای جلوگیری از وابستگی به واردات، ایران نیاز به افزایش ظرفیت پالایشی، کنترل مصرف و مقابله با قاچاق سوخت دارد.

اگر پروژه‌های پالایشی جدید به بهره‌برداری نرسند، ممکن است در سال ۱۴۰۴ ایران مجبور به واردات بیشتر بنزین شود.