به گزارش نبض بازار- در سالهای اخیر مشکل ناترازی گاز به یکی از معضلات کلیدی در اقتصاد ایران بدل شده است. این مسأله در صنایع بزرگِ انرژیبر مانند صنعت سیمان، تأثیری بسیار زیاد گذاشته است. اخیرا صدای رییس انجمن صنفی سیمان نیز درآمده است. الوندیان دراینباره میگوید: «در حال حاضر هیچ اطلاعاتی درباره برنامه محدودیتها در اختیار صنایع نیست و از دولت درخواست میکنیم شرایطی فراهم شود تا واحدهای تولیدی از میزان سوخت و انرژی قابل تخصیص در هر ماه مطلع باشند.»
وضعیت کلی مصرف گاز
مصرف روزانه گاز طبیعی کل کشور در بخش خانگی، تجاری و صنعتی از مرز ۶۰۰ میلیون متر مکعب عبور کرده است. باتوجه به وضعیت سال گذشته، امسال شرایط سختتر نیز خواهد بود. در اسفندماه ۱۴۰۳ نسبت به بهمنماه، مصرف گاز در صنایع حدود ۱۷ درصد افزایش یافته بود. صرفاً در گروه «صنایع سیمان، آهک، گچ»، این افزایش حدود ۱۷۴ درصد بوده است. برخی مدعیاند بر همین معیار، زمستان ۱۴۰۴ با ۳۰الی ۴۰ درصد تامین گاز صنایع سیمان پیش خواهد رفت.
وضعیت صنعت سیمان
کارخانههای سیمانی کشور بهصورت معمول روزانه ۲۷ میلیون متر مکعب گاز مصرف میکردند، اما اکنون این رقم به حدود ۶ میلیون متر مکعب در روز کاهش یافته است. از سوی دیگر محدودیت تأمین گاز برای صنعت سیمان سال گذشته به حدود ۷۵ درصد رسیده بود؛ یعنی تنها ۲۵ درصد از نیاز تأمین میشد. امسال نیز احتمال تکرار این تجربه وجود دارد.
تولید سیمان در سال ۱۴۰۳، نسبت به سال قبل کاهش داشته است: برای مثال در ۱۰ ماههی سال ۱۴۰۲، تولید سیمان ۶۰ میلیون تن بود، اما در همان بازه در سال ۱۴۰۳ به ۵۹٫۳ میلیون تن رسید. همچنین پیشبینی شده که تولید سیمان در سال جاری (۱۴۰۴) که مواجه با محدودیتهای انرژی است، ممکن است از ~۷۶ میلیون تن به ۷۰ میلیون تن برسد.
هزینه مصرف گاز برای تولیدکنندههای سیمان، به ازای هر مترمکعب گاز، حدود ۱۱، ۷۶۲ ریال گزارش شده بود که امسال رشد داشته است. مشخص نیست در زمستان این رقم تا چه حد افزایش یابد. گاز هم مانند برق نیست که با ساخت نیروگاه تامین شود.
پیامدها
وقتی تأمین گاز کاهش مییابد، کارخانهها مجبور میشوند یا سوخت جایگزین استفاده کنند (مثل مازوت) یا خطوط تولید را کاهش دهند که به افزایش هزینهها و کاهش ظرفیت تولید میانجامد. رشد مصرف مازوت در اصفهان و اراک نیز طی چند وقت اخیر صدای مسئولین شهری را درآورده است.
کاهش تولید و ظرفیت ایجاد نشده، هم عرضه داخلی را تحت تأثیر قرار میدهد و هم مزیت صادراتی صنعت را کاهش میدهد. مثلاً با کاهش تولید ممکن است ایران از صادرکننده به واردکننده سیمان تبدیل شود. رکود صنعت ساختمان نیز بر وضعیت فعلی بازار سیمان موثر بوده و مانند فولاد دچار چالش است.
سوختهای جایگزین معمولاً هزینه بالاتری دارند و ممکن است آثار زیستمحیطی بیشتری داشته باشند، که فشار دیگری بر صنعت میگذارد.
کارشناسان چه میگویند
رضا سلیمانی، فعال صنعت سیمان، در رابطه با محدودیتهای گازی صنعت سیمان به نبض بازار گفت:
با کمال تأسف، وضعیت بسیار دشوار است. زمزمههایی مبنی بر احتمال محدودیت وجود دارد و بازار هم این خبر را حس کرده است. در بازار ما مسئله انرژی میتواند معادلات را به سرعت تغییر دهد. دلیل عمده، اول اولویت تأمین گاز برای مصارف خانگی و برق و کمبود زیرساختهاست.
کاهش تأمین گاز به معنی کاهش دمای کورهها، کاهش راندمان، افزایش استفاده از سوخت جایگزین گرانتر و غیرپایدار است. برخی کارخانهها مجبور شدهاند تولیدشان را تا ۵۰ درصد کاهش دهند؛ بنابراین نه تنها ظرفیت عملیاتی پایین آمده است بلکه هزینه تولید بالا رفته است.
سلیمانی درباره سوخت جایگزین گفت: سوخت جایگزین مثل مازوت یا زباله (RDF) امکانپذیر است؛ مثلاً قراردادهایی برای استفاده از زباله خشک در ۱۸ کارخانه سیمانی امضا شده است. اما هزینههای حمل و نگهداری، آلودگی زیستمحیطی و اثرات جانبی آن زیاد است؛ بنابراین اگرچه بخشی از راهکار است، اما جایگزین تأمین پایدار گاز نمیتواند شود.
وی در رابطه با کاهش تولید بیان کرد: وقتی تولید کاهش یابد و هزینه تولید بالا رود، عرضه داخلی تحت فشار قرار میگیرد، احتمال افزایش قیمت محصول وجود دارد. ضمن اینکه اگر صادرات کاهش یابد، بازار خارج را از دست میدهیم که هم درآمد ارزی است و هم امکان استفاده بهتر از ظرفیت صنعت.