وزارت راه و شهرسازی در آستانه فروپاشی / نیاز فوری به تفکیک بخش‌های حیاتی

کد خبر: ۱۹۰۳۳۶

تاریخ: ۲۲ شهريور ۱۴۰۳ - ۰۱:۰۰

وزارت راه و شهرسازی با مشکلات فراوانی در حوزه‌های مسکن و حمل‌ونقل مواجه است و نیاز فوری به تفکیک این وزارتخانه به منظور حل مشکلات اساسی وجود دارد.

به گزارش نبض بازار،وزارت راه و شهرسازی با زیرمجموعه‌ای از سازمان‌ها و شرکت‌های متنوع، از جمله سازمان ملی زمین و مسکن، سازمان مجری ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی، و سازمان هواشناسی کشور، به نظر می‌رسد که از لحاظ ساختاری دچار چالش‌های جدی است.

این وزارتخانه که شامل سازمان‌ها و شرکت‌های مختلف در دو حوزه کلیدی مسکن و حمل‌ونقل است، در حال حاضر تحت رهبری فرزانه صادق‌مالواجرد قرار دارد.

این وزیر که تخصصی در زمینه حمل‌ونقل ندارد، با مسئولیت‌های بسیار گسترده و متنوعی مواجه است که به نظر می‌رسد توانایی پاسخگویی به آن‌ها در یک ساختار واحد دشوار است. در حالی که مشکلات و نواقص در این دو بخش بحرانی، مانند عقب‌ماندگی در ساخت مسکن و معضلات حمل‌ونقل، به وضوح مشاهده می‌شود، آیا وقت آن نرسیده است که وزارت راه و شهرسازی به دو وزارتخانه مستقل تقسیم شود تا هر یک به صورت تخصصی به مسائل خود رسیدگی کند؟

وزارت راه و شهرسازی دارای تعداد بالایی سازمان و شرکت تخصصی است که در حوزه مسکن و شهرسازی شامل سازمان ملی زمین و مسکن، سازمان مجری ساختمان ها و تاسیسات دولتی و عمومی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، شرکت بازآفرینی شهری ایران و شرکت مادرتخصصی عمران شهرهای جدید می‌شود.

این وزارتخانه در بخش حمل‌ونقل هم سازمان هواشناسی کشور، سازمان هواپیمایی کشوری، سازمان بنادر و دریانوردی، سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده ای، شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران، شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی (ره) را در زیرمجموعه خود دارد و همه این سازمان‌ها و شرکت‌ها با این گستردگی و تنوع در ذیل معاونت حمل‌ونقل قرار گرفته است.

این وسعت و تنوع در حالی است که هیچ‌گاه وزیری جامع الشرایط در دو حوزه مسکن و حمل‌ونقل در رأس وزارتخانه قرار نگرفته است. فرزانه صادق‌مالواجرد به عنوان وزیر کنونی راه و شهرسازی هم دانش آموخته مهندسی معماری از دانشگاه تهران است. او از سطح کارشناسی تا معاونت معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی را طی کرده و عمده فعالیتش در حوزه شهرسازی بوده و در حوزه راه و حمل‌ونقل تخصصی ندارد.

با توجه به این مساله و اهمیت بسیار بالای هر دو حوزه مسکن و حمل‌ونقل، گستردگی مسوولیت های وزارتخانه، تنوع عملکرد سازمان‌ها و شرکت‌ها ذیل وزارتخانه و ارتباط بخش زیادی از زیرمجموعه ها به موضوع حمل‌ونقل آیا بهتر نیست وزارت راه و شهرسازی تفکیک شده و در راس هر بخش فردی متخصص قرار گیرد؟

قرار دادن این همه شرکت و سازمان با عملکردهای متنوع و مختلف ذیل یک وزارتخانه و تجمیع همه حوزه های مربوط به راه و حمل‌ونقل در ذیل یک معاونت یک آسیب ساختاری است که خود را در اوضاع نابسامان کنونی مسکن و شرایط نامساعد راه ها و حمل‌ونقل کشور نشان داده است.

کشور ما در حوزه مسکن با یک عقب‌ماندگی وسیع مواجه شده است که جبران آن فقط با ساخت ۱۲ میلیون مسکن تا سال ۱۴۱۰ امکان پذیر است. آیا وزارت راه و شهرسازی کنونی می‌تواند همزمان برای ساخت این تعداد مسکن آن هم در یک بازه زمانی ۷‌ساله برنامه ریزی کند و در کنار آن از حوزه حمل‌ونقل با این گستردگی غافل نماند؟

در حوزه حمل‌ونقل نیز ما با مشکلات و معضلات بسیار زیادی مواجه هستیم. طی سال‌های اخیر به دلیل سیاست زدگی و بی‌توجهی به کار تخصصی، حدود ۵۰۰ ابرپروژه و پروژه ناتمام در این بخش شکل گرفته و بخش زیادی از منابع کشور را هدر داده است. تمام کردن همه این پروژه ها با در نظر گرفتن زمان و منابع موردنیاز قطعا امکان پذیر نیست و کمتر کردن هزینه های تحمیل‌شده به اولویت بندی دقیق نیاز دارد.

