عسلویه، پایتخت انرژی ایران، بار دیگر در کانون توجه سیاستگذاری و مدیریت صنعت نفت و گاز کشور قرار گرفت. محسن پاکنژاد، وزیر نفت، روز دوشنبه ۱۵ دیماه با ورود به فرودگاه عسلویه، سفر رسمی خود به استان بوشهر را با هدف بازدید میدانی از پروژههای کلیدی، بررسی روند بازسازی تأسیسات آسیبدیده و ارزیابی پیشرفت طرحهای راهبردی آغاز کرد؛ سفری که بیش از آنکه تشریفاتی باشد، حامل پیام نظارت، پیگیری و تثبیت امنیت انرژی در یکی از حساسترین مقاطع صنعت نفت کشور است.
وزیر نفت در بدو ورود، مورد استقبال فرماندار عسلویه، نماینده مردم جنوب استان بوشهر در مجلس شورای اسلامی، مدیران ارشد صنایع پارس جنوبی و جمعی از مسئولان محلی قرار گرفت؛ استقبالی که خود گویای جایگاه این سفر در معادلات منطقهای و ملی صنعت انرژی بود. این سفر در شرایطی انجام شد که بخشی از زیرساختهای گازی کشور از جمله پالایشگاه گاز فجر جم که نقش حیاتی در شریان انرژی کشور ایفا میکند، در جریان جنگ ۱۲ روزه دچار آسیب شد و همزمان، پروژههای بزرگی در پارس جنوبی و کنگان در آستانه بهرهبرداری یا ورود به فاز نهایی قرار دارند.
نخستین مقصد وزیر نفت، پالایشگاه گاز فجر جم بود؛ یکی از شریانهای حیاتی تأمین گاز کشور که در جریان درگیریهای جنگ ۱۲ روزه دچار آسیب شد، اما با واکنشی سریع و برنامهریزیشده، از بروز بحران گسترده جلوگیری کرد. بررسی روند بازسازی این پالایشگاه، از منظر وزارت نفت، تنها ارزیابی یک پروژه تعمیراتی نیست؛ بلکه سنجش کارآمدی ساختار ایمنی، مدیریت ریسک و تابآوری تأسیسات حیاتی در شرایط بحرانی است.
مدیران فجر جم میگویند بلافاصله پس از وقوع آسیب، اقدامات ایمنسازی اضطراری، ایزولهسازی تجهیزات، کنترل منابع انرژی و پایش مخاطرات بالقوه در دستور کار تیمهای ایمنی و عملیاتی قرار گرفت. ارزیابیهای فنی-ایمنی با تمرکز بر سناریوهای حادثه و ریسکهای ثانویه، مبنای تصمیمگیریهای اجرایی شد و عملیات بازسازی با رعایت سختگیرانه الزامات HSE، دستورالعملهای Permit to Work و مدیریت تغییر (MOC) پیش رفت. این رویکرد، نهتنها از بروز حوادث ناخواسته در شرایط فشار عملیاتی جلوگیری کرد، بلکه الگویی از مدیریت بحران در صنعت گاز کشور ارائه داد.
همزمان با بازسازی، توسعه زیرساختهای نظارتی نیز با شتاب ادامه یافت. فاز دوم پروژه نصب و راهاندازی دوربینهای مداربسته پالایشگاه فجر جم، با پیشرفت واقعی بیش از ۹۴ درصد، در آستانه تکمیل قرار گرفته است. تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که شبکه نظارت تصویری، نقشی فراتر از کنترل امنیتی دارد و به ابزاری مؤثر در مدیریت بحران و تصمیمگیری سریع بدل شده است. با بهرهبرداری کامل از این فاز تا بهمنماه، تمامی بخشهای عملیاتی و تجهیزات سایت تحت پوشش نظارت هوشمند قرار میگیرد.
بازدید وزیر نفت از پالایشگاه گاز فجر جم، با تأکید بر آمادگی این پالایشگاه برای تأمین پایدار گاز در زمستان همراه بود. مدیر عملیات پالایشگاه اعلام کرده است که تولید پایدار مطابق تعهدات، بدون خلل ادامه دارد و تولید گاز نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴.۵ درصد افزایش یافته است. این ارقام، در شرایط کاهش دما و رشد مصرف، اهمیت مضاعف پیدا میکنند و نشان میدهند که بازسازی، همزمان با حفظ ظرفیت تولید، با موفقیت مدیریت شده است.