کمبود و فرسودگی ناوگان هوایی در کنار فضای مبهم و غیرشفاف کنونی و قیمت‌های بالا و غیرواقعی به رغم تزریق یارانه های سنگین دولتی، حدود ۹۶‌درصد مردم را از خدمات هوایی محروم کرده است.

توسعه نامتوازن زیرساخت های ریلی، نبود اولویت بندی صحیح در اجرای پروژه های کلان، مدیریت غلط و نبود شفافیت و فرسودگی و کمبود امکانات در مسیرهای مهم و اصلی ریلی هم به عدم‌تحقق اهداف در حمل‌ونقل داخلی منجر شده و هم با از بین بردن مزیت مسیرهای کریدوری، ایران را در آستانه حذف از کریدورهای بین‌المللی از جمله کریدور شمال-جنوب قرار داده است.

این شرایط در حالی است که کشورهای همسایه از جمله ترکیه، عربستان و حتی عراق در حوزه ترانزیت، پروژه های بزرگ و برنامه های جامع، بلندمدت و قابل انعطاف تدوین کرده اند و ایران فرصت زیادی برای جا نماندن از آنها ندارد.

علاوه بر این، بی‌توجهی به تنوع بخشی به مدل های مختلف حمل‌ونقل و تکیه بیش از حد به حمل‌ونقل بار به صورت جاده ای، زیرساخت های جاده ای را در معرض تخریب مداوم قرار داده است و هر سال علاوه بر هزینه های جانی به دلیل وقوع تصادفات جاده ای و خسارات زیست محیطی به دلیل آلودگی بالای ناوگان جاده ای، باید مبالغ هنگفتی صرف بازسازی راه های کشور شود.

حوزه حمل‌ونقل دریایی، بنادر و گمرکات نیز یکی از حوزه های به شدت حیاتی و تخصصی است که بخش اصلی ورود بار به کشور و خروج کالا را به خود اختصاص داده است. ضعف در این بخش کل حوزه تامین، ترانزیت و صادرات و واردات کشور را مختل می‌کند و همچنین این بخش محل ارتباط جدی ما با کشورهای جهان است و دیپلماسی فعال و قدرتمندی طلب می‌کند.

این بخش در شرایط کنونی به یک نوسازی زیرساختی، رفع گره های اداری، همگرایی نهادی و افزایش بهره وری جدی نیاز دارد. با توجه به این اهمیت و این نیاز، آیا عقلانی است که چنین حوزه تخصصی ذیل یک معاونت در وزارت راه و شهرسازی قرار داشته باشد و وزیر به عنوان متولی وزارتخانه در آن واحد هم به چالش های عظیم مسکن فکر کند و هم برای حمل‌ونقل دریایی، بنادر و گمرکات برنامه ریزی و پیگیری کند؟

مغفول ماندن ظرفیت عظیم بندر اقیانوسی چابهار طی سال‌های اخیر نمود عینی و بارز ناکارآمدی ادغام مسکن و حمل‌ونقل در یک وزارتخانه و لزوم تفکیک این دو حوزه تخصصی است.

در حوزه نرم افزاری هم حوزه حمل‌ونقل به بازنگری اساسی نیاز دارد. نوسازی یا بهره ور کردن برخی زیرساخت های سخت و نرم حمل ونقلی مثل ماهواره و رادارهای کنترل ترافیک هوایی، طرح سپهتن (سامانه پایش هوشمند تردد ناوگان حمل ونقل جاده ای) و بسیاری از ابزارهای مدیریتی و نظارتی برای تحقق حکمرانی دیجیتال و هوشمند از جمله این نیازهای اساسی است.

این موارد قطعا فرسنگ ها با موضوعاتی از جنس مسکن و شهرسازی فاصله دارد و می طلبد در جای خود یعنی در وزارتخانه ای تخصصی برای مدیریت امور مربوط به حمل‌ونقل به آن پرداخته شود.

اگرچه طی سال‌های اخیر بحث تفکیک برخی از وزارتخانه ها مطرح بوده است اما این دوره با انتخاب فرزانه صادق‌مالواجرد به عنوان حامی این طرح و همراهی کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، امید بیشتری برای اجرای این برنامه در وزارت راه و شهرسازی شکل گرفته است.

در همین خصوص جلال ایری سخنگوی کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی اخیرا اعلام کرد که «در خصوص تفکیک وزارت راه و شهرسازی، با توجه به گستردگی ماموریت های وزارت راه و شهرسازی و نظرات کارشناسی در این زمینه، این موضوع به زودی در مجلس مطرح خواهد شد».

حال با توجه به اهمیت این مساله و مشکلاتی که به دلیل ادغام دو حوزه کلیدی در یک وزارتخانه ایجاد شده است، شاید وقت آن رسیده است که با بررسی دقیق و جامع، تفکیک وزارت راه و شهرسازی به دو وزارتخانه مستقل به طور جدی در دستور کار قرار گیرد تا هر یک از حوزه‌های مسکن و حمل‌ونقل به طور تخصصی به مسائل خود رسیدگی کند و مشکلات اساسی کشور در این دو بخش برطرف شود.

نظر شما در مورد تفکیک وزارت راه و شهرسازی چیست؟ آیا فکر می‌کنید این تفکیک می‌تواند به بهبود وضعیت مسکن و حمل‌ونقل کشور کمک کند؟ نظرات و تحلیل‌های خود را با ما به اشتراک بگذارید.

منبع:دنیای اقتصاد