اما بخش مهم و راهبردی سفر پاکنژاد به جنوب، بازدید از پتروپالایش کنگان بود؛ مجموعهای که دیگر صرفاً یک پروژه صنعتی نیست، بلکه به تعبیر بسیاری از مدیران، «مسیر توسعه» صنعت پتروشیمی ایران در پارس جنوبی است. پتروپالایش کنگان که از بهمن ۱۳۹۴ با هدف فرآوری گاز غنی و بازیابی اتان و LPG آغاز شد، امروز به کانونی برای تکمیل زنجیره ارزش تبدیل شده است؛ کانونی با حدود هشت میلیارد دلار سرمایهگذاری که نقشی محوری در سبد دارایی و درآمدی صندوقهای بازنشستگی صنعت نفت دارد.
راهاندازی واحد بازیابی اتان در بهمن ۱۳۹۹، نقطه عطف این مسیر بود؛ واحدی با ظرفیت دریافت سالانه ۲۱ میلیون تن خوراک و تولید گسترده اتان، پروپان، بوتان و پنتان که سالانه نزدیک به یک میلیارد دلار درآمد برای کشور ایجاد میکند. اتکای کامل این پروژه به توان مهندسی داخلی، آن را به یکی از نمادهای بلوغ صنعتی جنوب بدل کرده است.
فاز دوم توسعه پتروپالایش کنگان، با تمرکز بر واحد الفین، دو واحد پلیاتیلن سنگین، LLD و طرح PDH/PP، امروز نقشه تولید پلیمر کشور را بازتعریف میکند. الفین کنگان که تا پیش از دولت سیزدهم با پیشرفت ۵۸ درصدی متوقف مانده بود، اکنون از مرز ۹۳ درصد عبور کرده و برای بهرهبرداری آماده میشود. واحد پلیاتیلن سنگین با ظرفیت ۳۰۰ هزار تن نیز تا پایان سال به مدار تولید خواهد پیوست؛ اتفاقی که برای توازن سبد محصولات جنوب و پایداری منابع صندوقهای بازنشستگی حیاتی است.
در همین چارچوب، رخداد کمسابقه اتصال خط لوله اتیلن غرب به پتروپالایش کنگان، بُعد تازهای به این پروژه بخشیده است. انجام عملیات جوشکاری و هاتتپ بدون توقف خط، بدون تخلیه و بدون قطع تولید، برای نخستینبار در جهان، نهتنها دستاوردی فنی، بلکه نشانهای از بلوغ مهندسی و ایمنی صنعت پتروشیمی ایران است. این اتصال، تضمینکننده تأمین خوراک واحدهای پلیمری پیش از راهاندازی کامل الفین و در عین حال، مسیری برای ارسال اتیلن مازاد به شبکه ملی است.
حال بازدید وزیر نفت از پتروپالایش کنگان، تنها مرور چند عدد پیشرفت فیزیکی نیست؛ این بازدید در عمل، تاکیدی دوباره بر تغییر مسیر سیاستگذاری انرژی از «خامفروشی» به «تبدیل، تکمیل زنجیره و خلق ارزش» است. مجموعه پتروپالایش کنگان امروز در نقطهای ایستاده که تصمیمهای مدیریتی و شتاب اجرایی آن، مستقیماً بر آینده صنعت پتروشیمی، بازار پلیمر و حتی منابع پایدار صندوقهای بازنشستگی صنعت نفت اثر میگذارد.
محسن پاکنژاد در جریان این بازدید، از واحدهای فعال و نیمهفعال مجتمع، واحد بازیابی اتان، واحدهای پلیمری در حال تکمیل و زیرساختهای جانبی دیدن کرد و در جلسات تخصصی، گزارش پیشرفت پروژهها را بهصورت جزءبهجزء دریافت کرد. تأکید وزیر نفت بر «عملیاتی بودن برنامه زمانبندی» و پرهیز از اعلام وعدههای غیرقابل تحقق، نقطه مشترک گفتوگوهای او با مدیران پروژه بود؛ رویکردی که نشانه تغییر نگاه از گزارشمحوری به نتیجهمحوری است.
در پتروپالایش کنگان، آنچه بیش از هر چیز مورد توجه وزیر نفت قرار گرفت، هماهنگی میان طراحی، اجرا و تأمین خوراک بود. اتصال موفق خط لوله اتیلن غرب به این مجموعه، آن هم با عملیات هاتتپ بدون توقف خط، اکنون بهعنوان پشتوانهای راهبردی، ریسک تأمین خوراک واحدهای پلیمری را به حداقل رسانده است. این اتصال، پتروپالایش کنگان را نه یک مصرفکننده منفعل خوراک، بلکه بخشی فعال از شبکه ملی ارزش اتیلن کرده است.
واحد الفین که سالها بهعنوان گره اصلی پروژه شناخته میشد، اکنون در مرحله نهایی قرار دارد و عبور از مرز ۹۳ درصد پیشرفت، امکان برنامهریزی دقیق برای راهاندازی واحدهای پاییندستی را فراهم کرده است. وزیر نفت در این بخش، با اشاره به تجربههای پرهزینه توقف پروژهها در سالهای گذشته، بر یک اصل کلیدی تأکید کرد: «الفین بدون پلیمر، معنا ندارد.» همین نگاه باعث شده همزمان با تکمیل الفین، واحد پلیاتیلن سنگین با پیشرفت بیش از ۹۷ درصد، برای ورود به مدار تولید تا پایان سال آماده شود.
بخش دیگر سفر وزیر نفت، بازدید از سکوهای نفتی فراساحلی پارس جنوبی بود؛ بازدیدی که بیش از هر زمان دیگری، معنای امنیت تولید را برجسته میکند. سکوهایی که در سختترین شرایط اقلیمی و عملیاتی، بار اصلی تامین گاز کشور را بر دوش میکشند و کوچکترین اختلال در آنها، میتواند زنجیرهای از بحران در پاییندست ایجاد کند.
وزیر نفت در این بازدید با اشاره به ورود ۱۳ حلقه چاه به مدار تولید در پارس جنوبی گفت: در حدود ۱۴ ماه گذشته، ۱۳ حلقه چاه در مجموعه پارس جنوبی وارد مدار تولید شد که در مجموع حدود ۲۲ میلیون مترمکعب در روز افزایش تولید گاز خام را برای کشور به همراه داشتهاند.
پاکنژاد ادامه داد: انتظار میرود تا پایان سال جاری و طی حدود دو ماه و نیم آینده، چهار حلقه چاه جدید دیگر نیز در قالب طرح حفاری درون میدانی به بهرهبرداری برسد که در این صورت، میزان افزایش تولید گاز به حدود ۳۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد.
وی با قدردانی از کارکنان صنعت نفت که با کار سخت، غیرت و تلاش خستگی ناپذیر پای تولید انرژی ایستادهاند، افزود: امروز با حضور در این منطقه به نمایندگی از مردم ایران، از این عزیزان که دور از خانواده و در شرایط دشوار کاری با ازخودگذشتگی به کشور خدمت میکنند، صمیمانه تشکر و قدردانی میکنم.
بازدید از سکوهای پارس جنوبی همچنین فرصتی بود برای ارزیابی توان تابآوری صنعت نفت در شرایط خاص. تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که لایههای حفاظت فیزیکی، سیستمهای پایش هوشمند و آمادگی نیروهای عملیاتی تا چه اندازه میتوانند از یک تهدید بالقوه، یک بحران مهارشده بسازند. وزیر نفت در گفتوگو با مدیران عملیاتی تأکید کرد که این سطح از آمادگی باید به یک استاندارد دائمی تبدیل شود، نه واکنشی موقت به شرایط اضطراری.
سفر محسن پاکنژاد به عسلویه و کنگان، سفری نمادین نبود؛ این سفر را باید «سفر نظارت و تصحیح مسیر» دانست. از پالایشگاه فجر جم تا پتروپالایش کنگان و سکوهای پارس جنوبی، یک خط فکری مشترک دیده میشود: حفظ تولید، افزایش تابآوری و تکمیل زنجیره ارزش.
پیام این سفر روشن است. صنعت نفت ایران در مرحلهای قرار دارد که دیگر صرفاً با افزایش تولید خام نمیتواند پاسخگوی نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور باشد. پروژههایی مانند پتروپالایش کنگان، نهتنها ابزار خلق ثروت، بلکه سازوکار تأمین معیشت بازنشستگان، تثبیت اشتغال منطقهای و افزایش قدرت چانهزنی انرژی ایران هستند. در سوی دیگر، سکوهای فراساحلی یادآور این حقیقتاند که هر حلقه از زنجیره انرژی، به اندازه کل آن اهمیت دارد.
آنچه امروز در جنوب جریان دارد، تلاقی «تولید پایدار» و «توسعه هوشمند» است؛ اگر این مسیر با دقت مدیریتی، شفافیت اجرایی و پرهیز از شعار ادامه یابد، عسلویه و کنگان همچنان ستون فقرات امنیت انرژی کشور باقی خواهند ماند. بامداد جنوب بر این باور است که این سفر، اگر با پیگیری مستمر و پاسخگویی مدیریتی همراه باشد، میتواند نقطه اتکایی برای عبور صنعت نفت از مرحله ترمیم به مرحله تثبیت و سپس جهش باشد.